Generale repetitie

"Gelooft u nou niet dat ze klaar staan om bij de Europese Unie te komen?", is de prikkelende en humoristische vraag van Andrzej Chrobak, de belangrijkste adviseur voor transnationale samenwerking van het Bureau voor herstructurering en modernisering van de landbouw (ARIMR), dat het SAPARD-programma1 in Polen beheert. Hij brengt met zijn Franse gast een bezoek aan een aantal landbouwbedrijven die gelden uit het programma ontvangen, waaronder het bedrijf van Jadwiga en Zdislaw Sidorek, melkveehouders in Jeleniewo, die met 14.4000 euro steun van SAPARD hun nieuwe stal waar 35 koeien vrij rondlopen konden aanpassen aan de Europese normen. "We hebben inmiddels een tweede aanvraag ingediend", zegt Zdislaw: "deze keer voor 10.000 euro voor de aanschaf van een nieuw type matras voor het welzijn van de dieren." De werkwijze van de Sidoreks is kenmerkend voor deze jonge Poolse boeren die vastbesloten zijn om hun bedrijf na de toetreding van hun land tot de Europese Unie in stand te houden en verder te ontwikkelen. "Het zijn echte wilskrachtige en ongecompliceerde ondernemers met een open oog voor innovatie", voegt Grzegorz Chelminski van het regiokantoor van de ARIMR eraan toe. We zijn in het noorden van de voivodie (regio) Podlasie, om precies te zijn in de poviats (districten) Augustow, Suwalki, Grajewo en Sejny, in het uiterste noordoosten van Polen, aan de grens van Polen met Wit-Rusland en Litouwen. De Russische enclave Kaliningrad ligt eveneens op korte afstand. In dit gebied is de melkveehouderij de belangrijkste landbouwactiviteit. SAPARD financiert dus vooral investeringen die zijn gericht op verbetering van de productie en op milieuvriendelijk draaiende melkveehouderijen: inkuilmateriaal, melkmachines, installaties voor de verwerking van dierlijk afval, meststrooiers enz. De enige angst van de Sidoreks is: "dat we straks de enige melkveehouders in ons kanton zijn die aan de Europese normen voldoen, waardoor de melkfabriek de melk vanwege een te laag rendement niet meer komt ophalen. De meeste mensen hier nemen een afwachtende houding aan: veel boeren zullen pas na de toetreding besluiten of zij hun bedrijf al dan niet voortzetten." En nu we het toch over die melkfabriek hebben: de fabriek in Grajewo (450 banen) is een van de zes productielocaties van de coöperatie "Mlekpol", die 13.000 leden en 15.000 toeleverende boeren telt. De grootste Poolse producent van houdbare melk is actief in Mazurië in het noorden van Podlasie maar verkoopt zijn producten in het hele land. Het bedrijf heeft hier 4 miljoen euro geïnvesteerd in de bouw van een productie-eenheid voor boter. 40% van de kosten van deze geavanceerde fabriek - "het neusje van de zalm in Europa" volgens productiedirecteur Groszyk Zbigniew - werden door SAPARD gedragen. Te voet, te paard of per kajak Met in 2001 een BBP per inwoner van slechts 31% van het gemiddelde van de EU-15 (tegen 41% voor heel Polen en 64% voor de regio Warschau) is Podlasie een arme regio die echter wel veel mogelijkheden biedt. Het noordelijke deel heeft met name op toeristisch gebied een aantal belangrijke troeven in handen: dit gebied wordt doorsneden door de "Via Baltica" (E67), de kortste route tussen Finland en Midden-Europa via de Baltische staten, en telt duizend meren. Het is voor een deel bedekt met uitgestrekte bosgebieden, waaronder een van de laatste oerbossen van Europa. Het is een paradijs voor outdooractiviteiten te voet, per fiets, te paard, per boot maar vooral per kano of kajak. Op het immense netwerk van meren en het kanaal van Augustow, gebouwd naar het voorbeeld van het Franse Canal du Midi, zijn namelijk meerdaagse tochten per kano, kajak of andere vaartuigen mogelijk. Deze mogelijkheden worden al rechtstreeks benut: in Augustow (30.000 inw.) zijn drie boten- en