Cosán nascleanúna

Daoine faoi mhíchumas

Déanann an tAontas Eorpach bearta chun cuidiú le daoine atá faoi mhíchumas a bheith lánghníomhach agus lánpháirteach sa tsochaí, rud atá ag teacht leis an gcur chuige atá ag an Aontas plé le ceisteanna míchumais i gcomhthéacs chearta an duine. Ceist é an míchumas a bhaineann le cearta an duine agus nach ceart a fhágáil faoi dhea-thoil an stáit. Tá an cur chuige sin ina chuid lárnach de Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar Chearta Daoine atá faoi Mhíchumas (UNCRPD), coinbhinsiún atá sínithe ag an Aontas.

Forbairt ar UNCRPD is ea Straitéis Eorpach um Míchumas 2010–2020, straitéis a ghlac an Coimisiún Eorpach in 2010 agus inar cuireadh san áireamh an taithí a fuarthas ó chur i bhfeidhm an Phlean Gníomhaíochta um Míchumas (2004–2010).

Féachtar le cuspóirí na straitéise sin a bhaint amach le bearta in ocht gcinn de réimsí tosaíochta:

1. Inrochtaineacht: rochtain a thabhairt do dhaoine atá faoi mhíchumas ar earraí agus ar sheirbhísí, agus ina theannta sin, margadh na bhfeistí cúnaimh a chur chun cinn.

2. Rannpháirtíocht: deimhin a dhéanamh de go mbaineann daoine atá faoi mhíchumas lántairbhe as bheith ina saoránaigh den Aontas; deireadh a chur le bacainní ar a rannpháirtíocht chomhionann sa saol poiblí agus i ngníomhaíochtaí fóillíochta; soláthar seirbhísí pobalbhunaithe d’ardchaighdeán a chur chun cinn.

3. Comhionannas: idirdhealú atá bunaithe ar mhíchumas a chomhrac agus comhionannas deiseanna a chur chun cinn.

4. Fostaíocht: líon na ndaoine faoi mhíchumas atá ag obair sa mhargadh oscailte saothair a mhéadú go mór. Is iad an séú cuid de lucht saothair iomlán an Aontais iad ach, dá ainneoin sin, tá an ráta fostaíochta ina measc sách íseal.

5. Oideachas agus oiliúint: oideachas uileghabhálach agus foghlaim ar feadh an tsaoil do mhic léinn agus do dhaltaí atá faoi mhíchumas a chur chun cinn. Trí rochtain chomhionann ar oideachas d’ardchaighdeán agus ar an bhfoghlaim ar feadh an tsaoil a chinntiú, tugtar caoi do dhaoine atá faoi mhíchumas páirt iomlán a ghlacadh sa tsochaí agus feabhas a chur ar cháilíocht a saoil. Tá roinnt tionscnamh oideachais do dhaoine atá faoi mhíchumas seolta ag an gCoimisiún Eorpach. Ina measc siúd, tá an Ghníomhaireacht Eorpach um Fhorbairt in Oideachas do Dhaoine a bhfuil Riachtanais Speisialta acu chomh maith le grúpa staidéir ar leith maidir le míchumas agus foghlaim ar feadh an tsaoil.

6. Cosaint shóisialta: dálaí córa maireachtála a chur chun cinn, an bhochtaineacht agus an t-eisiamh sóisialta a chomhrac.

7. Sláinte: rochtain chomhionann ar sheirbhísí sláinte agus ar áiseanna gaolmhara a chur chun cinn.

8. Bearta seachtracha: cearta daoine atá faoi mhíchumas a chur chun cinn i gcláir forbartha a bhaineann le méadú an Aontais Eorpaigh agus i gcláir forbartha idirnáisiúnta.

Ina theannta sin, tacaíonn an Coimisiún le Gréasán Acadúil na Saineolaithe Eorpacha um Míchumas (ANED), eagraíocht a dhéanann anailís don Choimisiún ar an gcaoi a bhfuil nithe suite sna Ballstáit, ar bheartais na mBallstát agus ar shonraí a bhaineann leis na Ballstáit. Chomh maith leis sin, faoi chúram ANED atá an Uirlis ar Líne lena dtugtar léargas ar na príomhionstraimí a bhfuil gá ag na Ballstáit agus ag an Aontas chun UNCRPD a chur chun feidhme. Tá an Uirlis ar cheann de na bearta atá tugtha ar an Liosta Gníomhaíochtaí (2010–2015) a ghabhann leis an Straitéis Eorpach um Míchumas.