Spis treści
Szukaj w przewodniku

Istotne aspekty programu Erasmus+

Na szczególną uwagę zasługują wymienione poniżej aspekty programu. Niektóre z nich przedstawiono bardziej szczegółowo na stronach internetowych Komisji.

Uznawanie i poświadczanie umiejętności i kwalifikacji

W ramach programu Erasmus+ wspiera się unijne narzędzia przejrzystości i uznawalności dotyczące umiejętności i kwalifikacji – w szczególności:

  • Europass,
  • Youthpass,
  • Europejskie ramy kwalifikacji (EQF),
  • Europejski system transferu i akumulacji punktów w szkolnictwie wyższym (ECTS),
  • Europejski system transferu osiągnięć w kształceniu i szkoleniu zawodowym (ECVET),
  • Europejskie ramy odniesienia na rzecz zapewniania jakości w kształceniu i szkoleniu zawodowym (EQAVET),
  • Europejski rejestr zapewniania jakości (EQAR),
  • Europejskie Stowarzyszenie na Rzecz Zapewnienia Jakości w Szkolnictwie Wyższym (ENQA), 

oraz sieci w dziedzinie kształcenia i szkolenia o zasięgu unijnym wspierające wspomniane narzędzia, w szczególności sieć krajowych ośrodków ds. uznawalności akademickiej i informacji (NARIC), sieci Euroguidance, krajowe centra Europass i krajowe punkty koordynacji Europejskich ram kwalifikacji.

Wspólnym celem wspomnianych narzędzi jest zapewnienie łatwiejszego uznawania i rozpoznawania umiejętności i kwalifikacji w poszczególnych krajach i poza ich granicami we wszystkich podsystemach kształcenia i szkolenia oraz na rynku pracy, niezależnie od tego, czy zostały zdobyte za pomocą formalnego kształcenia i szkolenia, czy też poprzez inne doświadczenia edukacyjne (np. doświadczenie zawodowe, wolontariat, e-uczenie się). Narzędzia te mają również na celu zapewnienie, aby polityka w zakresie kształcenia, szkolenia i młodzieży w dalszym ciągu przyczyniała się do osiągnięcia celów strategii „Europa 2020” na rzecz inteligentnego i zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu w dziedzinie edukacji i zatrudnienia dzięki skuteczniejszej integracji na rynku pracy oraz większej mobilności.

Aby można było osiągnąć wspomniane cele, dostępne narzędzia powinny umożliwiać reagowanie na nowe zjawiska, takie jak umiędzynarodowienie edukacji i coraz częstsze stosowanie cyfrowych narzędzi edukacyjnych, oraz wspieranie tworzenia elastycznych ścieżek kształcenia zgodnych z potrzebami i celami osób uczących się. W przyszłości może zajść konieczność wprowadzenia zmian we wspomnianych narzędziach w celu ich uproszczenia i zwiększenia ich spójności, co ułatwi osobom uczącym się i pracownikom swobodne przemieszczanie się w celach związanych z pracą lub w celu dalszego uczenia się.

Dalsze informacje można znaleźć pod adresem: http://ec.europa.eu/education/policy/strategic-framework/skills-qualifications_en.htm

upowszechnianie i wykorzystywanie wyników projektów

Upowszechnianie i wykorzystywanie wyników stanowi kluczowy etap realizacji projektu w ramach Erasmus+. Daje on organizacjom uczestniczącym możliwość informowania o wynikach i rezultatach projektów oraz dzielenia się nimi, przedłużając w ten sposób wpływ tych projektów, zwiększając ich trwałość oraz uzasadniając europejską wartość dodaną programu Erasmus+.

W celu skutecznego upowszechniania i wykorzystywania wyników projektów organizacje zaangażowane w projekty w ramach Erasmus+ są proszone o poświęcenie niezbędnej uwagi działaniom z zakresu upowszechniania i wykorzystywania wyników już na etapie opracowywania i realizacji swoich projektów. Poziom oraz intensywność takich działań powinny być proporcjonalne do celów, zakresu i założeń różnych akcji programu Erasmus+.

Wyniki osiągnięte w ramach konkretnego projektu mogą mieć duże znaczenie i mogą być interesujące również w odniesieniu do dziedzin, które nie wchodzą w zakres danego projektu, a opracowanie strategii oraz metod mających na celu zapewnienie innym łatwego dostępu do elementów już opracowanych i stworzonych należy do zadań w ramach poszczególnych projektów. Szczegółowe wytyczne w tej kwestii można znaleźć w załączniku II do niniejszego przewodnika.

