Panorama 71: Οι γείτονες ενώνουν τις δυνάμεις τους για να αντιμετωπίσουν παγκόσμιες προκλήσεις

 Πρόσθετα εργαλεία

 
29/01/2020

Η κοινότητα των προγραμμάτων διασυνοριακής συνεργασίας (CBC) του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Γειτονίας (ENI) αποτελείται από εκατοντάδες χιλιάδες άτομα που εργάζονται στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ, Ευρωπαίοι πολίτες και μη, δρώντας από κοινού για την ενίσχυση των δραστηριοτήτων, την τόνωση της οικονομικής ανάπτυξης και τη μεταφορά γνώσης.

Από τη ΓΔ NEAR μέχρι τη ΓΔ REGIO, το σχέδιο είναι να ενισχυθεί περαιτέρω η συνεργασία στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ, η οποία αναπτύχθηκε στο πλαίσιο της Πολιτικής Γειτονίας και της Πολιτικής Συνοχής. Σε πρακτικό επίπεδο, αφορά ακόμη την οικοδόμηση εμπιστοσύνης και διασυνδέσεων μεταξύ των ανθρώπων που ζουν στα εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τη βελτίωση της καθημερινής ζωής των ανθρώπων που ζουν και στις δύο πλευρές των συνόρων, μέσω της συνεργασίας. Αφορά επίσης την κατασκευή δρόμων για τη σύνδεση των αγορών και τη βελτίωση του τουρισμού, την ανακύκλωση των αποβλήτων σε λιπάσματα και τη διατήρηση των απειλούμενων ειδών, για την αναστροφή της μείωσης της βιοποικιλότητας.

Από την 1η Ιανουαρίου 2020, τα προγράμματα διασυνοριακής συνεργασίας του Ευρωπαϊκού Μέσου Γειτονίας (ΕΜΓ) εντάσσονται στη ΓΔ REGIO ως μέρος της οικογένειας Interreg, για να ενισχύσουν τον συντονισμό και να ξεκλειδώσουν συνέργειες με άλλα μέσα εδαφικής συνεργασίας.

Τα προγράμματα καλύπτουν 31 διαφορετικές χώρες, με μεγάλη ποικιλία γλωσσών, πολιτισμών και τρόπων ζωής. Παρ 'όλα αυτά, όλοι εργάζονται προς όφελος των τοπικών κοινοτήτων και στις δύο πλευρές των συνόρων της ΕΕ, αντιμετωπίζοντας κοινά εμπόδια για την εξεύρεση κοινών λύσεων. Σε δύσκολους καιρούς, τα προγράμματα αυτά αποτελούν ζωντανή απόδειξη του τι πραγματικά σημαίνει συνεργασία: να συνεχίσουμε να συνδεόμαστε, να μοιραζόμαστε και να ανταλλάζουμε, πέρα από τα σύνορα.

Περνώντας τα σύνορα

Ποτέ πριν, οι προκλήσεις δεν ήταν τόσο παγκόσμιες: ρύπανση, κλιματική αλλαγή και κοινωνικές εντάσεις, μεταξύ άλλων. Εάν μια παραμεθόρια περιοχή πλήττεται σε μια γειτονική χώρα, η Ευρώπη επηρεάζεται επίσης, και αντίστροφα. Η ανταπόκριση σε κρίσεις δεν μπορεί να υλοποιηθεί μεμονωμένα: από τα παγκόσμια προβλήματα δεν απαιτείται θεώρηση εισόδου για να περάσουν τα σύνορα.