jachtenbouwers goed voor maar liefst 1.000 banen. Met steun van PHARE2 is de gemeente Augustow van start gegaan met een ambitieus programma (7 miljoen euro, waarvan 4,2 miljoen bijgedragen door de Gemeenschap) voor stadsvernieuwing en toeristische ontwikkeling rondom het kanaal. De gemeentelijke overheid beschouwt het toerisme als een belangrijke spil in de ontwikkeling van deze stad die sinds 1993 de status van kuuroord heeft, 4.000 hotelbedden telt en jaarlijks 100.000 bezoekers ontvangt. "We moeten proberen om het seizoen te verlengen. Momenteel concentreert zich dat namelijk nog in de maanden juli en augustus. Daarnaast moeten we meer buitenlandse toeristen trekken om zo veel mogelijk werkgelegenheid te scheppen", legt burgemeester Leslek Cieslik uit. Ondanks de aanwezigheid van de scheepsbouw, de montage van landbouwmachines, de kuursector en een sigarettenfabriek is de werkloosheid in Augustow zelfs in de zomer nog nooit lager geweest dan 16%. Kanaal Het PHARE-project voor verbetering en vermarkting van het kanaal van Augustow wordt volgens de delegatie van de Europese Commissie in Warschau als een van de meest gecompliceerde Europese projecten in Polen beschouwd. “Verfraaing en vercommercialisering van het Augustow kanaal” omvatte het herstel van 2 800 meter kanaaloever. Het beslaat ook de restauratie van de vijf belangrijkste straten in de stad die naar het kanaal lopen, waaronder een deel van de Via Baltica en het herstel, uiteenlopend van leidingen via het plaveisel tot de verlichting en het straatmeubilair. Tevens de bouw van een informatiecentrum (in een futuristische bootvormige architectuur) met VVV-balie, restaurant, conferentiezaal e.d. Daarnaast is een aantal plaatsen in het centrum van de stad aangewezen voor de vestiging van bedrijven. Het geheel wordt uitgevoerd in de periode voorjaar-winter 2003 en is een geïntegreerd project waarbinnen economische ontwikkeling en leefklimaat van de bewoners hand in hand gaan. "We moeten nu nog zorgen voor het materiaal - website, brochures, stand enz. - waarmee we het kanaal in het buitenland kunnen promoten", zegt Jerzy Demianczuk, projectleider en loco-burgemeester van Augustow. Hij voegt eraan toe dat dit project in Augustow nog maar het begin is. "We hopen dat het project verderop aan het kanaal een vervolg kan krijgen. Dat kanaal telt in Polen veertien sluizen, waaronder een op de grens met Wit-Rusland, en nog eens vier in dat land zelf. De Wit-Russische autoriteiten hebben overigens onlangs besloten om deze sluizen in de periode tot 2005 te gaan restaureren en zelfs om bij de grenssluis een douanepost te vestigen, zodat het kanotoerisme minder hinder ondervindt van de noodzakelijke grensformaliteiten." Op 31 km ten noorden van Augustow is Suwalki (68.000 inw.) , meer een industriestad. Het MKB telt er zo'n 150 ondernemingen, die actief zijn in de primaire en secundaire verwerking van hout. Daarnaast wordt er kaas en gevogelte geproduceerd en is er lichte metaalindustrie gevestigd. In een in 1996 ingerichte vrije zone is een twintigtal bedrijven actief op een groot aantal gebieden. Desondanks kent de stad een werkloosheid van meer dan 22%, met sociale problemen en criminaliteit tot gevolg. Tussen 1995 en 1999 heeft de gemeente Suwalki negen PHARE-projecten uitgevoerd voor een totaalbedrag van 1,7 miljoen euro, waarvan 0,6 miljoen van de Gemeenschap. Deze projecten omvatten met name de aanleg van wegen en kleine stadsinfrastructuur. Een PHARE-programma "Economische en sociale cohesie 2002" is medefinancier (1,94 miljoen euro op een totaal van 2,88 miljoen) van de bouw in Suwalki van technische infrastructuur en toegangswegen tot 25 ha bedrijventerreinen. Daarnaast was Suwalki een van de eerste ontvangers van ISPA-steun.3 in Polen. Het in 2001 gestarte project "Waterverbetering in