Ionadaíocht in Éirinn

Brexit agus Éire

Chinn toghthóirí na Ríochta Aontaithe le reifreann an 23 Meitheamh 2016 imeacht as an Aontas Eorpach. Thug an Ríocht Aontaithe fógra oifigiúil don Chomhairle Eorpach go raibh rún aici imeacht as an Aontas an 29 Márta 2017.

Leis an bhfógra sin, tugadh Airteagal 50 den Chonradh ar an Aontas Eorpach i ngnímh, rud a d’fhág go rabhthas in ann tús a chur le cainteanna faoin tarraingt siar.

Tugadh caibidlíocht chasta chun críche nuair a thángthas ar Chomhaontú um Tharraingt Siar agus nuair a rinneadh Dearbhú Polaitiúil i mí Dheireadh Fómhair 2019, rud a d’fhág go bhféadfaí tarraingt siar rianúil a dhéanamh an 31 Eanáir 2020. An 3 Feabhra 2020, chuir an Coimisiún moladh chuig an gComhairle tús a chur leis an gcaibidlíocht maidir le comhpháirtíocht nua leis an Ríocht Aontaithe.

Bratacha an Aontais Eorpaigh agus na Ríochta Aontaithe

Tá an moladh sin bunaithe ar na treoirlínte agus na conclúidí ón gComhairle Eorpach atá ann cheana, mar aon leis an dearbhú polaitiúil a comhaontaíodh idir an tAontas agus an Ríocht Aontaithe i mí Dheireadh Fómhair 2019.

Is in idirthréimhse, nach dtiocfaidh deireadh léi go dtí an 31 Nollaig 2020 ar a laghad, atá an Ríocht Aontaithe agus an tAontas Eorpach faoi láthair. Féadfar síneadh a chur leis an tréimhse sin go dtí an 31 Nollaig 2021 nó an 31 Nollaig 2022 má iarrann an Ríocht Aontaithe síneadh roimh an 30 Meitheamh 2020. Socraíodh sin le go bhféadfadh an dá thaobh teacht ar chomhaontú maidir le comhpháirtíocht chóir nua don am atá amach romhainn.

Idir an dá linn, beidh cúrsaí mar a bhí i dtaca le saoránaigh, tomhaltóirí, gnólachtaí, infheisteoirí, mic léinn agus taighdeoirí san Aontas agus sa Ríocht Aontaithe araon. Is í an t-aon difríocht shuntasach a bheidh ann nach nglacfaidh an Ríocht Aontaithe páirt i nósanna imeachta cinnteoireachta an Aontais.

An Prótacal maidir le hÉirinn/Tuaisceart Éireann

Sa Chomhaontú um Tharraingt Siar tá Prótacal maidir le hÉirinn agus Tuaisceart Éireann, atá ceaptha teorainn chrua a sheachaint ar an oileán. Tiocfaidh an Prótacal sin i bhfeidhm ag deireadh na hidirthréimhse.

Bhí sé sin ina mhórthosaíocht le linn na caibidlíochta faoin gComhaontú um Tharraingt Siar agus bhí réiteach cruthaitheach inoibrithe de dhíth chun an geilleagar uile-oileánda agus Comhaontú Aoine an Chéasta a chosaint.

Is córas casta ach feidhmiúil atá i gceist leis an bPrótacal lena gceadaítear do Thuaisceart Éireann fanacht i gcríoch custaim na Ríochta Aontaithe, agus san am céanna, tairbhe a bhaint as rochtain ar an Margadh Aonair.

Chuir Príomh-Idirbheartaí an Aontais Michel Barnier in iúl le linn óráid ag Ollscoil na Banríona Béal Feirste i mí Eanáir 2020 “nach féidir, mar gheall ar chinneadh na Ríochta Aontaithe imeacht as an Margadh Aonair, trádáil gan imreas a dhéanamh”.

Ciallaíonn sin nach mór seiceálacha ar tháirgí bia agus ainmhithe beo a dhéanamh agus nach mór don Aontas a bheith in ann measúnú a dhéanamh ar na rioscaí a bhaineann le haon táirge a chuirtear ar mhargadh an Aontais.

