Vertegenwoordiging in Nederland

EU voert de strijd op tegen fakenews

De EU gaat de strijd tegen nepnieuws en desinfo opvoeren om de democratie en openbare debatcultuur te beschermen in aanloop naar de komende verkiezingen. Over 6 maanden zijn de Europese Verkiezingen. Daarnaast zijn er tot 2020 diverse nationale of lokale verkiezingen in de landen.

05/12/2018

Zo zijn in Nederland de verkiezingen voor de Provinciale Staten op 20 maart en de Europese Verkiezingen op 23 mei 2019. Uit een recente Europese opiniepeiling blijkt dat een meerderheid van de Europeanen zich zorgen maakt over inmenging in de Europese Verkiezingen.

Vanwege het grensoverschrijdende karakter is een gezamenlijke aanpak nodig om dit op de lange termijn te kunnen bestrijden op zowel Europees als nationaal niveau. Vandaag heeft de Europese Commissie een actieplan gepresenteerd.  Hieronder kun je lezen wat dit inhoudt en wat er tot nu toe al is gedaan.

Wat verstaat de EU onder desinfo?
Desinformatie – d.w.z. verifieerbaar onjuiste of misleidende informatie die wordt geproduceerd, bekendgemaakt en verspreid voor economisch voordeel of om het publiek opzettelijk te bedriegen – verstoord het publieke debat. Ook ondermijnt dit het vertrouwen van burgers in de instellingen en de media en destabiliseert zelfs democratische processen zoals verkiezingen.

Wat omhelst dit actieplan tegen desinformatie?
Het actieplan omvat:

  • Verhoogde capaciteit van de Europese instellingen om desinformatie op te sporen, te analyseren en te ontmaskeren.

    De begroting voor strategische communicatie van de EDEO (de diplomatie dienst) voor de bestrijding van desinfo en bewustmaking ervan zal naar verwachting meer dan verdubbelen, van 1,9 miljoen euro in 2018 tot 5 miljoen euro in 2019.De EU-landen moeten deze maatregelen aanvullen door hun eigen middelen ter bestrijding van desinformatie te versterken;

  • Beter gecoördineerde en gezamenlijke reacties van de EU-Instellingen en de EU-landen op desinformatie. Tussen de EU-instellingen en de landen zal een specifiek snellewaarschuwingssysteem worden opgezet om de uitwisseling van data en van evaluaties van desinformatiecampagnes te vergemakkelijken en in realtime te waarschuwen tegen desinformatiedreigingen. De EU-instellingen en de EU-landen zullen  proactief en objectief communiceren over de Europese waarden en het EU-beleid.
  • Onlineplatforms en het bedrijfsleven: Belangrijke online bedrijven (Google, Facebook, Twitter en Mozilla) hebben in oktober een praktijkcode ondertekend waarin zij zich verbinden tot een aantal maatregelen in de aanloop naar de Europese verkiezingen. Het actieplan benadrukt dat zij er onmiddellijk voor moeten zorgen dat politieke advertenties transparant zijn, gerichte actie moeten ondernemen tegen nepaccounts, en geautomatiseerde bots moeten herkennen en benoemen.

    De platforms moeten samenwerken met de nationale contactpunten voor desinformatie en met factcheckers, om te helpen bij de doeltreffende bestrijding van desinformatie. Het is belangrijk dat ze zich volledig aan de praktijkcode houden en aan de doeltreffende uitvoering ervan. Dit  om eerlijke verkiezingen en een transparantere online omgeving te garanderen.

  • Meer bewustmaking van en meer verantwoordelijkheid voor de burgers: Naast gerichte bewustmakingscampagnes zullen de EU-instellingen en de EU-landen mediageletterdheid bevorderen door specifieke programma's. Er zal steun worden verleend aan nationale multidisciplinaire teams van onafhankelijke factcheckers en onderzoekers om desinformatiecampagnes op sociale netwerken te detecteren en aan de kaak te stellen.

Wat heeft de EU tot nog toe gedaan tegen desinformatie?
In 2015, na de oproep van de Europese Raad om de voortdurende desinformatiecampagnes van Rusland aan te pakken, is binnen de Europese Dienst voor extern optreden (EDEO)de taskforce East StratCom opgericht. Deze taskforce heeft sindsdien ruim 4500 gevallen van pro-Kremlin desinformatie gecatalogiseerd, geanalyseerd en onder de aandacht gebracht, en een veel beter begrip gekregen van de instrumenten, de technieken en de bedoelingen van desinformatie.

