Nowa polityka spójności

Po osiągnięciu porozumienia politycznego przez Parlament Europejski i Radę w sprawie wniosków Komisji na lata 2021-2027 wszystkie instrumenty związane z polityką spójności zostały już uzgodnione, a ostateczne teksty oczekują na formalne zatwierdzenie przez Parlament Europejski i Radę.
Dodatkowe informacje en



Rozwój regionalny I polityka spójności na okres po roku 2020: nowe ramy UE w skrócie

Ukierunkowanie na pięć priorytetów, w przypadku których UE może osiągnąć najlepsze wyniki

Pięć głównych celów przyświecających inwestycjom UE w latach 2021–2027:

Inwestycje w rozwój regionalny będą wyraźnie skoncentrowane na celach 1 i 2. Od 65% do 85% środków z EFRR i Funduszu Spójności zostanie przydzielonych na te priorytety, zależnie od względnej zamożności państw członkowskich.

bardziej inteligentna Europa przez innowacje, cyfryzację, transformację gospodarczą oraz wsparcie dla małych i średnich przedsiębiorstw

bardziej przyjazna dla środowiska bezemisyjna Europa wdrażająca porozumienie paryskie i inwestująca w transformację sektora energetycznego, w odnawialne źródła energii oraz w walkę ze zmianami klimatu;

lepiej połączona Europa ze strategiczną infrastrukturą transportową i sieciami cyfrowymi;

Europa o silniejszym wymiarze społecznym wdrażająca europejski filar praw socjalnych i inwestująca w wysokiej jakości zatrudnienie, edukację, umiejętności, integrację społeczną i równy dostęp do opieki zdrowotnej;

Europa bliżej obywateli przez wspieranie oddolnych strategii rozwoju i zrównoważonego rozwoju obszarów miejskich w całej UE.

Lepiej ukierunkowane podejście do rozwoju regionalnego

Polityka spójności w dalszym ciągu będzie inwestować we wszystkich regionach i nadal będą istnieć 3 kategorie regionów (słabiej rozwinięte; w okresie przejściowym; lepiej rozwinięte).

Metoda przydziału funduszy nadal w dużej mierze opiera się na PKB na mieszkańca. Doszły nowe kryteria (bezrobocie młodzieży, niski poziom wykształcenia, zmiany klimatu i działania związane z przyjmowaniem i integracją migrantów), aby lepiej odzwierciedlić sytuację w terenie. Regiony najbardziej oddalone nadal będą korzystać ze szczególnego wsparcia UE.

W ramach polityki spójności w dalszym ciągu wspierane będą oddolne strategie rozwoju i wzmacniana będzie pozycja władz lokalnych w zarządzaniu funduszami. Wzmocniono wymiar miejski polityki spójności poprzez przeznaczenie 6% środków z EFRR na zrównoważony rozwój obszarów miejskich i ustanowienie nowego programu tworzenia sieci kontaktów i budowania zdolności dla władz miejskich Europejskiej inicjatywy miejskiej.

Uproszczenie: prostsze, krótsze I jaśniejsze przepisy

80 środków upraszczających w ramach polityki spójności 2021–2027 PDF

W przypadku przedsiębiorstw i przedsiębiorców korzystających z unijnego wsparcia nowe ramy oznaczają mniej biurokracji, prostsze sposoby składania wniosków o płatności z zastosowaniem uproszczonych opcji kosztów. Aby ułatwić uzyskanie efektu synergii, zastosowanie ma teraz jednolity zbiór przepisów dla siedmiu funduszy UE wdrażanych w ramach partnerstwa z państwami członkowskimi („zarządzanie dzielone”). Komisja proponuje również uproszczone kontrole w przypadku programów z dobrymi wynikami, korzystanie w większym stopniu z systemów krajowych i rozszerzenie zasady „pojedynczego audytu”, aby uniknąć powielania kontroli.

Bardziej elastyczne ramy

Nowe ramy łączą w sobie niezbędną stabilność przy planowaniu inwestycji z odpowiednim poziomem elastyczności budżetowej, aby lepiej radzić sobie w razie nieprzewidzianych zdarzeń. Przegląd śródokresowy pozwoli ustalić, czy potrzebne będą zmiany w programach w ostatnich dwóch latach okresu finansowania, w oparciu o nowe priorytety, wyniki programów i najnowsze zalecenia dla poszczególnych krajów.

W określonych granicach możliwe będą niewielkie transfery środków w ramach programów bez konieczności formalnej zgody ze strony Komisji. Szczególny przepis ułatwia uruchomienie środków unijnych od pierwszego dnia w przypadku klęski żywiołowej.

Wzmocnienie powiązania z Europejskim Semestrem I Unijnym zarządzaniem gospodarką

Polityka spójności wspiera reformy na rzecz środowiska sprzyjającego inwestycjom, w którym przedsiębiorstwa mogą się rozwijać. Zapewniona zostanie pełna komplementarność i koordynacja z nowym ulepszonym Programem wspierania reform.

