Czym jest prognozowanie strategiczne?

Prognozowanie to dziedzina badania, przewidywania i kształtowania przyszłości. Ma ono pomagać w budowaniu i wykorzystaniu inteligencji zbiorowej w uporządkowany i systemowy sposób, aby przewidzieć kierunek zmian. Z drugiej strony celem prognozowania strategicznego jest włączenie prognoz do kształtowania polityki Unii Europejskiej. Pozwoli ono budować inteligencję zbiorową w uporządkowany i systematyczny sposób, aby lepiej rozwinąć możliwe scenariusze zmian, przygotować UE na wstrząsy oraz ukształtować przyszłość, jakiej pragniemy.

Prognozowanie strategiczne:

  • pozwoli przewidzieć tendencje, ryzyka, pojawiające się problemy oraz ich potencjalne konsekwencje i wynikające z nich możliwości, co z kolei przyda się w planowaniu strategicznym, kształtowaniu polityki i budowaniu gotowości –
  • będzie podstawą świadomego kształtowania nowych inicjatyw Komisji i przeglądów bieżących polityk, zgodnie ze zaktualizowanym zbiorem instrumentów Komisji Europejskiej służących lepszemu stanowieniu prawa

W prognozowaniu strategicznym nie chodzi o przewidywanie przyszłości, lecz o analizę różnych możliwych scenariuszy wraz z możliwościami i wyzwaniami, które mogą się pojawić w każdym z nich. Ponadto pomoże nam ono kształtować przyszłość, jakiej pragniemy.

Kluczowe podmioty

Po raz pierwszy w historii jeden z członków kolegium, wiceprzewodniczący Maroš Šefčovič, jest odpowiedzialny za prognozy strategiczne. Jednym z zadań wiceprzewodniczącego jest przewodzenie działaniom mającym za cel uwzględnianie prognoz strategicznych w kształtowaniu polityki UE. Samym wdrożeniem zajmuje się Sekretariat Generalny oraz Wspólne Centrum Badawcze (które korzysta ze swoich wewnętrznych zdolności prognostycznych). Sieć prognozowania strategicznego Komisji zapewnia koordynację długoterminowej polityki między wszystkimi dyrekcjami generalnymi. Komisja rozwija ścisłą współpracę i buduje sojusze w zakresie prognozowania z innymi instytucjami UE, zwłaszcza w ramach europejskiego systemu analiz strategicznych i politycznych (ESPAS). Współpracuje również z partnerami międzynarodowymi i za pośrednictwem unijnej sieci prognozowania rozwija partnerstwa oparte na publicznych systemach państw członkowskich w zakresie prognozowania.

Sprawozdania dotyczące prognozy strategicznej

Komisja sporządza roczne sprawozdania dotyczące prognozy strategicznej, które zawierają informacje użyteczne w przygotowaniu programu prac Komisji i wieloletnim programowaniu. Cały proces ma formę partycypacyjną i wielodyscyplinarną – prowadzą go służby Komisji w konsultacji z państwami członkowskimi, a także w formie dyskusji prowadzonych z zewnętrznymi zainteresowanymi podmiotami oraz w ramach europejskiego systemu analiz strategicznych i politycznych (ESPAS). 

Sprawozdanie dotyczące prognozy strategicznej z 2022 r. zatytułowane „Powiązanie transformacji ekologicznej i cyfrowej w nowym kontekście geopolitycznym” koncentruje się na wzajemnych zależnościach między dwoma rodzajami transformacji zachodzącymi w Europie z uwzględnieniem destrukcyjnego i zmieniającego się kontekstu geopolitycznego. Podkreślono w nim kluczową rolę, jaką technologie cyfrowe odgrywają w pięciu sektorach strategicznych w Europie, które jednocześnie emitują najwięcej gazów cieplarnianych. Sektory te to energetyka, transport, przemysł, budownictwo i rolnictwo. Wskazano w nim również 10 obszarów działania, które mają kluczowe znaczenie dla wykorzystania powiązań i niwelowania antagonizmów między tymi dwoma transformacjami do 2050 r.

