Vertegenwoordiging in Nederland

Rechtsstaat: eerste jaarverslag over de situatie op het gebied van de rechtsstaat in de EU

/netherlands/file/justitiewebnljpg_nljustitie_web_nl.jpg

Vrouwe Justitia
*EC

In een aantal EU-landen is er door de pandemie een noodtoestand van kracht. Ook gelden er in sommige landen noodmaatregelen. Het wijzigen of opschorten van de gebruikelijke nationale controles en waarborgen kan specifieke problemen voor de rechtsstaat veroorzaken.

30/09/2020

Dit staat in het eerste EU-brede jaarverslag van de rechtstaat van de EU dat vandaag is gepubliceerd door de Europese Commissie.  Dit verslag bevat input van elke EU-landen. In het verslag komen zowel positieve trends als verontrustende ontwikkelingen binnen de EU aan de orde.

Toezicht afbouwen noodmaatregelen
Wat de noodmaatregelen i.v.m. corona betreft, wordt er gewezen op een aantal kwesties die in de nationale debatten aan de orde zijn gekomen, en op de juridische en politieke respons op de crisis. Het wijzigen of opschorten van de gebruikelijke nationale controles en waarborgen kan bijvoorbeeld specifieke problemen voor de rechtsstaat veroorzaken. Tegelijkertijd zijn er verschillende voorbeelden van goede praktijken waarbij uitspraken van nationale rechterlijke instanties of de betrokkenheid van ombudspersonen een positief effect hadden op de noodmaatregelen. De Commissie zal haar toezicht voortzetten totdat deze maatregelen worden afgebouwd.

 “Vandaag dichten we een belangrijke lacune in ons instrumentarium voor de rechtsstaat. In het nieuwe verslag wordt voor het eerst op voet van gelijkheid naar alle lidstaten gekeken om tendensen op het gebied van de rechtsstaat in kaart te brengen en te helpen voorkomen dat zich ernstige problemen voordoen. Elke burger verdient toegang tot onafhankelijke rechters, om te kunnen profiteren van vrije en pluralistische media en erop te kunnen vertrouwen dat hun grondrechten worden geëerbiedigd. Alleen zo kunnen we onszelf een echte Unie van democratieën noemen”, aldus Vicevoorzitter voor Waarden en Transparantie Věra Jourová

Belangrijkste bevindingen over de situatie op het gebied van de rechtsstaat in de EU-landen:
1. Rechtsstelsels
Een aantal EU-landen voert hervormingen door om de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht te versterken en vermindert de invloed van de uitvoerende en de wetgevende macht op de rechterlijke macht.

2. Kaders voor corruptiebestrijding
Diverse EU-landen hebben alomvattende corruptiebestrijdingsstrategieën vastgesteld, terwijl anderen bezig zijn zulke strategieën op te zetten. Nederland wordt volgens het rapport als een van de minst corrupte landen beschouwd. Over de Nederlandse klokkenluidersregeling staat dat deze geëvalueerd wordt wat kan leiden tot een herziening van het mandaat van de klokkenluidersinstantie. Er bestaan bepaalde lacunes in het integriteitskader. Denk aan personen die belast zijn met de hoogste uitvoerende taken en de wetshandhavingsinstanties. Er is bezorgdheid over de lobby ‘draaideuren’ en de transparantie bij de financiering van politieke partijen, hoewel er enkele stappen worden ondernomen om deze lacunes aan te pakken.

3. Vrijheid en pluriformiteit van de media
EU-burgers genieten over het algemeen een hoge mate van mediavrijheid en -pluriformiteit. De bescherming van journalisten komt ook aan bod in het rapport. Daarbij wordt het Nederlandse initiatief “Persveilig” genoemd als een goed voorbeeld dat journalisten helpt bij het rapporteren van bedreigingen en ermee omgaan.
 
4. Institutionele controles en waarborgen
Institutionele controles en waarborgen vormen de kern van de rechtsstaat en zorgen ervoor dat er democratisch toezicht is op de macht die een overheidsinstantie uitoefent. 

Lees verder voor de belangrijkste conclusies EU-landen.
Bekijk de Nederlandse landensheet.

Volgende stappen
Het verslag over de rechtsstaat zal als input dienen bij het bredere debat over de rechtsstaat op Europees en nationaal niveau.