Suwalki" (totale kosten: 12,468 miljoen euro, waarvan 50% voor rekening van de Unie) moet alle rioleringen en waterleidingen van de stad en de omringende dorpen aanpassen aan de Europese normen: aanleg van 25 km hoofdwaterleiding, 55 km leidingen, bouw van 44 pompstations en 2 afvalwaterzuiveringen; bouw van een waterzuiveringsinstallatie met een capaciteit van 600 m³ per uur; bouw in het zuiveringsstation van Suwalki van cogeneratoren die gebruik maken van duurzame energie en met name van biogas; aanschaf van apparatuur voor het op afstand bedienen van 9 pompstations; ontwikkelen van een masterplan voor waterbeheer. Milieu, economie, voorlichting Het ISPA-project draagt niet alleen bij aan een beter leefklimaat voor de plaatselijke bevolking, maar ook aan de bescherming van het unieke watermilieu in het nationaal park Wigry (150 km²), waaraan een aantal kernen van de gemeente Suwalki is gelegen. "Dit andere gunstige effect van het project is voor milieu en economie van groot belang", legt burgemeester Jozef Gajewski van Suwalki uit. "Het toerisme is voor ons ook een belangrijk ontwikkelingsgebied en met zijn meren en bevers is het park onze belangrijkste attractie." Waarna de burgemeester nog een lange lijst projecten opsomt die hij ook graag wil uitvoeren: revitalisering van het stadscentrum, renovatie van 146 oude gebouwen, verbetering van een klein vliegveld, aanleg van fiets- en ruiterpaden en langlaufpistes enz.. "Aan ideeën geen gebrek. Ook aan middelen niet... Wat vooral ontbreekt zijn echter goede verbindingen met de omgeving, zodat de regio uit zijn isolement kan komen." "We zouden ook graag een wetenschapspark willen oprichten, en een centrum voor grensoverschrijdende innovatie met Litouwen", vult Przybysz Darlusz aan. Hij is verantwoordelijk voor de ISPA-milieuprojecten in de gemeente Suwalki. "Met het ISPA voeren we ook een aantal kleinere projecten uit, die bijzonder nuttig kunnen zijn voor de grensoverschrijdende samenwerking. Dat geldt bijvoorbeeld voor de scheiders van afvalwater in de Czarna Hacza, die ook in Litouwen stroomt." Directeur Witliasz Rychlik van het waterbedrijf in Suwalki is van mening dat het door hem uitgevoerde ISPA-project nog een andere verdienste heeft: "Ik vind dat we met betrekking tot methodieken veel hebben geleerd van het ISPA. Door deze projecten zijn we vertrouwd geraakt met de geest, de procedures en de goede praktijken in de Gemeenschap. Neemt u van mij aan dat we absoluut klaar staan om erbij te komen!" (1) SAPARD ("Special Accession Programme for Agriculture and Rural Development" – speciaal toetredingsprogramma voor landbouw en plattelandsontwikkeling) ging in 2000 van start met als doel het bevorderen van de aanpassing van landbouwstructuren en plattelandsgebieden in de kandidaatlanden in Midden- en Oost-Europa. (2) PHARE was oorspronkelijk bedoeld voor Polen en Hongarije ("Pologne, Hongrie, Aide à la Restructuration Economique" - hulp aan de economische herstructurering van Polen en Hongarije) en heeft activiteiten in alle kandidaatlanden in Midden- en Oost-Europa. De activiteiten van PHARE richten zich op twee prioriteiten: ondersteunen van de overheden in kandidaatlanden bij het verwerven van de noodzakelijke vermogens om het communautaire acquis uit te voeren en steunen van investeringen op de gebieden waarop zij het meest noodzakelijk zijn: basisinfrastructuur, bedrijven, sociale maatregelen. (3) Het ISPA ("Pretoetredingsinstrument voor structuurbeleid" steunt grootschalige investeringen in vervoers- en milieu-infrastructuur in Bulgarije, de Tsjechische Republiek, Estland, Hongarije, Letland, Litouwen, Polen, Roemenië, Slovenië en Slowakije. In de periode 2000-2004 heeft de Europese Commissie 324 projecten goedgekeurd. Daarmee was de ISPA-bijdrage goed voor in totaal 7 miljard euro.