Wymóg otwartego dostępu do materiałów edukacyjnych opracowanych w ramach programu Erasmus+

W ramach Erasmus+ promuje się otwarty dostęp do rezultatów projektów celem wspierania uczenia się, nauczania, szkolenia oraz pracy z młodzieżą. W szczególności beneficjenci programu Erasmus+ zobowiązują się do udostępnienia publicznie w ramach otwartej licencji wszelkich zasobów i narzędzi edukacyjnych powstałych w kontekście projektów wspieranych w ramach programu – dokumentów, mediów, oprogramowania lub innych materiałów. Materiały te powinny być łatwo dostępne i możliwe do uzyskania bezpłatnie i bez ograniczeń, a licencja otwarta musi umożliwiać ogółowi odbiorców stosowanie, ponowne wykorzystanie i dostosowywanie tych zasobów oraz dzielenie się nimi. Materiały takie określa się mianem otwartych zasobów edukacyjnych (OER). Aby osiągnąć ten cel, należy załadować zasoby w edytowalnym formacie cyfrowym na odpowiednią i ogólnie dostępną platformę. Choć Erasmus+ zachęca beneficjentów do stosowania najbardziej otwartych licencji,1beneficjenci mogą wybrać licencje, które nakładają pewne ograniczenia (np. ograniczają komercyjne wykorzystanie zasobów przez inne podmioty lub zobowiązują te podmioty do stosowania tej samej licencji na prace pochodne), jeżeli jest to właściwe ze względu na charakter projektu i rodzaj materiału i jeżeli wciąż umożliwia to ogółowi odbiorców stosowanie, ponowne wykorzystanie i dostosowywanie zasobów oraz dzielenie się nimi. Wymóg otwartego dostępu jest obowiązkowy i nie narusza praw własności intelektualnej beneficjentów dofinansowania.

Otwarty dostęp do badań naukowych i danych Erasmus+

Erasmus+ zachęca beneficjentów do publikowania wyników badań naukowych za pośrednictwem otwartego dostępu, a więc w sposób bezpłatny i wolny od innych ograniczeń. Beneficjentów zachęca się też do stosowania licencji otwartych w odniesieniu do wyników badań naukowych. W miarę możliwości dane gromadzone w ramach projektów powinny być publikowane jako „otwarte dane”, tj. przy zastosowaniu licencji otwartej, w odpowiednim formacie i na odpowiedniej platformie otwartych danych.

Wymiar międzynarodowy

Erasmus+ ma silny wymiar międzynarodowy (tj. współpracę z krajami partnerskimi) przede wszystkim w dziedzinie szkolnictwa wyższego i młodzieży.

W dziedzinie szkolnictwa wyższego w ramach programu Erasmus+ wspierane są następujące główne akcje ukierunkowane na współpracę z krajami partnerskimi:

  • międzynarodowa mobilność poszczególnych osób w celu uzyskania punktów zaliczeniowych oraz wspólne studia magisterskie Erasmus Mundus (w ramach Akcji 1) promujące mobilność osób uczących się i kadry z krajów partnerskich i wyjazdy do tych krajów;
  • projekty z zakresu budowania potencjału w szkolnictwie wyższym (w ramach Akcji 2) promujące współpracę i partnerstwa, które mają wpływ na modernizację i umiędzynarodowienie instytucji i systemów szkolnictwa wyższego w krajach partnerskich, ze szczególnym uwzględnieniem krajów partnerskich sąsiadujących z UE;
  • wsparcie dialogu politycznego (w ramach Akcji 3) za pośrednictwem sieci ekspertów do spraw reformy szkolnictwa wyższego w krajach partnerskich sąsiadujących z UE, międzynarodowego stowarzyszenia absolwentów, dialogu politycznego z krajami partnerskimi oraz międzynarodowych imprez mających na celu zwiększanie atrakcyjności i promocję;
  • działania „Jean Monnet” mające na celu inspirowanie nauczania, badań i dyskusji w dziedzinie studiów dotyczących Unii Europejskiej na całym świecie.