Zalecenia dla poszczególnych krajów formułowane w kontekście europejskiego semestru będą dwukrotnie brane pod uwagę w okresie budżetowym: na początku przy opracowywaniu programów polityki spójności oraz w trakcie przeglądu śródokresowego. W celu dalszego kreowania warunków sprzyjających wzrostowi gospodarczemu i tworzeniu miejsc pracy, nowe warunki podstawowe pomogą zlikwidować przeszkody dla inwestycji. Ich stosowanie będzie monitorowane przez cały okres finansowania.

Więcej możliwości synergii między instrumentami budżetowymi UE

Jednolity zbiór przepisów obejmujący fundusze polityki spójności oraz Fundusz Migracji i Azylu ułatwią tworzenie lokalnych strategii integracji migrantów przy wsparciu z zasobów UE w sposób tworzący synergię; Fundusz Migracji i Azylu będzie ukierunkowany na krótkoterminowe potrzeby migrantów po ich przybyciu, natomiast ze środków polityki spójności wspierana będzie ich integracja społeczna i zawodowa. Niezależnie od jednolitego zbioru przepisów, łatwiejsze będzie osiągnięcie synergii z innymi instrumentami UE, takimi jak wspólna polityka rolna, „Horyzont Europa”, „LIFE” czy „Erasmus+”.

Interreg: eliminowanie transgranicznych przeszkód i wspieranie projektów w zakresie innowacji

Współpraca międzyregionalna i transgraniczna zostanie ułatwiona dzięki temu, że regiony będą mogły wykorzystywać część swoich przydzielonych środków na finansowanie projektów w całej Europie wspólnie z innymi regionami.

Nowa generacja programów współpracy transgranicznej i międzyregionalnej („Interreg”) pomoże państwom członkowskim w usuwaniu przeszkód transgranicznych i tworzeniu wspólnych usług. Komisja proponuje wprowadzenie nowego instrumentu dla regionów przygranicznych i krajów pragnących zharmonizować swoje ramy prawne – europejskiego mechanizmu transgranicznego.

W związku z pomyślnie realizowanym działaniem pilotażowym w okresie 2014–2020 Komisja proponuje utworzenie międzyregionalnych innowacyjnych inwestycji. Regiony dysponujące środkami w dziedzinie inteligentnej specjalizacji” otrzymają większe wsparcie w tworzeniu ogólnoeuropejskich klastrów w priorytetowych obszarach takich jak: technologia dużych zbiorów danych, gospodarka o obiegu zamkniętym, zaawansowane technologie produkcyjne czy cyberbezpieczeństwo.

Zaostrzenie przepisów z myślą o poprawie wydajności Unijnych inwestycji

Wszystkie programy nadal będą miały ramy wykonania zawierające wymierne cele (np. liczbę utworzonych miejsc pracy lub dodatkowy dostęp do łączy szerokopasmowych). Nowe ramy wprowadzają roczny przegląd wyników przeprowadzany w formie ustrukturyzowanego dialogu politycznego między instytucjami programu a Komisją. Wyniki programów zostaną poddane ocenie również podczas przeglądu śródokresowego. Ze względów przejrzystości, i aby umożliwić obywatelom śledzenie postępów, państwa członkowskie będą zobowiązane do zgłaszania co dwa miesiące wszystkich danych dotyczących realizacji, a platforma otwartych danych w obszarze spójności będzie tym samym automatycznie aktualizowana.

Zwiększone wykorzystanie instrumentów finansowych

Dotacje nie są wystarczającym instrumentem, aby wyeliminować poważne luki inwestycyjne. Mogą je skutecznie uzupełniać instrumenty finansowe, które dają efekt dźwigni i są bliższe rynkowi. Na zasadzie dobrowolności państwa członkowskie będą mogły przenieść część swoich środków polityki spójności do nowego, centralnie zarządzanego funduszu InvestEU, aby uzyskać dostęp do gwarancji zapewnianych przez budżet UE. Ułatwiono łączenie dotacji i instrumentów finansowych, a nowe ramy obejmują również specjalne przepisy mające na celu przyciągnięcie większej ilości kapitału prywatnego.

Więcej działań komunikacyjnych w celu zwiększenia widoczności polityki spójności

Aby Europa była coraz bliżej obywateli, większy nacisk położono na konieczność lepszego informowania o pozytywnych wynikach polityki spójności. Państwa członkowskie i regiony zaostrzyły wymogi w zakresie komunikacji, takie jak organizacja wydarzeń z okazji uruchomienia dużych projektów finansowanych przez UE czy opracowywanie strategii prowadzenia kampanii w mediach społecznościowych.

Równocześnie uproszczono komunikowanie o projektach finansowanych ze środków UE. Wszystkie fundusze UE zostaną objęte jednym oznaczeniem, jednolity portal będzie informował o wszystkich dostępnych dla przedsiębiorstw środkach finansowych, a Komisja będzie prowadziła jednolitą bazę projektów.