Sprawozdanie dotyczące prognozy strategicznej z 2022 r.

Sprawozdanie dotyczące prognozy strategicznej z 2021 r., zatytułowane „Zdolność i swoboda UE w zakresie podejmowania działań”, przedstawia perspektywiczne i wielodyscyplinarne spojrzenie na ważne tendencje, które będą miały wpływ na UE do 2050 r., takie jak zmiana klimatu i inne podobne wyzwania, transformacja technologiczna, presja na demokrację i wartości, a także zmiany w globalnym porządku i zmiany demograficzne. Określono w nim również 10 obszarów, w których UE może wzmocnić swoją zdolność i swobodę w zakresie podejmowania działań.

Sprawozdanie dotyczące prognozy strategicznej z 2021 r.

W sprawozdaniu dotyczącym prognozy strategicznej z 2020 r., zatytułowanym „W kierunku bardziej odpornej Europy”, omówiono pierwsze strukturalne wnioski wyciągnięte z kryzysu związanego z COVID-19 oraz wyjaśniono, jak prognozowanie może pomóc we wzmacnianiu długoterminowej odporności Europy w obszarze fundamentalnych i nagłych zmian. Przeanalizowano odporność UE w czterech wymiarach: społecznym i gospodarczym, geopolitycznym, ekologicznym i cyfrowym. W sprawozdaniu wprowadzono tablice wskaźników odporności, które służą politykom za narzędzia monitorowania.

Sprawozdanie dotyczące prognozy strategicznej 2020

Unijna sieć prognozowania

Komisja zapowiedziała utworzenie unijnej sieci prognozowania w swoim sprawozdaniu dotyczącym prognozy strategicznej z 2020 r. Celem sieci jest budowanie synergii opartej na systemach prognozowania w organach krajowej administracji publicznej. W tym celu gromadzona jest wiedza ze wszystkich państw członkowskich i Komisji Europejskiej w zakresie prognozowania na cele wymiany strategicznej i współpracy w zakresie perspektywicznych kwestii mających znaczenie dla przyszłości Europy. Omawiane w ramach sieci zagadnienia to otwarta strategiczna autonomia, odporność i nasze możliwości osiągnięcia celów ekologicznej, cyfrowej i sprawiedliwej transformacji.

Unijna sieć prognozowania działa na dwóch poziomach. „Ministrowie odpowiedzialni za kwestie przyszłości” wyznaczeni przez każde państwo członkowskie na wniosek wiceprzewodniczącego Šefčoviča spotykają się nieformalnie co najmniej raz w roku. Ich głównym zadaniem jest omawianie i uzgadnianie z Komisją głównych strategicznych priorytetów planu prognozy strategicznej Komisji, podsumowywanie postępów, omawianie najważniejszych kwestii mających znaczenie dla przyszłości Europy oraz uzgadnianie dalszych działań. Prace te są uwzględniane w programowaniu strategicznym UE.

Pracę ministrów odpowiedzialnych za kwestie przyszłości wspiera sieć urzędników wyższego szczebla z administracji krajowych, którzy spotykają się co najmniej dwa razy w roku w celu przygotowania spotkań ministerialnych i działań wynikających z konkluzji tych spotkań oraz prowadzenia współpracy w grupach roboczych.

Wsparcie w kształtowaniu polityki UE

Prognozowanie strategiczne pomaga w lepszym kształtowaniu polityki, opracowywaniu strategii, które wytrzymają próbę czasu, oraz zapewnianiu spójności krótkoterminowych działań z długoterminowymi celami z wykorzystywaniem wielu różnych technik, w tym:

landscape

analizy sytuacji: systematycznego badania i gromadzenia wydarzeń i tendencji, których wynikiem jest pewien obraz przyszłości lub wizualne odwzorowanie nowych symptomów zmian

megatrends

analizy megatrendów: analizy i omówienia zmian wzorców i wpływających wzajemnie na siebie tendencji, czego wynikiem jest jeden scenariusz przyszłości oraz plan działania

