Panorama 69: Το όραμα μιας πόλης γίνεται πραγματικότητα χάρη σε χρηματοοικονομικά μέσα

 Πρόσθετα εργαλεία

 
30/07/2019

Το πολυπεριφερειακό πρόγραμμα ενίσχυσης (MRA) είναι μία από τις πτυχές της fi-compass, της πλατφόρμας για συμβουλευτικές υπηρεσίες σχετικά με χρηματοοικονομικά μέσα στο πλαίσιο των Ευρωπαϊκών Διαρθρωτικών και Επενδυτικών Ταμείων (ΕΔΕΤ) που παρέχεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων. Ο στόχος των έργων MRA – στα οποία συμμετέχουν τουλάχιστον δύο διαχειριστικές αρχές από διαφορετικά κράτη μέλη της ΕΕ – είναι η αξιολόγηση της ενδεχόμενης χρήσης χρηματοοικονομικών μέσων ΕΔΕΤ σε συγκεκριμένους θεματικούς τομείς κοινού ενδιαφέροντος. Ο στόχος είναι η διευκόλυνση της ευρύτερης χρήσης χρηματοοικονομικών μέσων τόσο όσον αφορά τα ΕΔΕΤ που επενδύονται, όσο και το γεωγραφικό ή θεματικό πεδίο εφαρμογής, καθώς και η ενθάρρυνση περιφερειών από διαφορετικά κράτη μέλη να συνεργάζονται, να ανταλλάσσουν βέλτιστες πρακτικές και να προωθούν την αμοιβαία μάθηση. 

Οι πόλεις στο επίκεντρο της πολιτικής της ΕΕ 

Πάνω από το 70 % των Ευρωπαίων πολιτών ζουν σε αστικές περιοχές, και αυτό το ποσοστό αναμένεται να αυξηθεί στο μέλλον. Καθημερινά, οι πόλεις στην Ευρώπη εξατομικεύουν τα σχέδια αστικής ανάπτυξης για την επίλυση των πιο πιεστικών προκλήσεων, όπως η αύξηση του πληθυσμού, η κλιματική αλλαγή και η ψηφιακή μεταμόρφωση. Αναπτύσσοντας ολοκληρωμένες στρατηγικές και προσδιορίζοντας μακροπρόθεσμους στόχους πολιτικής, οι πόλεις αναλαμβάνουν δράση για την υποστήριξη οικονομικά προσιτής στέγασης, την προώθηση έργων ενεργειακής απόδοσης, την αναζωογόνηση γειτονιών και τη βελτίωση των δημόσιων συγκοινωνιών. Ωστόσο τα στρατηγικά σχέδια μπορούν να υλοποιούνται με επιτυχία, μόνο αν οι πόλεις έχουν πρόσβαση σε χρηματοδότηση. Χωρίς την ισχυρή παρουσία δημόσιου και ιδιωτικού κεφαλαίου είναι δύσκολο να γίνει το όραμα μιας πόλης πραγματικότητα. 

Το 2013, η ολλανδική πόλη Χάγη αποφάσισε να επενδύσει 4 εκατομμύρια EUR σε ένα πιλοτικό έργο που λέγεται JESSICA για τη θέσπιση ενός χρηματοοικονομικού μέσου ενεργειακής απόδοσης. Εκείνη την περίοδο, οι εμπλεκόμενοι μπορεί να μην περίμεναν ότι, εντός τεσσάρων ετών, θα είχαν ένα διαθέσιμο ταμείο χαρτοφυλακίου με ενεργητικό που ανερχόταν σε πάνω από 46 εκατομμύρια EUR για καινοτομία, βιωσιμότητα και αστική ανάπτυξη. 

Ωστόσο, τα πρώτα βήματα για τη δημιουργία του ταμείου ήταν δύσκολα. 

«Όταν συστήσαμε αρχικά το ταμείο, είχαμε πολλές απορίες και έπρεπε να ξεπεράσουμε πολλά τεχνικά εμπόδια για να ιδρύσουμε ένα σταθερό και ασφαλές ίδρυμα για μελλοντικές επενδύσεις» θυμάται ο William van den Bungelaar, γραμματέας του Ιδρύματος Οικονομικού Ταμείου Χαρτοφυλακίου Επενδύσεων της Χάγης (HEID). 