W odniesieniu do młodzieży w ramach Erasmus+ wspiera się następujące główne akcje:

  • mobilność osób młodych i osób pracujących z młodzieżą (w ramach Akcji 1) promującą wymianę młodzieży, oraz mobilność osób pracujących z młodzieżą we współpracy z krajami partnerskim sąsiadującymi z UE;
  • projekty z zakresu budowania potencjału w dziedzinie młodzieży (w ramach Akcji 2) promujące działania z zakresu współpracy i mobilności, które mają pozytywny wpływ na jakościowy rozwój pracy z młodzieżą, polityki młodzieżowej i systemów wsparcia dla młodzieży oraz na uznawanie kształcenia pozaformalnego w krajach partnerskich, przede wszystkim w krajach Afryki, Karaibów i Pacyfiku (AKP), Azji i Ameryki Południowej;
  • zaangażowanie osób młodych i organizacji młodzieżowych z krajów partnerskich sąsiadujących z UE w projekty dialogu młodzieży (w ramach Akcji 3) przez ich uczestnictwo w międzynarodowych spotkaniach, konferencjach i wydarzeniach promujących dialog między młodzieżą a decydentami.

Ponadto inne akcje w ramach programu (partnerstwa strategiczne, sojusze na rzecz wiedzy, sojusze na rzecz umiejętności sektorowych, współpraca partnerska) również są otwarte dla organizacji z krajów partnerskich w zakresie, w jakim ich uczestnictwo wnosi wartość dodaną do danego projektu (więcej informacji znajduje się w części B niniejszego przewodnika).

Wielojęzyczność

Wielojęzyczność jest jednym z filarów europejskiego projektu i wyraźnym symbolem aspiracji UE do zjednoczenia w różnorodności. Znajomość języków obcych odgrywa kluczową rolę wśród umiejętności, które przyczyniają się do lepszego przygotowania osób do rynku pracy i pozwalają obywatelom na lepsze wykorzystanie dostępnych możliwości. Celem UE jest zapewnienie każdemu obywatelowi możliwości uczenia się od najmłodszych lat co najmniej dwóch języków obcych.

Promowanie uczenia się języków i różnorodności językowej stanowi jeden z celów szczegółowych programu. Brak kompetencji językowych jest jedną z głównych barier uczestnictwa w europejskich programach na rzecz kształcenia, szkolenia i młodzieży. Oferowane możliwości wsparcia językowego służą zwiększeniu wydajności i skuteczności mobilności, poprawie wyników uczenia się, a zatem przyczyniają się do osiągnięcia szczegółowego celu programu.

Wsparcie językowe jest dostępne w odniesieniu do języka, którego uczestnicy używają do celów uczenia się lub odbycia praktyki (stażu) zagranicą w ramach długoterminowych działań z zakresu mobilności wspieranych w Akcji 1. Wsparcie językowe będzie oferowane głównie poprzez system wsparcia językowego online), ponieważ w przypadku uczenia się języków proces e-uczenia się jest korzystny ze względu na swoją dostępność i elastyczność.

Wsparcie językowe online w programie Erasmus+ (http://erasmusplusols.eu) obejmuje obowiązkową ocenę kompetencji językowych oraz dobrowolne kursy językowe. Ocena znajomości języka, która stanowi kluczowy element tej inicjatywy, ma na celu właściwe przygotowanie każdego uczestnika oraz zgromadzenie dowodów potwierdzających umiejętności językowe uczestników unijnego programu mobilności. W związku z tym uczestnicy będą przechodzić ocenę znajomości języka przed rozpoczęciem okresu mobilności, a na jego zakończenie przeprowadzana będzie kolejna ocena mająca na celu monitorowanie postępów w zakresie kompetencji językowych. Udział w działaniu z zakresu mobilności nie jest uzależniony od wyników testu znajomości języka, który uczestnicy rozwiązują przed wyjazdem.

W związku z tym ocena znajomości języka online nie będzie wykorzystywana przy wyborze uczestników unijnego programu mobilności, natomiast w razie potrzeby da im możliwość pogłębienia tej znajomości. Wsparcie językowe będzie zapewniane na zasadzie wzajemnego zaufania między instytucją wysyłającą a instytucją przyjmującą: instytucja wysyłająca ma obowiązek zapewnić uczestnikom jak najwłaściwsze wsparcie językowe, aby zapewnić osiągnięcie przez nich zalecanego poziomu ustalonego z instytucją przyjmującą przed rozpoczęciem okresu mobilności.

Zanim narzędzia internetowe zostaną dopracowane tak, aby obejmowały wszystkie języki, beneficjenci projektów mobilności otrzymają finansowanie w celu uzyskania wsparcia językowego w językach, które nie są dostępne za pośrednictwem usługi online oferowanej przez Komisję.

