Περιεχόμενα
Αναζήτηση στον οδηγό

Ανοικτές άδειες και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας

Γενικά, τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας εξασφαλίζουν στον δημιουργό ενός πρωτότυπου έργου - π.χ. ενός εκπαιδευτικού πόρου - το αποκλειστικό δικαίωμα να χρησιμοποιεί το έργο του. Οι άδειες αποτελούν έναν συνήθη τρόπο με τον οποίο οι ιδιοκτήτες δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας επιτρέπουν σε άλλους να κάνουν χρήση του έργου τους. Μια άδεια ορίζει τους όρους υπό τους οποίους ο δικαιούχος παραχωρεί σε συγκεκριμένα φυσικά ή νομικά πρόσωπα το δικαίωμα να χρησιμοποιούν το έργο του.

Η ανοικτή άδεια είναι ένας τρόπος με τον οποίο οι ιδιοκτήτες δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας (δημιουργοί ή άλλοι δικαιούχοι) παρέχουν σε όλους νόμιμη άδεια να χρησιμοποιούν το έργο τους. Η χρήση ανοικτής άδειας συνήθως αφορά το ίδιο το έργο οπουδήποτε αυτό διανέμεται. Όπως συμβαίνει και με τις υπόλοιπες άδειες, οι ανοικτές άδειες δεν συνεπάγονται μεταφορά των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας ή άλλων δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας. Αυτός που παραχωρεί ανοικτή άδεια για το έργο του παραμένει ιδιοκτήτης των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας για το υλικό του και μπορεί ο ίδιος να χρησιμοποιεί το υλικό όπως επιθυμεί, π.χ. να διαθέτει στο εμπόριο τα αποτελέσματα του σχεδίου. Ειδικότερα, κάθε ανοικτή άδεια που χρησιμοποιείται για εκπαιδευτικούς πόρους που παράγονται με την υποστήριξη του προγράμματος Erasmus+ πρέπει να παρέχει τη δυνατότητα στο κοινό (δηλαδή σε οποιονδήποτε τρίτο) να προβαίνει ελεύθερα τουλάχιστον στα εξής:

  • να χρησιμοποιεί το έργο·
  • να προσαρμόζει το έργο ανάλογα με τις εκάστοτε ανάγκες (π.χ. να το μεταφράζει, να δημιουργεί συντομευμένες εκδοχές του, να το τροποποιεί με γνώμονα τις εκάστοτε τοπικές ιδιαιτερότητες κ.λπ.)·
  • να αναπαράγει και να μοιράζεται το πρωτότυπο ή το αναπροσαρμοσμένο έργο με άλλους (π.χ. με μαθητές σε μια αίθουσα διδασκαλίας, στο διαδίκτυο, με συναδέλφους κ.λπ.).

Αν και το πρόγραμμα Erasmus+ προτρέπει τους δικαιούχους να εφαρμόζουν τις πλέον ανοικτές άδειες,1 ώστε να εξασφαλίζεται ο μέγιστος δυνατός αντίκτυπος των έργων τους, οι δικαιούχοι μπορούν να επιλέγουν ανοικτές άδειες που επιβάλλουν συγκεκριμένους όρους, όπως ειδικότερα:

  • ότι ο δημιουργός πρέπει να αναφέρεται κάθε φορά που το έργο ή παράγωγό του χρησιμοποιείται ή διανέμεται·
  • ότι το έργο δεν μπορεί να χρησιμοποιείται για εμπορικούς σκοπούς (π.χ να πωλείται από άλλους, να ενσωματώνεται σε διδακτικά βιβλία που διατίθενται στο εμπόριο κ.λπ.)·
  • ότι όταν διανέμονται παράγωγα του έργου, αυτό πρέπει να γίνεται υπό την ίδια άδεια ή τους ίδιους όρους παραχώρησης άδειας.

Μολονότι οι δικαιούχοι είναι ελεύθεροι να επιλέγουν οποιαδήποτε ανοικτή άδεια επιθυμούν ή ακόμη και να δημιουργούν τη δική τους ανοικτή άδεια, συνιστάται ιδιαιτέρως στους δικαιούχους του προγράμματος Erasmus+ να κάνουν χρήση γνωστών αδειών που υπάρχουν ήδη και είναι κατάλληλες για το εκάστοτε είδος πόρου, ώστε να αποφεύγεται επανάληψη των ίδιων εργασιών, να διασφαλίζεται η ασφάλεια δικαίου και να εξασφαλίζεται η δυνατότητα συνδυασμού περισσότερων έργων. Η άδεια δεν μπορεί να περιέχει όρους που περιορίζουν την ομάδα των χρηστών, εξαναγκάζουν τους χρήστες να εγγράφονται, να συμμετέχουν ή να αναλαμβάνουν με κάποιο τρόπο συγκεκριμένη δραστηριότητα, ή όρους που επιβάλλουν ρητά ότι η χρήση μπορεί να γίνεται μόνο κατόπιν σχετικού αιτήματος ή σχετικής αναφοράς.

  • 1. π.χ. τις ευρέως χρησιμοποιούμενες άδειες «Creative Commons Attribution» ή «Creative Commons Attribution-Share Alike» για έργα δημιουργίας, τις άδειες «GNU Public License» και «GNU Lesser Public License» για λογισμικό, ή την άδεια «Open Database License» για βάσεις δεδομένων.