Chun teorainn chrua a sheachaint, déanfar na seiceálacha sin ag pointí iontrála i dTuaisceart Éireann ar shiúl ó theorainn talún an oileáin agus féadfar rialuithe riosca a dhéanamh, más gá sin, i mBaile Átha Cliath agus ag pointí iontrála eile de chuid an Aontais.

Na seiceálacha uile ar earraí a thiocfaidh isteach i dTuaisceart Éireann ón gcuid eile den Ríocht Aontaithe, is iad údaráis na Ríochta Aontaithe a dhéanfaidh na seiceálacha sin ach beidh feidhm ag sásraí maoirseachta agus forfheidhmiúcháin iomchuí de chuid an Aontais freisin.

Is é a thug Michel Barnier ar an bPrótacal “córas inoibrithe a dearadh le bheith ann go ceann i bhfad”.

“Is gné thábhachtach den Phrótacal é go dtugtar an ceart do chomhaltaí Thionól Reachtach Thuaisceart Éireann cinneadh a dhéanamh maidir le leanúint den chóras a chur i bhfeidhm nó gan sin a dhéanamh, ceithre bliana tar éis dó teacht i bhfeidhm” ar seisean.

Sa Phrótacal tá forálacha eile lena dtugtar cosaint do na cúinsí ar leith ar oileán na hÉireann amhail leanúint den Chomhlimistéar Taistil idir Éirinn agus an Ríocht Aontaithe.

Fágfaidh sé freisin gur féidir comhar fíorthábhachtach Thuaidh-Theas a dhéanamh i réimsí amhail talmhaíocht, iompar, oideachas agus turasóireacht agus caomhnaítear an Margadh Leictreachais Aonair.

Leanfar freisin de chláir mhaoinithe PEACE a thacaíonn leis an tsíocháin agus leis an athmhuintearas agus le dul chun cinn eacnamaíoch agus sóisialta i dTuaisceart Éireann agus i Réigiún na Teorann in Éirinn.

Grafaic faisnéise faoin bPrótacal

Cearta na saoránach

Ar cheann de phríomhthosaíochtaí an Aontais sa chaibidlíocht faoin gComhaontú um Tharraingt Siar bhí cosaint a thabhairt do shaoránaigh a raibh a saol leagtha amach acu dóibh féin bunaithe ar na cearta a bhí ag gabháil le ballraíocht na Ríochta Aontaithe san Aontas.

Cé nach mbeidh Tuaisceart Éireann ina chuid den Aontas Eorpach a thuilleadh beidh na daoine arb é a rogha a bheith ina saoránaigh Éireannacha ina saoránaigh den Aontas Eorpach go fóill. Ciallaíonn sin go mbeidh saorghluaiseacht acu, agus in ann cónaí aon áit, laistigh den Aontas Eorpach agus tá gealltanas tugtha ag an Ríocht Aontaithe go seasfaidh siad lena gcearta.

Leis an gComhaontú um Tharraingt Siar cuirtear deimhneacht dhlíthiúil ar fáil do shaoránaigh den Aontas a mbeidh cónaí orthu sa Ríocht Aontaithe agus do náisiúnaigh den Ríocht Aontaithe a mbeidh cónaí orthu i gceann de 27 mBallstát an Aontais ag deireadh na hidirthréimhse.

Is é an Coimisiún a dhéanfaidh monatóireacht ar chur chun feidhme agus ar chur i bhfeidhm chearta na saoránach san Aontas, agus is údarás náisiúnta neamhspleách a dhéanfaidh sin sa Ríocht Aontaithe.

Déanfar tuilleadh caibidlíochta amach anseo ar chearta daoine nach saoránaigh Éireannacha iad a bhíonn ag dul idir an Ríocht Aontaithe agus an tAontas.

Na cearta atá ag saoránaigh Éireannacha chun cónaí agus obair a dhéanamh agus chun rochtain a fháil ar sheirbhísí poiblí sa Ríocht Aontaithe, déanfar iad a chosaint faoin socrú maidir leis an gComhlimistéar Taistil.