In nauwe samenwerking met de diensten van de Europese Commissie heeft de EDEO de EU-communicatie in de landen van het Oostelijk Nabuurschap veel doeltreffender gemaakt. In 2016 is het gezamenlijk kader voor de bestrijding van hybride bedreigingen vastgesteld over het opbouwen van weerbaarheid en reactiecapaciteit tegen hybride bedreigingen in 2018.

Als onderdeel daarvan is in 2016 de EU-Fusiecel voor analyse van hybride dreigingen opgericht in de EDEO. Deze is  specifiek toegespitst op het onderzoek van hybride bedreigingen voor de EU-Instellingen. Ook is in 2017 het Europees Kenniscentrum voor de bestrijding van hybride dreigingen opgericht in Helsinki.

De Commissie heeft een Europese aanpak van online-desinformatie voorgesteld in april 2018, waarin wordt gestreefd naar een meer transparante, betrouwbare en verantwoordingsplichtige online-omgeving. Dat is inclusief een door online platforms en de reclamesector onderschreven EU-brede praktijkcode over desinformatie, en er wordt steun geboden aan een onafhankelijk netwerk van factcheckers. De Commissie benadrukte verder de noodzaak te zorgen voor beveiligde en stabiele verkiezingsprocessen. Evenals het bevorderen van onderwijs en mediageletterdheid, en ondersteuning van kwaliteitsjournalistiek. De Commissie riep ook op tot versterkte strategische communicatie.

De Commissie heeft op 12 september 2018 maatregelen voorgesteld om vrije en eerlijke Europese verkiezingen te garanderen, inclusief meer transparantie bij online politieke advertenties en de mogelijkheid sancties op te leggen voor het misbruik van persoonsgegevens om de uitkomst van de Europese verkiezingen opzettelijk te beïnvloeden.  Voortbouwend op deze inspanningen heeft de EU vandaag een actieplan voorgesteld met aanvullende maatregelen.

Welke middelen wil de Commissie inzetten voor de uitvoering van de maatregelen tegen desinfo?
De reeds eerder beschreven budgetverhoging voor communicatie EDEO gaat gepaard met een uitbreiding van het personeel (een geplande toename van 50-55 personeelsleden gedurende de komende twee jaar).

Dit is een belangrijke stap, omdat de taskforce East StratCom van de EDEO al in 2015 is opgericht, maar pas in 2018 zijn eerste eigen middelen ontving, met een begroting van €1,1 miljoen, die op voorstel van het Europees Parlement is toegekend uit de "Voorbereidende actie — StratCom Plus" van 2018. Daarbovenop is €800 000 toegekend aan de EDEO voor strategische communicatie.

Door dit eerste specifieke budget voor desinformatiewerk kan de informatieruimte in de landen van het Oostelijk Nabuurschap en de Russische media (in en buiten Rusland) professioneler en technischer worden gemonitord.
Ook heeft de Commissie in haar voorstel voor het subidie-programma Horizon Europa (2021-2027) financiering opgenomen voor de ontwikkeling van nieuwe instrumenten ter bestrijding van online desinformatie, voor een beter begrip van de rol van journalistieke normen en user generated content. Er is tot nu toe ongeveer €40 miljoen geïnvesteerd in EU-projecten op dat gebied.

De Commissie heeft ook een specifiek budget van €661 miljoen voorgesteld uit het volgende programma Creatief Europa, ter ondersteuning van de journalistiek, persvrijheid, mediapluralisme en mediageletterdheid.

Welke rol is in het actieplan voorzien voor de EU-lidstaten?
In aanvulling op de inspanningen van de EU-Instellingen moeten de lidstaten zorgen voor meer bewustmaking van de negatieve gevolgen van desinformatie, en de werkzaamheden van de onafhankelijke media, factcheckers en onderzoeksjournalistiek ondersteunen, onder meer door het opzetten van multidisciplinaire teams met toegespitste kennis van de lokale informatie-omgevingen.