Τα προγράμματα διασυνοριακής συνεργασίας στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ δίνουν τη δυνατότητα σε χιλιάδες οργανώσεις να ενεργούν από κοινού, να ανταλλάσσουν γνώσεις και εμπειρογνωμοσύνη στις καθημερινές τους δραστηριότητες και να φέρνουν απτά αποτελέσματα στις περιφέρειές τους. Τα 15 προγράμματα διασυνοριακής συνεργασίας του ΕΜΓ εκτείνονται από τη Φινλανδία και τη Ρωσία στα βόρεια, σε χώρες όπως η Ουγγαρία και η Ουκρανία στα ανατολικά, και η Ιταλία, η Βόρεια Αφρική και η Μέση Ανατολή στα νότια. Καλύπτουν χιλιάδες χιλιόμετρα χερσαίων και θαλάσσιων συνόρων, με μια θαλάσσια διάβαση και τρεις θαλάσσιες λεκάνες, για συνολική επένδυση 1 δισεκατομμυρίου EUR κατά την προγραμματική περίοδο 2014-2020. Μέχρι σήμερα, έχουν υποβληθεί περισσότερες από 4 200 αιτήσεις και έχουν χρηματοδοτηθεί σχεδόν 600 έργα. Σε πρακτικό επίπεδο, υπάρχουν πάνω από 2 000 δικαιούχοι, ΜΚΟ, πανεπιστήμια, δήμοι και ιδιωτικές εταιρίες: ένας μικρός κόσμος σε κίνηση, δημόσιος και ιδιωτικός, οικοδομεί την εμπιστοσύνη μεταξύ των κοινοτήτων.

Υιοθέτηση κοινών κανόνων

«Πολλά χρόνια πριν, όταν ξεκινήσαμε, υπήρχαν περισσότερα έργα-καθρέφτης: οι κάτοικοι σε μια περιοχή είχαν την τάση να κάνουν το ίδιο πράγμα με τους κατοίκους στην άλλη πλευρά», λέει ο Mathieu Bousquet, επικεφαλής της μονάδας C1 - Γεωργία, Μολδαβία, Διασυνοριακή Γειτονία της ΓΔ NEAR. «Πλέον, όμως, οι δικαιούχοι συνεργάζονται ολοένα και περισσότερο, για έναν κοινό στόχο.»

Η συνεργασία στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ άρχισε να διαμορφώνεται το 2006. Πολλές προκλήσεις αντιμετωπίστηκαν κατά την πρώτη προγραμματική περίοδο (2007-2013), όταν το μέσο επεκτάθηκε για να καλύψει ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Γειτονία και για πρώτη φορά εφαρμόστηκε ένα σύνολο κοινών κανόνων.

«Όλοι έπρεπε να αφήσουν πίσω τους αυτό που γνώριζαν, τις συγκεκριμένες διαδικασίες χρηματοδότησης με τις οποίες ήταν εξοικειωμένοι: τα κράτη μέλη από τους κανονισμούς της Πολιτικής Συνοχής και οι χώρες εταίροι από τις διαδικασίες αναπτυξιακής βοήθειας και τεχνικής βοήθειας», εξηγεί ο Carlos Bolaños, επικεφαλής ομάδας στην TESIM, τεχνική υποστήριξη για την υλοποίηση και τη διαχείριση των προγραμμάτων διασυνοριακής συνεργασίας του ΕΜΓ. «Σήμερα, μπορούμε να πούμε ότι έχουμε μια πραγματική και γνήσια εταιρική σχέση με κοινή διαχείριση των προγραμμάτων. Αυτό το αίσθημα ευθύνης είναι μοναδικό στον τομέα της συνεργασίας, ένα πραγματικό πλεονέκτημα της πρωτοβουλίας διασυνοριακής συνεργασίας του ΕΜΓ.»

Στο πλαίσιο ευρωπαϊκών χρηματοπιστωτικών κρίσεων και περιφερειακών αναταραχών, τα προγράμματα διασυνοριακής συνεργασίας του ΕΜΓ προχωρούν με γοργούς ρυθμούς. Ο πρώτος κύκλος προγραμματισμού εφαρμόστηκε σε μια περίοδο βαθιάς οικονομικής κρίσης για την Ευρώπη και τους γείτονές της, ενώ η Συρία μαστιζόταν από συγκρούσεις και οι σχέσεις ήταν τεταμένες στην Κριμαία. Ωστόσο, η δέσμευση των ενδιαφερομένων ήταν ισχυρή και η συνεργασία όχι μόνο κατάφερε να διατηρηθεί, αλλά και παρατάθηκε για δεύτερη περίοδο, από το 2014 έως το 2020. Σήμερα, πλησιάζει η τρίτη φάση και έχουν ήδη αρχίσει εργασίες για την προγραμματική περίοδο 2021-2027 . Παρόλο που θα θεσπιστούν νέοι κανόνες, η κοινότητα είναι έτοιμη να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων για άλλη μια φορά.

