Pobieranie próbek towarów niebezpiecznych

Towary niebezpieczne to towary, które przy pobieraniu próbek mogą stanowić bezpośrednie zagrożenie dla bezpieczeństwa i zdrowia; są to w szczególności chemikalia, preparaty chemiczne i odpady chemiczne, oznakowane zgodnie z zasadami IATA, IMDG lub ADR. W handlu towarom tym towarzyszą wszystkie niezbędne dokumenty.

Próbki towarów niebezpiecznych powinni pobierać wyłącznie funkcjonariusze przeszkoleni w pobieraniu próbek tego rodzaju towarów i odpowiednio wyposażeni do tego celu. Można również zlecić to zadanie wykonawcy, ale procedura może być różna w zależności od państwa członkowskiego.
W przypadku gdy pobranie próbki przeprowadza wykonawca, funkcjonariusze celni muszą nadzorować ten proces, ponieważ za pobieranie próbek odpowiedzialne są ostatecznie organy celne. Należy upewnić się, że próbka jest właściwie zapieczętowana i opatrzona etykietą. Na próbce muszą być umieszczone odpowiednie etykiety z oznaczeniem klasy zagrożenia i symbolem, a do formularza próbki należy dołączyć kopię karty charakterystyki.

Ważne jest, aby wszyscy zaangażowani w pobieranie próbek, w tym funkcjonariusze nadzorujący wykonawców, stosowali odpowiednie środki ochrony indywidualnej.

Produkty, które nie są sklasyfikowane jako towary niebezpieczne, mogą mimo wszystko stanowić zagrożenie dla osób, które mają z nimi kontakt. Pełniejsze informacje na temat niebezpiecznych właściwości substancji chemicznej lub produktu będzie zawierała karta charakterystyki.
Więcej informacji na temat zagrożeń dla zdrowia i bezpieczeństwa można znaleźć w rozdziale dotyczącym substancji stwarzających zagrożenie.

Jeżeli towary są sklasyfikowane jako towary niebezpieczne, powinno to być wskazane w konosamencie lub w zgłoszeniu towarów. Obowiązkowe jest przedstawienie specyfikacji produktu i informacji pod kątem przepisów bezpieczeństwa (np. karty charakterystyki).
W przypadku gdy towary nie są zgłaszane jako towary niebezpieczne, ale funkcjonariusz ma wątpliwości co do zagrożenia dla bezpieczeństwa przy pobieraniu próbek, powinien on zwrócić się do importera o kartę charakterystyki lub specyfikację techniczną produktu, jeżeli takiej karty charakterystyki nie przedstawiono. Informacje te powinny być dostępne przed kontrolą przesyłki. W razie wątpliwości należy uznać produkt za towar o nieznanym składzie. Można zwrócić się do laboratorium celnego lub krajowej inspekcji ds. towarów niebezpiecznych o dodatkowe informacje i instrukcje.

W żadnym wypadku nie wolno pobierać próbek następujących (skrajnie niebezpiecznych) produktów (nawet w opakowaniach do sprzedaży detalicznej!):

• materiały wybuchowe i sztuczne ognie;
• chemiczne i bakteriologiczne środki bojowe oraz produkty zakaźne;
• związki promieniotwórcze i materiały jądrowe.

W razie potrzeby próbki z takich skrajnie niebezpiecznych produktów powinny być pobierane przez inne właściwe organy urzędowe. Laboratoria celne nie są na ogół odpowiednio wyposażone do bezpiecznego przechowywania i analizowania takich próbek. Próbki takie należy przesłać do właściwego laboratorium.

Małe i średniej wielkości opakowania zawierające towary niebezpieczne można po konsultacji wysyłać do laboratorium bez otwierania, pod warunkiem że opakowanie jest oryginalne, zabezpieczone i nieuszkodzone.

Próbki z większych opakowań powinny być pobierane przez wyszkolonego funkcjonariusza lub wykonawcę, jeżeli dostępne są wystarczające środki ostrożności (np. środki ochrony indywidualnej, wentylowana przestrzeń robocza, np. okap wyciągowy – w razie potrzeby). Aby ograniczyć narażenie, należy w miarę możliwości unikać tworzenia próbek zbiorczych.

Organy celne nie pobierają próbek niektórych niebezpiecznych produktów ze względu na specjalne umowy z innymi organami urzędowymi, w zależności od przepisów krajowych.

Należy zorganizować odpowiedni transport do laboratorium celnego z uwzględnieniem przepisów dotyczących transportu towarów niebezpiecznych. W przypadku gdy postanowienia umowy ADR są znacznie mniej szczegółowe, próbki towarów niebezpiecznych mogą być zazwyczaj transportowane w ograniczonych ilościach. Więcej informacji na temat ADR można znaleźć w rozdziale „Transport drogowy towarów niebezpiecznych (ADR)” (dodać link). Zob. również regulacje IATA (dodać link) i IMDG (dodać link).