W ramach Akcji 2 wspierane będą partnerstwa strategiczne w dziedzinie nauczania i uczenia się języków. Innowacje i dobre praktyki mające na celu promowanie umiejętności językowych mogą obejmować na przykład metody nauczania i oceny, opracowanie materiałów dydaktycznych, badania naukowe, uczenie się języków wspomagane komputerowo oraz przedsięwzięcia z zakresu przedsiębiorczości wykorzystujące języki obce. Ponadto w razie potrzeby beneficjentom partnerstw strategicznych, którzy organizują długoterminowe szkolenia i działania z zakresu nauczania dla kadry, osób pracujących z młodzieżą i osób uczących się, można zapewnić finansowanie wsparcia językowego.

Jeżeli chodzi o przyznawanie Europejskiego znaku innowacyjności w dziedzinie nauczania i uczenia się języków obcych (ELL), agencje narodowe zachęca się do dobrowolnego organizowania regularnych (odbywających się co roku lub co dwa lata) krajowych konkursów w krajach programu. Przyznawanie Europejskiego znaku innowacyjności powinno stanowić bodziec do wykorzystywania i upowszechniania znakomitych wyników w zakresie wielojęzyczności oraz przyczyniać się do promowania powszechnego zainteresowania nauką języków.

W ramach akcji 3 oraz w celu wspierania państw członkowskich w staraniach na rzecz wprowadzania uchodźców do europejskich systemów kształcenia i szkolenia, wsparcie językowe online w programie Erasmus+ (OLS) zapewniane uczestnikom programu Erasmus+ zostało rozszerzone w zaproszeniach na rok 2016, 2017, 2018 i 2019 na ok. 100 000 uchodźców do czasu wyczerpania dostępnych środków budżetowych, przy czym wsparcie to jest dla uchodźców nieodpłatne.

Udział agencji narodowych Erasmus+ oraz instytucji/organizacji-beneficjentów jest całkowicie dobrowolny. W ramach tego zaproszenia, beneficjenci programu Erasmus+ wyrażający chęć udziału otrzymują pewną liczbę dodatkowych licencji OLS do podziału między uchodźców, którzy zamierzają uczyć się jednego z języków dostępnych w OLS. Instytucje/organizacje-beneficjenci będą miały za zadanie przydzielać licencje uchodźcom i składać sprawozdania z wykorzystania tych licencji.

Równy dostęp i włączenie społeczne

Program Erasmus+ ma na celu promowanie równego dostępu i włączenia społecznego poprzez ułatwianie dostępu osobom ze środowisk defaworyzowanych i o mniejszych szansach w porównaniu z rówieśnikami do transnarodowych działań w sytuacji, gdy ten dostęp jest utrudniony bądź ograniczony z następujących powodów:

  • niepełnosprawność (tj. uczestnicy o specjalnych potrzebach): osoby niepełnosprawne intelektualnie (upośledzone umysłowo, osoby z upośledzeniem funkcji poznawczych, osoby o obniżonym poziomie rozwoju intelektualnego), fizycznie, sensorycznie lub w inny sposób;
  • trudności edukacyjne: osoby młode mające trudności w uczeniu się; osoby przedwcześnie kończące naukę; osoby dorosłe o niskich kwalifikacjach; osoby młode osiągające słabe wyniki w nauce szkolnej;
  • przeszkody natury ekonomicznej: osoby o niskim standardzie życia, niskich dochodach, zależne od systemu opieki społecznej lub bezdomne; osoby młode długotrwale bezrobotne lub ubogie; osoby zadłużone lub doświadczające problemów finansowych;
  • różnice kulturowe: imigranci lub uchodźcy bądź ich potomkowie; osoby należące do mniejszości narodowych lub etnicznych; osoby mające trudności z adaptacją językową lub integracją kulturową;
  • problemy zdrowotne: osoby z przewlekłymi problemami zdrowotnymi, poważnymi chorobami lub zaburzeniami psychicznymi;
  • przeszkody społeczne: osoby dyskryminowane ze względu na płeć, wiek, pochodzenie etniczne, religię, orientację seksualną, niepełnosprawność itp.; osoby o ograniczonych umiejętnościach społecznych bądź wykazujące zachowania antyspołeczne lub ryzykowne; osoby znajdujące się w nieustabilizowanej sytuacji życiowej; (byli) przestępcy, (byli) narkomani i alkoholicy; młodzi rodzice lub osoby samotnie wychowujące dzieci; sieroty;
  • przeszkody natury geograficznej: osoby z obszarów oddalonych lub wiejskich; osoby mieszkające na małych wyspach lub w regionach peryferyjnych; osoby z „problematycznych” stref miejskich; osoby z obszarów o słabiej rozwiniętej sieci usług (ograniczony transport publiczny, słaba infrastruktura).