«Όταν ξεκινήσαμε, δεν μπορούσαμε να φανταστούμε ότι η εταιρική σχέση θα ήταν τόσο ισότιμη και ότι ένας δικαιούχος από μια χώρα εταίρο θα μπορούσε να ηγηθεί ενός έργου», συνεχίζει ο Bolaños. «Αυτό δεν οφειλόταν στο γεγονός ότι δεν είχαν την ικανότητα, αλλά απλώς στο γεγονός ότι οι ευρωπαϊκοί κανονισμοί για τη διαχείριση των δημόσιων ταμείων είναι αρκετά περίπλοκοι και χρειάζεται εξοικείωση με αυτούς. Σήμερα, έχουμε κάνει σημαντική πρόοδο στον τομέα αυτό.» 

Στην πραγματικότητα, όχι μόνο η Ρωσική Ομοσπονδία είναι η χώρα με τον μεγαλύτερο αριθμό δικαιούχων (390 μέχρι τώρα), αλλά το 30 % των έργων διεξάγονται σήμερα από οργανώσεις ή θεσμούς των χωρών εταίροι.

Νέοι τρόποι συνεργασίας

Δηλαδή, πόσο μεγάλα είναι αυτά τα έργα; Η οικονομική τους διάσταση κυμαίνεται από 50 000 EUR έως 3 εκατομμύρια EUR. Πρόκειται συχνά για πιλοτικές πρωτοβουλίες, που ανοίγουν τον δρόμο για ένα νέο μοντέλο συνεργασίας σε πολλούς τομείς, από την προστασία του περιβάλλοντος έως τη μεταφορά τεχνολογίας προς όφελος των ΜΜΕ, από την ανάπλαση των μνημείων της πολιτιστικής κληρονομιάς έως την ανάπτυξη υποδομών για άνοιγμα των αγορών και την προώθηση του βιώσιμου τουρισμού.

«Καλωσορίζουμε θερμά την άφιξη των προγραμμάτων διασυνοριακής συνεργασίας του ΕΜΓ στη ΓΔ REGIO από τις αρχές του επόμενου έτους. Ανυπομονούμε να συνεργαστούμε με τις χώρες της Ευρωπαϊκής Γειτονίας για να διατηρήσουμε το ισχυρό αίσθημα ευθύνης κατά την προετοιμασία της νέας γενιάς προγραμμάτων. Θέλουμε να αξιοποιήσουμε τις προτεινόμενες απλουστεύσεις για την περίοδο μετά το 2020 και να αναπτύξουμε ισχυρότερους δεσμούς μεταξύ των προγραμμάτων της οικογένειας του Interreg», δηλώνει ο Jean-Pierre Halkin, Επικεφαλής της Μονάδας για τις Μακροπεριφέρειες, τη Διακρατική/Διαπεριφερειακή συνεργασία, τον ΜΠΒ, και και τη Διεύρυνση της ΓΔ REGIO. «Παράλληλα, το 2020, θα έχουμε επίσης την ευκαιρία να γιορτάσουμε την 30ή επέτειο του Interreg, σαν μια επανενωμένη οικογένεια. Το 2020 θα είναι σίγουρα το Έτος της Συνεργασίας.»

Οι γνώσεις και τα εργαλεία έχουν ήδη αναπτυχθεί από την προηγούμενη γενιά προγραμμάτων του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Γειτονίας και Εταιρικής Σχέσης (ENPI). Τα τρέχοντα προγράμματα διασυνοριακής συνεργασίας του ΕΜΓ συνεχίζουν τις προηγούμενες προσπάθειες, συμβάλλοντας σταθερά στην περαιτέρω εδραίωση του πλούτου των ανθρώπινων σχέσεων, καταργώντας στερεότυπα και ανατρέποντας ιστορικές προκαταλήψεις - επειδή οι γείτονες έχουν σημασία! Γιατί η συνεργασία μετράει!

 

Panorama 71: Portugal’s agenda prioritises growth and sustainability

Νέα