frames

planowania scenariuszy: interaktywnego i rekurencyjnego procesu obejmującego wywiady, analizy i modelowanie, którego wynikiem jest zestaw prawdopodobnych scenariuszy przyszłości, niezależnie od tego, czy się nam one podobają, czy nie, oraz ewentualnego sposobu ich urzeczywistnienia

objective

wizualizacji: określenia preferowanego kierunku, czego wynikiem jest wspólne rozumienie i wyraźny opis preferowanej przyszłości oraz średnioterminowy plan działania, w którym określa się poszczególne działania prowadzące do urzeczywistnienia wizji.

Aby osiągnąć sześć najważniejszych celów przewodniczącej Ursuli von der Leyen, Komisja kieruje się prognozą strategiczną, korzystając z:

  • prognozowania w odniesieniu do kwestii dotyczących przyszłości, aby zbadać sposoby spełnienia ambicji zawartych w priorytetach politycznych Komisji, tendencje, ryzyka i pojawiające się problemy oraz określić tematy najważniejsze dla UE. Obejmuje to publikację rocznego sprawozdania dotyczącego prognozy strategicznej. Począwszy od 2021 r. sprawozdanie to będzie opracowywane w oparciu o pełne cykle prognozowania powiązane z priorytetami określanymi w corocznym orędziu o stanie Unii, kolejnych programach prac Komisji i wieloletnim programowaniu;  
  • wsparcia programu prac Komisji w ramach zmienionego Programu lepszego stanowienia prawa. Prognozowanie strategiczne powinno nadawać kierunek najważniejszym inicjatywom politycznym, dzięki czemu polityki UE będą oparte na jasnym rozumieniu przyszłych tendencji i pojawiających się problemów, możliwych scenariuszy oraz związanych z nimi wyzwań i możliwości. Przykładowo Komisja opracowała scenariusze prognostyczne przedstawiające podzbiór możliwych wariantów przyszłości w 2040 r., które stanowią bezpośredni wkład w komunikat Komisji w sprawie długoterminowej wizji dla obszarów wiejskich;
  • wsparcia przyszłościowego myślenia wśród polityków i inspirowania długoterminowych strategii na temat kluczowych kwestii politycznych poprzez specjalne biuletyny „Foresight ON”, np. w dziedzinie sztucznej inteligencji i transformacji cyfrowej, surowców, bezpieczeństwa, zdrowia, synergii między przemysłem cywilnym, obronnym i kosmicznym czy też terytoriów europejskich.  Oprócz biuletynów Komisja przygotowuje również specjalne sprawozdania prognostyczne, na przykład na temat przyszłej roli zawodów rolniczych do 2040 r., przyszłości ceł w UE i ekologicznych zawodów przyszłości;
  • prognozy na potrzeby przygotowania przeglądów programu sprawności i wydajności regulacyjnej, w którego ramach określa się możliwości ograniczenia obciążenia regulacyjnego w Europie oraz który umożliwia ocenę, czy istniejące przepisy prawa UE są w dalszym ciągu dostosowane do wyzwań przyszłości.

Kolejne działania

  • rozwój współpracy w ramach unijnej sieci prognozowania w celu budowania zdolności prognozowania w administracjach państw członkowskich w całej UE
  • konferencja europejskiego systemu analiz strategicznych i politycznych (ESPAS) w 2022 r.
  • realizacja prac nad prognozą strategiczną Komisji w ramach bieżącego cyklu oraz przygotowanie informacji na potrzeby inicjatyw ujętych w programie prac Komisji
  • przygotowanie sprawozdania dotyczącego prognozy strategicznej w 2022 r.

Kontakt

W przypadku pytań proszę skontaktować się z nami pod adresem: SG-FORESIGHT@ec.europa.eu; JRC-FORESIGHT@ec.europa.eu

Dokumenty

PobierzPDF - 10.4 MB
PobierzPDF - 2.3 MB
PobierzPDF - 578.3 KB