W dziedzinie młodzieży opracowano strategię na rzecz włączenia społecznego i różnorodności, która ma stanowić wspólne ramy, by wspierać uczestnictwo i włączenie młodych osób o mniejszych szansach do programu Erasmus+. Strategia ta jest dostępna na stronie internetowej2 Komisji Europejskiej.

Ochrona i bezpieczeństwo uczestników

Ochrona i bezpieczeństwo osób uczestniczących w projektach Erasmus+ stanowią istotne zasady programu. Wszystkie osoby biorące udział w programie Erasmus+ powinny mieć możliwość korzystania w pełni z możliwości rozwoju osobistego i zawodowego oraz uczenia się. Takie warunki powinno się zapewnić w bezpiecznym otoczeniu, w którym szanuje się i chroni prawa wszystkich osób.

W tym celu każda organizacja uczestnicząca w programie Erasmus+ musi wprowadzić skuteczne procedury i mechanizmy, które będą promować i gwarantować bezpieczeństwo oraz ochronę uczestników w ramach ich działań. Pod tym względem wszyscy studenci, stażyści, praktykanci, uczniowie, dorośli słuchacze, osoby młode, kadra i wolontariusze zaangażowani w działania z zakresu mobilności w ramach wszystkich akcji programu Erasmus+ muszą być ubezpieczeni od ryzyka związanego z ich udziałem w tych działaniach. Poza wolontariatem, w ramach którego przewidziano specjalną polisę ubezpieczeniową, w programie Erasmus+ nie określono jednego możliwego kształtu ubezpieczenia ani nie zalecono określonych zakładów ubezpieczeń. W ramach programu to organizatorzy projektów są odpowiedzialni za wyszukanie polisy ubezpieczeniowej, która najlepiej odpowiada rodzajowi realizowanego projektu oraz ofercie krajowego rynku ubezpieczeń. Ponadto nie jest wymagane wykupienie polisy ubezpieczeniowej w związku z konkretnym projektem, jeżeli uczestnicy posiadają już polisy ubezpieczeniowe zapewnione przez organizatorów projektów.

Niezależnie od okoliczności ubezpieczenie musi obejmować następujące obszary:

  • w stosownych przypadkach – ubezpieczenie na czas podróży (obejmujące uszkodzenie lub zagubienie bagażu);
  • odpowiedzialność cywilną (w tym w stosownych przypadkach ubezpieczenie od odpowiedzialności zawodowej lub ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej);
  • ubezpieczenie od wypadków i poważnych chorób (w tym stałej lub czasowej niezdolności do pracy);
  • śmierć (w tym sprowadzenie zwłok z zagranicy w przypadku projektów realizowanych za granicą).

W stosownych przypadkach zdecydowanie zaleca się, aby uczestnicy działań transnarodowych posiadali europejską kartę ubezpieczenia zdrowotnego. Jest to bezpłatna karta, która zapewnia dostęp do wszelkich niezbędnych z medycznego punktu widzenia usług państwowej opieki zdrowotnej podczas tymczasowego pobytu w dowolnym z 28 państw członkowskich UE, w Islandii, Liechtensteinie i Norwegii na takich samych warunkach i w takiej samej cenie (czyli w niektórych państwach bezpłatnie) jak osobom ubezpieczonym w danym państwie. Dalsze informacje o karcie oraz o sposobach jej otrzymania można znaleźć pod adresem: http://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=559.

Ponadto, jeżeli w projektach uczestniczą osoby młode poniżej 18 roku życia, organizacje uczestniczące są zobowiązane do uzyskania wcześniejszej zgody na ich udział w projekcie od rodziców lub opiekunów prawnych.

  • 1. Np. szeroko stosowane licencje przeznaczone dla dzieł pracy twórczej, takie jak Creative Commons Attribution lub Creative Commons Attribution-Share Alike, oprogramowania – GNU Public License oraz GNU Lesser Public License, a także baz danych – Open Database License.
  • 2. The Erasmus+ Inclusion and Diversity Strategy in the field of youth (w jęz. angielskim): http://ec.europa.eu/youth/library/reports/inclusion-diversity-strategy_en.pdf