Léarscáil ina léirítear dáileadh saoránach den Ríocht Aontaithe san Aontas

An idirthréimhse

Tá foráil sa Chomhaontú um Tharraingt Siar maidir le hidirthréimhse a mbeidh feidhm fós ag dlí an Aontais sa Ríocht Aontaithe lena linn. Leis sin tugtar deis don dá thaobh comhpháirtíocht nua a chaibidliú don am atá amach romhainn, bunaithe ar an Dearbhú Polaitiúil a comhaontaíodh.

Leanfaidh an idirthréimhse go dtí deireadh 2020 ach is féidir síneadh bliana nó dhá bhliain a chur léi má chomhaontaítear sin go frithpháirteach faoin 30 Meitheamh 2020.

Le linn na hidirthréimhse, ní bheidh an Ríocht Aontaithe ina Ballstát den Aontas Eorpach a thuilleadh ach fanfaidh sí in Aontas Custaim an Aontais agus sa Mhargadh Aonair agus leanfaidh sí de bheith faoi cheangal ag oibleagáidí a eascraíonn as comhaontuithe idirnáisiúnta uile an Aontais.

Níl ionadaíocht ar an Ríocht Aontaithe a thuilleadh in institiúidí, gníomhaireachtaí ná comhlachtaí an Aontais ach féadfaidh oifigigh na Ríochta Aontaithe freastal – mar chuid de thoscaireacht an Aontais – ar chomhairliúcháin agus ar chaibidlíocht idirnáisiúnta le hullmhú dá ballraíocht amach anseo i bhfóraim idirnáisiúnta ábhartha.

Le linn na hidirthréimhse leanfar den Chomhbheartas Iascaigh, agus beartas an Aontais maidir le Ceartas agus Gnóthaí Baile, a chur i bhfeidhm sa Ríocht Aontaithe.

Socrú airgeadais

Le forálacha airgeadais an Chomhaontaithe um Tharraingt Siar cinntítear go gcomhlíonfaidh an Ríocht Aontaithe agus an tAontas araon na hoibleagáidí airgeadais uile a gealladh nuair a bhí an Ríocht Aontaithe ina Ballstát den Aontas.

Ní méid socraithe atá sa socrúchán airgeadais ach modheolaíocht chomhaontaithe maidir leis an mbealach chun costas na n-oibleagáidí sin a ríomh. Tá prionsabail mar bhonn leis an modheolaíocht sin agus áirítear leis na prionsabail sin nár cheart d’aon Bhallstát níos mó a íoc ná níos lú a fháil mar gheall ar tharraingt siar na Ríochta Aontaithe.

Ba cheart don Ríocht Aontaithe a sciar de na gealltanais a rinneadh le linn a ballraíochta a íoc agus gan sciar níos mó a íoc, ná an sciar a íoc níos luaithe, ná mar a bheadh amhlaidh dá leanfadh sí de bheith ina Ballstát.

Rialachas

Leis an gComhaontú um Tharraingt Siar cuimsítear socruithe lena gcinntítear go ndéanfar imeacht na Ríochta Aontaithe a bhainistiú go héifeachtach agus go réiteofar aon díospóidí a d’fhéadfadh teacht chun cinn.

Rachfar i gcomhairle le comhchoiste ar dtús i gcás díospóid maidir le léirmhíniú an Chomhaontaithe agus mura dtiocfar ar réiteach is féidir an tsaincheist a tharchur chuig painéal chun go ndéanfar socrú ceangailteach eadrána.

I gcás neamhchomhlíontachta, féadfaidh an painéal eadrána pionóis airgeadais a ghearradh. I gcás ceisteanna dlí a bhaineann le dlí an Aontais, áfach, tá sé d’oibleagáid ar an bpainéal saincheisteanna a tharchur chuig Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh (CBAE).

Mura mbeidh deireadh leis an neamhchomhlíontacht tar éis na gcéimeanna sin, tá cead ag na páirtithe cur i bhfeidhm an Chomhaontaithe um Tharraingt Siar féin, ach amháin i dtaca le cearta na saoránach, nó cur i bhfeidhm codanna de chomhaontuithe eile idir an tAontas agus an Ríocht Aontaithe, a chur ar fionraí go comhréireach.

Naisc: