Powtórka

"Nie sądzi Pan, że są gotowi na wejście do Unii europejskiej?", pyta nie bez humoru i lekkiej prowokacji Andrzej Chrobak, doradca ds. współpracy z zagranicą w Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR), instytucji zajmującej się kierowaniem programem SAPARD1 w Polsce. Pokazał on swojemu francuskiemu rozmówcy kilka gospodarstw rolnych korzystających z programu, a w tym gospodarstwo Państwa Jadwigi i Zdzisława Sidorek, hodowców bydła mlecznego w Jeleniewie, którzy mogli dzięki pomocy SAPARD w wysokości 12.400 euro, dostosować do norm europejskich oborę, gdzie swobodnie porusza się 35 krów. "Zwróciliśmy się o drugą dotację - mówi Pan Zdzisław - w wysokości 10 000 euro, przeznaczoną na zakup nowego typu podkładek dla naszych zwierząt." Takie podejście jest typowe dla młodych rolników polskich, zdecydowanych na utrzymanie i rozwój gospodarstwa po wejściu ich kraju do Unii. "To są prawdziwi przedsiębiorcy, wolontariusze, bez kompleksów i otwarci na innowacje", podkreśla Grzegorz Chełmiński z regionalnego oddziału ARIMR. Znajdujemy się w północnej części województwa Podlaskiego, dokładniej w powiatach augustowskim, suwalskim, grajewskim i Sejny, na północno-wschodnim krańcu Polski, w pobliżu trzech granic Polski / Białorusi / Litwy. W pobliżu znajduje się również rosyjski okręg kaliningradzki. W tej strefie chów bydła mlecznego stanowi podstawową gałąź produkcji rolnej. SAPARD umożliwia w większości finansowanie inwestycji związanych z poprawą produkcyjności i ochrony środowiska wokół farm mlecznych jak na przykład: zakup sprzętu do kiszonek, dojarek, urządzeń do przetwarzania obornika, rozrzutników gnojowicy... Jedyna obawa Państwa Sikorek to: "pozostanie jedynymi producentami mleka w gminie posiadającymi certyfikat zgodności z normami europejskimi. Jest ryzyko, że mleczarnia straci zainteresowanie tym rejonem z braku dochodowości. Tutaj, wszyscy podchodzą z rezerwą: wielu rolników zdecyduje dopiero po wstąpieniu, czy będą kontynuować gospodarkę." Jeśli mowa o mleczarni, to mleczarnia z Grajewa (450 pracowników) jest jednym z sześciu ośrodków produkcyjnych spółdzielni "Mlekpol", która liczy łącznie 13 000 członków i 15 000 dostawców - rolników. Aktywna na Mazurach i północy Podlasia, ale sprzedająca swoją gamę produktów w całym kraju, pierwszy polski producent mleka UHT, zainwestował 4 miliony euro w instalację ciągu produkującego masło. 40% kosztów tego wysoko wyspecjalizowanego wyposażenia - "najlepszego z najlepszych w Europie", według dyrektora produkcji, Pana Zbigniewa Groszyka - zostało pokrytych przez SAPARD. Pieszo, konno, kajakiem Z PKB na mieszkańca sięgającym w 2001 tylko 31% średniej w Unii europejskiej (wobec 41% dla całej Polski i 64% w regionie warszawskim), Podlasie jest regionem biednym, ale o wysokim potencjale. Jego północna część jest wyjątkowo atrakcyjna turystycznie: przecina ją "Trasa Bałtycka" (E67), najkrótsza droga łącząca Finlandię z Europą Środkową przez kraje nadbałtyckie. Terytorium jest usiane tysiącami jezior i w połowie jest pokryte ogromnymi zespołami leśnymi, w tym jednym z ostatnich pierwotnych lasów w Europie. Jest to prawdziwy raj dla miłośników natury i wędrówki pieszej, rowerowej, konnej, łodzią, a zwłaszcza kajakiem. Ogromna sieć jezior i Kanał Augustowski, zbudowany na wzór francuskiego Kanału Południowego, umożliwiają wielodniowe podróże kajakiem itp. Ta charakterystyka posiada też swoje