Η Χάγη διαθέτει τώρα μια ομάδα ειδικών που συνεργάζονται στενά με τον ανεξάρτητο διαχειριστή του ταμείου για την παρακολούθηση και την υποστήριξη των χρηματοοικονομικών μέσων στην πόλη. Χάρη στην επιτυχία του HEID τα χρηματοοικονομικά μέσα χρησιμοποιούνται ευρέως πλέον στη χρηματοδότηση στρατηγικών προτεραιοτήτων των πόλεων. 

Ανακυκλούμενες επενδύσεις στην Ευρώπη

Για την περαιτέρω διεύρυνση των γνώσεων σχετικά με τα χρηματοοικονομικά μέσα η Χάγη ένωσε τις δυνάμεις της με τρεις άλλες ευρωπαϊκές πόλεις – το Μάντσεστερ, το Μιλάνο και το Λονδίνο – σε ένα έργο MRA που ονομάζεται Ανακυκλούμενες Επενδύσεις σε Πόλεις στην Ευρώπη ή RICE. Στόχος αυτού του έργου ήταν η περαιτέρω ανάπτυξη νέων χρηματοοικονομικών μέσων για την αύξηση των επενδύσεων από τον ιδιωτικό τομέα στην αστική ανάπτυξη, ιδίως όσον αφορά τις έξυπνες πόλεις. Καθόρισε τις κοινές ανάγκες χρηματοδότησης των πόλεων, προσδιορίζοντας τους τομείς στους οποίους τα χρηματοοικονομικά μέσα μπορούν να υποστηρίξουν έργα πιο αποτελεσματικά με βάση τις προτεραιότητες της πολιτικής μιας πόλης. Οι τομείς με τις μεγαλύτερες ανάγκες χρηματοδότησης είναι, μεταξύ άλλων, οι τομείς μεταφορών, ενέργειας, στέγασης και χώρου εργασίας, πράσινων και μπλε υποδομών ή οικονομικής ανάπτυξης με την ευρύτερη έννοια, που συμπεριλαμβάνει τις ΜΜΕ και τις νεοσύστατες επιχειρήσεις, καθώς και την ανάπτυξη νέων εμπορικών ή καινοτόμων εγκαταστάσεων. 

Οι εταίροι του MRA-RICE μπόρεσαν να μάθουν από τις εμπειρίες των διαφορετικών πόλεων που συμμετείχαν. 

«Η χρήση χρηματοοικονομικών μέσων στο Μάντσεστερ στέφθηκε με επιτυχία και τα οφέλη τους ήταν πάρα πολλά,» δηλώνει ο Mark Duncan από το Δημοτικό Συμβούλιο του Μάντσεστερ. Παρομοίως, ο Binal Cadieu από την Αρχή της Μείζουσας Περιοχής του Λονδίνου τονίζει τις δυνατότητες του νέου χρηματοοικονομικού μέσου που είναι γνωστό ως το Δημοτικό Ταμείο Ενεργειακής Απόδοσης (MEEF) που συστάθηκε στο Λονδίνο. «Ως ανακυκλούμενο ταμείο, το MEEF μας προσφέρει ένα πρότυπο μόχλευσης εκατομμυρίων λιρών ιδιωτικών επενδύσεων για έργα με χαμηλές ανθρακούχες εκπομπές,» λέει ο Cadieu. 

Σχέδιο ταμείου πόλης RICE

Στο πλαίσιο του έργου RICE δημιουργήθηκε ένα πρότυπο ταμείου πόλης που μπορεί να προσαρμοστεί στις συγκεκριμένες ανάγκες πόλεων σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση για την υποστήριξη της αστικής ανάπτυξης. Με ένα σχέδιο που συμπεριλαμβάνει τις βέλτιστες πρακτικές που παρατηρήθηκαν μεταξύ των εταίρων του RICE, το ταμείο είναι ευέλικτο. Με λίγα λόγια, είναι ένα «χρηματοοικονομικό μέσο υπό την καθοδήγηση μιας πόλης, με ανεξάρτητη διαχείριση, με στρατηγική επενδύσεων που βασίζεται στις στρατηγικές προτεραιότητες της πόλης και το οποίο επιτυγχάνει σημαντική μόχλευση δημόσιων επενδύσεων». 