Wat is het systeem voor snelle waarschuwing en hoe werkt het?
Een aanval op de democratie in één lidstaat is een aanval op de hele Europese democratie. Voor een krachtige Europese reactie is vereist dat de lidstaten en de EU-Instellingen veel nauwer samenwerken en gezamenlijk de bedreiging onderzoeken en te lijf gaan. Het systeem voor snelle waarschuwing bouwt voort op een beveiligd digitaal platform, waar de lidstaten onderling informatie kunnen delen over lopende buitenlandse desinformatiecampagnes en hun reacties kunnen coördineren. Het systeem voor snelle waarschuwing is alleen gebaseerd op open-source en openbare informatie. Het is uitsluitend gericht op gecoördineerde pogingen van buitenlandse partijen om het vrije en open debat te manipuleren. I.v.m de oprichting van het systeem voor snelle waarschuwing in maart 2019 moeten alle lidstaten een contactpunt aanduiden, dat zich idealiter binnen afdelingen voor strategische communicatie bevindt.

Wat doet de Commissie om de mediageletterdheid van online gebruikers te verbeteren?
In samenwerking met de lidstaten en als onderdeel van de week van de mediageletterdheid in maart 2019 gaat de Commissie steun verlenen aan grensoverschrijdende samenwerking tussen professionals op het gebied van mediageletterdheid, en aan het opzetten van praktische instrumenten ter bevordering van de mediageletterdheid van het grote publiek.

Wat doen het actieplan en de EU om de media te ondersteunen?
De Commissie ondersteunt kwaliteitsnieuwsmedia en journalistiek als cruciaal onderdelen van een democratische maatschappij. Zoals het voortgangsverslag bevestigt, wil de Commissie de transparantie en de voorspelbaarheid van de staatssteunregels voor de mediasector uitbreiden; en ze heeft ook een nog lopende oproep van ongeveer €1,9 miljoen uitgeschreven voor de productie en de verspreiding van kwaliteitsnieuws.

De Commissie heeft een specifiek budget in het programma Creatief Europa 2021-2027 voorgesteld, dat gericht is op kwaliteitsjournalistiek, persvrijheid, mediageletterdheid en mediapluralisme, gericht op de aanpak van de structurele veranderingen waaraan de mediasector blootstaat. Ten slotte co-financiert de Commissie, samen met initiatieven van het Europees Parlement, onafhankelijke projecten op het gebied van persvrijheid en pluralisme. Deze projecten monitoren, onder andere, de risico's voor mediapluralisme in heel Europa, houden schendingen van de persvrijheid bij, financieren grensoverschrijdende onderzoeksjournalistiek en ondersteunen bedreigde journalisten.

Wat is de rol van het Europese netwerk van factcheckers bij de bestrijding van online desinformatie?
Factcheckers zijn cruciaal voor de bestrijding van desinformatie. Zij verifiëren en beoordelen het waarheidsgehalte van content op basis van de feiten en bewijs, en werken zodoende mee aan een schoner en robuuster informatie-ecosysteem. De Commissie streeft naar  betere samenwerking tussen Europese factcheckers, en ondersteunt daarom de opzet van een Europees netwerk van factcheckers. De factcheckers-gemeenschap zal de komende maanden de lidmaatschapseisen bepalen. Het netwerk is redactioneel onafhankelijk. Er is een initiële financiering van €2,5 miljoen voorzien uit het Connecting Europe Facility (CEF) -financieringsinstrument voor het online platform dat factcheckers en onderzoekers verbindt.
Als eerste stap biedt de Commissie online instrumenten voor factcheckers om hun samenwerking mogelijk te maken. Ten tweede zet de Commissie een beveiligd Europees online platform over desinformatie op. Dat biedt grensoverschrijdende dataverzameling, analyse-instrumenten en toegang tot EU-brede data, ter ondersteuning van de samenwerking tussen de factcheckers-gemeenschap en universiteitsstaf die zich met online desinformatie bezighoudt.

Hoe gaat de Commissie de uitvoering van de door de online platforms en de reclamesector onderschreven praktijkcode monitoren?
De Commissie vraagt de ondertekenaars eind 2018 om geactualiseerde informatie over hun maatregelen met het oog op de uitvoering van de praktijkcode en maakt die informatie in januari 2019 bekend. Verder moeten de platforms vanaf begin januari maandelijks volledige informatie, met inbegrip van de antwoorden op specifieke verzoeken van de Commissie, geven over de manier waarop ze uitvoering geven aan hun verplichtingen. De Commissie zal in het najaar op maandelijkse basis een gerichte monitoring van de uitvoering van de Code uitvoeren. Mocht de zelfregulering mislukken, dan kan de Commissie nadere maatregelen voorstellen, waaronder regelgevende.

Meer weten? Bekijk het:

Actieplan tegen desinformatie

Informatieblad: Actieplan tegen desinformatie

Voortgangsverslag over de uitvoering van de Mededeling van april

EU vs desinfo website