odzwierciedlenie: w Augustowie (30 000 mieszkańców), trzy przedsiębiorstwa produkują jachty i łodzie. Zatrudniają one ponad 1 000 pracowników. Dzięki PHARE2, Gmina Augustów wdrożyła ambitny program (7 milionów euro, w czym 4,2 miliona to wkład unijny) modernizacji miasta i rozwoju turystyki związanej z Kanałem. Władze miejskie traktują turystykę jako główną oś rozwoju dla miasta. To uzdrowisko funkcjonujące od 1993, liczy 4 000 łóżek i przyjmuje 100 000 gości rocznie. "Musimy przedłużyć sezon, jak dotąd głównie skoncentrowany na okresie lipiec-sierpień i przyciągnąć więcej turystów zagranicznych, aby zapewnić maksimum zatrudnienia", wyjaśnia Pan Leszek Cieślik, Burmistrz miasta. Mimo budowy łodzi, montażu maszyn rolniczych, uzdrowiska i zakładów tytoniowych, wskaźnik bezrobocia w Augustowie nigdy nie spada poniżej 16%, nawet w lecie. Kanał Uznany przez Delegaturę Komisji Europejskiej w Warszawie za "jeden z najbardziej kompleksowych projektów europejskich w Polsce" projekt PHARE "Zagospodarowanie i promocja Kanału Augustowskiego" polegał na naprawie i zagospodarowaniu 2.800 m nabrzeży. Pozwolił on także na kompleksowy remont - począwszy od kanalizacji, poprzez położenie bruku i poprawieniu otoczenia aż po oświetlenie - pięciu głównych ulic miasta prowadzących do Kanału (łącznie z odgałęzieniem biegnącej tędy Trasy Bałtyckiej „Via Baltica”). Pozwolił też na budowę Centrum Informacyjnego na Rynku (nowoczesna architektura - budynek w kształcie statku) z kioskiem turystycznym, kawiarnią, salą konferencyjną, itd. Równocześnie w sąsiedztwie zostało zarezerwowanych kilka lokalizacji dla przedsiębiorstw. Realizowany między wiosną i zimą 2003 projekt tworzy zwartą całość, o właściwej strukturze i dobrze kojarzy rozwój gospodarczy miasta z podniesieniem jakości życia jego mieszkańców. "Teraz pozostaje tylko wyposażyć się w narzędzia- witrynę internetową, broszury, informatory... - które umożliwią promocję kanału za granicą", dodaje Pierwszy Zastępca Burmistrza Pan Jerzy Demiańczuk i precyzuje, że te dokonania w Augustowie stanowią dopiero początek. "Chcielibyśmy stworzyć gdzieniegdzie, wzdłuż całego Kanału, małe, zagospodarowane zakątki jako miejsca odpoczynku. Kanał posiada czternaście śluz w Polsce, w tym jedną znajdującą się na granicy z Białorusią i cztery śluzy na terenie tego kraju. Ostatnio władze białoruskie zdecydowały o odrestaurowaniu tych ostatnich do końca 2005 roku a nawet o otwarciu przejścia granicznego na śluzie granicznej dla ułatwienia ruchu kajakarzom." 31 km na północ od Augustowa leżą Suwałki (68 000 mieszkańców), miasto o większym uprzemysłowieniu. Działa tam 150 małych i średnich przedsiębiorstw w branży przemysłu drzewnego. Do tego dochodzą branże: serowarska, drobiarska oraz metalowa. Strefa wolnocłowa utworzona w 1996 obejmuje około dwudziestu firm z różnych sektorów. Mimo to miasto posiada wskaźnik bezrobocia przekraczający 22%, co stwarza problemy socjalne i kreuje wysoką przestępczość. W latach 1995 i 1999, gmina Suwałki wdrożyła dziewięć projektów PHARE opiewających na kwotę 1,7 miliona euro z czego 0,6 miliona pochodzi ze źródeł unijnych. Projekty głównie dotyczą zagospodarowania dróg i małych infrastruktur miejskich. Program PHARE "Spójność gospodarcza i socjalna 2002" współfinansuje (1,94 miliona euro przy całkowitym koszcie 2,88 miliona euro) w Suwałkach budowę infrastruktury technicznej i drogowej dla 25 ha strefy przemysłowej. Suwałki były jednym z pierwszych beneficjentów pomocy ISPA3 w Polsce. Uruchomiony w 2001 roku, projekt "Poprawa jakości wody w Suwałkach" (całkowity koszt: 12,468 milionów euro, z czego 50% pokryte przez Unię) ma doprowadzić do wyrównania i zgrania z normami europejskimi wszystkich sieci kanalizacyjnych i wodociągowych w mieście i miasteczkach gminy: budowa 25 km wodociągów, 55 km kanalizacji, 44 przepompowni i 2 oczyszczalni ścieków; budowa stacji uzdatniania wody o mocy przerobowej 600 m³ na godzinę; instalacja w oczyszczalni Suwałki generatorów na odnawialne źródła energii, zwłaszcza na biogaz; zakup wyposażenia do zdalnego sterowania dla 9 przepompowni; opracowanie planu zarządzania zasobami wodnymi. Ekologia, ekonomia, pedagogika Obok poprawy życia miejscowej ludności, projekt ISPA wpływa również na ochronę unikalnego środowiska wodnego Wigierskiego Parku Narodowego (150 km²), z którym graniczy wiele miejscowości gminy Suwałki. "ten pozytywny efekt projektu jest bardzo istotny z ekologicznego i ekonomicznego punktu widzenia", wyjaśnia Józef Gajewski, Burmistrz Suwałk. "Turystyka jest dla nas jedną z głównych osi rozwoju, a park z jego jeziorami i bobrami stanowi główną atrakcję." Burmistrz wymienia długą listę projektów, które chciałby zrealizować: odnowienie centrum miasta, renowacja 146 starych budynków, remont małego lotniska, przygotowanie tras rowerowych, konnych, narciarskich... "Nie brakuje nam pomysłów. Ani zasobów... To czego nam brakuje przede wszystkim, to dobrych dróg i komunikacji zapewniającej łatwy dostęp do regionu." "Chcielibyśmy w ten sposób stworzyć park naukowy i centrum innowacyjne we współpracy z Litwą", uzupełnia Pan Dariusz Przybysz, kierownik projektów środowiskowych ISPA dla gminy Suwałki. "Dzięki ISPA, wprowadzamy w życie również mniejsze projekty, które mogą być bardzo przydatne w kooperacji transgranicznej. Są to na przykład separatory ścieków instalowane na Czarnej Hańczy przepływającej również przez Litwę." Pan Witliusz Rychlik, prezes zakładu wodociągów Suwałki, widzi inną zaletę wynikającą z projektu ISPA: "na poziomie metodologicznym, można powiedzieć, że ISPA wiele nas nauczyła. Dzięki tym projektom, zapoznaliśmy się z duchem, procedurami i dobrymi praktykami unijnymi. Jesteśmy w końcu gotowi na dołączenie do Unii!" (1) SAPARD ("Special Accession Programme for Agriculture and Rural Development"), program uruchomiony w 2000 roku w celu ułatwienia dostosowania struktur rolnych i regionów wiejskich w krajach kandydujących ze środkowej i wschodniej Europy. (2) Utworzony w 1989, początkowo dla Polski i Węgier, fundusz PHARE ("Pologne, Hongrie, Aide à la Restructuration Economique") funkcjonuje we wszystkich krajach kandydujących z Europy środkowej i wschodniej. Działalność PHARE koncentruje się na dwóch priorytetowych zagadnieniach: pomoc dla administracji krajów kandydujących w dostosowaniu do dorobku prawnego Wspólnot Europejskich i obsłudze inwestycji w dziedzinach, w których są najbardziej niezbędne: infrastruktura podstawowa, przedsiębiorstwa, środki socjalne. (3) ISPA ("Instrument structurel de préadhésion") obejmuje inwestycje na dużą skalę w infrastrukturach transportu i środowiska w Bułgarii, Republice Czeskiej, Estonii, Węgrzech, Łotwie, Litwie, Polsce, Rumunii, Słowenii i Słowacji. W okresie 2000-2004, Komisja Europejska zatwierdziła 324 projekty o łącznej kwocie wkładu ISPA wynoszącej 7 miliardów euro.