W razie stwierdzenia, że towary nie są zgodne z dostarczonymi informacjami (oznakowanie, klasa zagrożenia, dokumenty), towary należy traktować jako towary o nieznanym składzie. W razie wątpliwości należy skonsultować się z laboratorium i przełożonymi w kwestii dokładności informacji i wszelkich stwierdzonych rozbieżności.

Ilość próbki towarów niebezpiecznych do analizy zarówno jakościowej, jak i ilościowej powinna być jak najmniejsza, aby ograniczyć ryzyko i uniknąć niepotrzebnych odpadów. Należy skonsultować się z laboratorium celnym lub innym właściwym laboratorium, jeśli chodzi o ilość wymaganej próbki.

Produktów niebezpiecznych ani produktów o nieznanym składzie nie należy nigdy zabierać do pomieszczeń biurowych!

Z substancjami o nieznanym charakterze należy obchodzić się ostrożnie i należy je traktować jak substancje niebezpieczne aż do czasu ich identyfikacji.

Substancje o nieznanym składzie chemicznym mogą być wynikiem nielegalnego handlu kontrolowanymi substancjami chemicznymi, takimi jak:

• narkotyki;
• prekursory narkotyków;
• prekursory materiałów wybuchowych;
• leki;
• nowe substancje psychoaktywne;
• towary wojskowe lub produkty podwójnego zastosowania.

W takich przypadkach może nie być dostępnych informacji lub można przypuszczać, że przedstawione informacje będą fałszywe. Wątpliwości co do chemicznego charakteru towarów mogą również wynikać z sprzecznych oświadczeń lub z tego, że substancje są częścią programu monitorowania.

Z nieznanymi substancjami należy obchodzić się ostrożnie i należy je traktować jak substancje niebezpieczne aż do czasu ich identyfikacji.
Więcej informacji na temat zagrożeń dla zdrowia i bezpieczeństwa można znaleźć w rozdziałach dotyczących substancji stwarzających zagrożenie oraz narkotyków i substancji nielegalnych.

Istnieje szereg technik przeprowadzania identyfikacji nieznanych substancji na miejscu. W niektórych przypadkach do identyfikacji substancji bez otwierania przezroczystego opakowania mogą służyć urządzenia ręczne (np. spektrometr Ramana). W przeciwnym razie do identyfikacji należy pobrać małe próbki przy użyciu innych urządzeń ręcznych, np. spektrometrów IR, szybkich testów lub przyrządów przenośnych. W każdym wypadku opakowanie należy usuwać ostrożnie warstwami, aby uniknąć przypadkowego rozlania. Jeżeli do badania trzeba pobrać małe próbki, niezbędne są małe sondy rurowe i specjalne uszczelnienia w celu natychmiastowego ponownego zamknięcia opakowania. Funkcjonariusze powinni przejść specjalne szkolenie w zakresie stosowania przyrządów służących do badania, w tym otwierania opakowań tego rodzaju towarów, oraz być świadomi ograniczeń tego rodzaju badań.

Jeżeli nieznanej substancji nie można zidentyfikować na miejscu, należy zwrócić się o fachowe doradztwo (laboratorium celne, specjalista wewnętrzny lub zewnętrzny). Jeżeli konieczne jest przeprowadzenie dalszych badań, małe opakowania o masie do 5 kg/5 l można przesłać do laboratorium bez pobierania próbek ich zawartości. Z większych opakowań należy pobrać próbki przy zastosowaniu podobnych środków ostrożności i środków bezpieczeństwa, jakie opisano w przypadku towarów niebezpiecznych. Najlepiej jednak, aby towary te nie były otwierane na miejscu. Zaleca się więc, by opakowania takie były wysyłane do laboratorium bez otwierania. W danym kraju mogą jednak obowiązywać inne procedury. Aby uzyskać więcej informacji, należy skontaktować się z miejscowymi funkcjonariuszami lub laboratorium celnym.

Jeżeli substancje zostały zidentyfikowane jako nielegalne lub podejrzewa się, że są substancjami nielegalnymi, cały ładunek będzie musiał zostać skonfiskowany. Zadania wykonywane przez laboratoria celne w zakresie identyfikacji i analizy substancji nielegalnych są różne w poszczególnych państwach członkowskich i rozciągają się od identyfikacji substancji aż po pełną analizę skonfiskowanej substancji. Procedury pobierania próbek zależą zatem w dużej mierze od rodzaju analizy, którą ma przeprowadzić laboratorium celne, oraz od przepisów krajowych dotyczących procedur kryminalistycznych w zakresie pobierania próbek skonfiskowanych narkotyków. W związku z tym należy zapoznać się z przepisami krajowymi dotyczącymi pobierania próbek skonfiskowanych niedozwolonych środków odurzających.

Uwaga: praktyka dotycząca tego rodzaju próbek może zmieniać się szybciej niż w przypadku innych rodzajów próbek. Należy zawsze korzystać z aktualnych informacji!

Więcej informacji na temat pobierania próbek niedozwolonych środków odurzających znajduje się na następujących stronach:

• Biuro Narodów Zjednoczonych ds. Narkotyków i Przestępczości (UNODC)
• Europejska Sieć Instytutów Kryminalistycznych (ENFSI)