Ο διαχειριστής έργου του RICE, van den Bungelaar, τονίζει τα οφέλη της εταιρικής σχέσης. 

«Το σχέδιο ορίζει ένα ευέλικτο πλαίσιο για ένα χρηματοοικονομικό μέσο αστικής ανάπτυξης που επιτυγχάνει σημαντική μόχλευση δημόσιων επενδύσεων σε συνδυασμό με μια δέσμη μέτρων τεχνικής βοήθειας για την υποστήριξη της εφαρμογής του», όπως δηλώνει. «Το πρότυπο έχει σχεδιαστεί έτσι ώστε να είναι απλό, αναπαράξιμο και προσαρμόσιμο, ώστε να μπορεί να υιοθετηθεί από άλλους σαν βάση ενός χρηματοοικονομικού μέσου αστικής ανάπτυξης.» 

Παρά το γεγονός ότι η εμπλοκή ενός ανεξάρτητου διαχειριστή ταμείου διαμορφώνει την εφαρμογή του, η ανάπτυξη της στρατηγικής αστικών επενδύσεων καθοδηγείται από την πόλη. Μέσω της δημιουργίας του ταμείου της πόλης οι ευρωπαϊκές πόλεις έχουν την ευκαιρία να υλοποιήσουν το όραμα και τη στρατηγική τους. 

Αξιοποίηση της υποστήριξης της πολιτικής συνοχής

Δημόσιοι πόροι όπως τα ΕΔΕΤ παίζουν σημαντικό ρόλο στην εξάλειψη του χάσματος των αγορών, καθιστώντας δυνατό πολλά έργα να αποκτήσουν πρόσβαση σε χρηματοδότηση της ΕΕ που διαφορετικά δεν θα ήταν διαθέσιμη ή θα ήταν υπερβολικά ακριβή. Όταν οι πόλεις έχουν πρόσβαση σε πόρους ΕΔΕΤ, μπορούν να εφαρμόζουν με επιτυχία χρηματοοικονομικά μέσα που είναι προσαρμοσμένα στις τοπικές ανάγκες τους, προσελκύοντας με επιτυχία άλλες δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις σε έργα. Αυτό μπορεί να γίνει είτε μέσω δανείων και εγγυήσεων για μακροπρόθεσμα αστικά έργα, μέσω μετοχικού κεφαλαίου ή οιονεί μετοχικού κεφαλαίου για επενδύσεις σε έργα με υψηλότερο κίνδυνο, ή μέσω συνδυασμού επιστρεπτέας στήριξης και επιχορηγήσεων. 

Πολλές πόλεις δεν έχουν μεγάλη εμπειρία στη σύσταση ταμείων πόλης. Επομένως, χρειάζονται επαγγελματική υποστήριξη στον σχεδιασμό και στη συγκρότηση νέων χρηματοοικονομικών μέσων. Προγράμματα τεχνικής βοήθειας που υποστηρίζονται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, όπως το MRA, καθιστούν ευκολότερη την προετοιμασία και την εφαρμογή ενός νέου ταμείου πόλης βοηθώντας έτσι τις πόλεις να αναπτύξουν τα δικά τους μέσα. 

«Για τις πόλεις που δεν γνωρίζουν ακόμα πολλά για τα χρηματοοικονομικά μέσα, όπως τα Ταμεία Αστικής Ανάπτυξης, το έργο MRA-RICE συνιστά ένα χρήσιμο εργαλείο για την ανάπτυξη ενός νέου χρηματοοικονομικού μέσου και για την αξιολόγηση της σκοπιμότητάς του σε τοπικό επίπεδο,» λέει η Lucia Scopelliti που εργάζεται στον Δήμο του Μιλάνου. 

Για να μάθετε περισσότερα για το MRA-RICE επισκεφθείτε τον ιστότοπο www.fi-compass.eu

Panorama 69: Moravia-Silesia emerges from its industrial past

Νέα