Τι είναι οι στρατηγικές προβλέψεις;

Οι προβλέψεις —ο κλάδος της διερεύνησης, της προετοιμασίας και της διαμόρφωσης του μέλλοντος— συμβάλλουν στη δημιουργία και τη χρήση συλλογικής νοημοσύνης με δομημένο και συστημικό τρόπο με στόχο την πρόβλεψη των εξελίξεων. Από την άλλη πλευρά, οι στρατηγικές προβλέψεις αποσκοπούν στην ενσωμάτωση των προβλέψεων στη χάραξη πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Βασίζονται στη συλλογική νοημοσύνη με δομημένο και συστηματικό τρόπο για την καλύτερη ανάπτυξη πιθανών οδών μετάβασης, προετοιμάζουν την ΕΕ για την αντιμετώπιση κλυδωνισμών και διαμορφώνουν το μέλλον που θέλουμε.

Οι στρατηγικές προβλέψεις:

  • αφορούν την πρόβλεψη τάσεων, κινδύνων και αναδυόμενων ζητημάτων και των δυνητικών επιπτώσεων και ευκαιριών τους με σκοπό την άντληση χρήσιμων πληροφοριών για τον στρατηγικό σχεδιασμό, τη χάραξη πολιτικής και την ετοιμότητα·
  • συμβάλλουν στον σχεδιασμό νέων πρωτοβουλιών της Επιτροπής και στην αναθεώρηση των υφιστάμενων πολιτικών σύμφωνα με την ανανεωμένη εργαλειοθήκη της Επιτροπής για τη βελτίωση της νομοθεσίας.

Οι στρατηγικές προβλέψεις δεν αφορούν την πρόβλεψη του μέλλοντος, αλλά τη διερεύνηση διαφόρων πιθανών εκδοχών του μέλλοντος, καθώς και τις ευκαιρίες και τις προκλήσεις που θα μπορούσαν να δημιουργήσουν. Μας βοηθούν τελικά να αναλάβουμε δράση σήμερα για να διαμορφώσουμε το μέλλον που θέλουμε.

Βασικοί παράγοντες

Ο αντιπρόεδρος Μάρος Σέφτσοβιτς είναι το πρώτο μέλος του Σώματος των Επιτρόπων που είναι αρμόδιο για τις στρατηγικές προβλέψεις. Μέρος της αποστολής του αντιπροέδρου είναι να ηγείται των προσπαθειών για την τοποθέτηση των στρατηγικών προβλέψεων στο επίκεντρο της χάραξης πολιτικής της ΕΕ. Η Γενική Γραμματεία και το Κοινό Κέντρο Ερευνών ηγούνται της εκτέλεσης της εντολής (το τελευταίο βασίζεται στις εσωτερικές του ικανότητες προβλέψεων). Το δίκτυο στρατηγικών προβλέψεων της Επιτροπής διασφαλίζει τον μακροπρόθεσμο συντονισμό πολιτικής μεταξύ όλων των Γενικών Διευθύνσεων. Η Επιτροπή αναπτύσσει στενή συνεργασία και συμμαχίες στον τομέα των προβλέψεων με άλλα θεσμικά όργανα της ΕΕ, ιδίως στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Συστήματος Στρατηγικής και Πολιτικής Ανάλυσης (ESPAS). Συνεργάζεται επίσης με διεθνείς εταίρους και αναπτύσσει συμπράξεις που αξιοποιούν τις ικανότητες προβλέψεων των δημόσιων διοικήσεων των κρατών μελών, μέσω του πανευρωπαϊκού δικτύου προβλέψεων.

Εκθέσεις στρατηγικών προβλέψεων

Η Επιτροπή καταρτίζει ετήσια έκθεση στρατηγικών προβλέψεων, η οποία συμβάλλει στα προγράμματα εργασίας της Επιτροπής και στις ασκήσεις πολυετούς προγραμματισμού. Οι εν λόγω ασκήσεις πραγματοποιούνται μέσω συμμετοχικής και διατομεακής διαδικασίας προβλέψεων, υπό την καθοδήγηση των υπηρεσιών της Επιτροπής, οι οποίες διαβουλεύονται με τα κράτη μέλη και συζητούν με το Ευρωπαϊκό Σύστημα Στρατηγικής και Πολιτικής Ανάλυσης (ESPAS) και με εξωτερικά ενδιαφερόμενα μέρη. 

Στη φετινή έκθεση στρατηγικών προβλέψεων με τίτλο «Ικανότητα και ελευθερία δράσης της ΕΕ» παρουσιάζεται μια μακρόπνοη και πολυτομεακή προοπτική όσον αφορά σημαντικές τάσεις που θα επηρεάσουν την ΕΕ έως το 2050, όπως: κλιματική αλλαγή και άλλες προκλήσεις, τεχνολογικοί μετασχηματισμοί, πιέσεις στη δημοκρατία και τις αξίες, και αλλαγές στην παγκόσμια τάξη και δημογραφία. Προσδιορίζονται επίσης 10 τομείς στους οποίους η ΕΕ μπορεί να ενισχύσει την ικανότητα και την ελευθερία δράσης της.

Έκθεση στρατηγικών προβλέψεων του 2021

Η έκθεση στρατηγικών προβλέψεων του 2020 με τίτλο «Χάραξη της πορείας προς μια πιο ανθεκτική Ευρώπη» εξετάζει τα πρώτα δομικά διδάγματα που αντλήθηκαν από την κρίση της COVID-19 και εξηγεί τον τρόπο με τον οποίο οι προβλέψεις μπορούν να συμβάλουν στην ενίσχυση της μακροπρόθεσμης ανθεκτικότητας της Ευρώπης σε μια εποχή θεμελιωδών και ραγδαίων αλλαγών. Αυτό επιτεύχθηκε με την ανάλυση της ανθεκτικότητας της ΕΕ σε τέσσερις διαστάσεις (κοινωνική και οικονομική, γεωπολιτική, πράσινη και ψηφιακή). Η έκθεση εισήγαγε πίνακες ανθεκτικότητας που λειτουργούν ως εργαλεία παρακολούθησης για τους φορείς χάραξης πολιτικής.

Έκθεση στρατηγικών προβλέψεων του 2020

Πανευρωπαϊκό δίκτυο προβλέψεων

Η δρομολόγηση του πανευρωπαϊκού δικτύου προβλέψεων ανακοινώθηκε στην έκθεση στρατηγικών προβλέψεων του 2020 της Επιτροπής. Στόχος του είναι η ανάπτυξη συνεργειών που θα αξιοποιούν τις ικανότητες προβλέψεων της δημόσιας διοίκησης, με τη συγκέντρωση της εμπειρογνωσίας όλων των κρατών μελών και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στον τομέα της συγκέντρωσης πληροφοριών και των προβλέψεων, με σκοπό τις στρατηγικές ανταλλαγές και τη συνεργασία επί μελλοντοστραφών ζητημάτων που αφορούν το μέλλον της Ευρώπης, όπως η ανοικτή στρατηγική αυτονομία, η ανθεκτικότητα και η ικανότητά μας να επιτύχουμε την πράσινη, την ψηφιακή και τη δίκαιη μετάβαση.

Το πανευρωπαϊκό δίκτυο προβλέψεων έχει δύο επίπεδα. Οι «υπουργοί για το μέλλον», οι οποίοι ορίζονται από κάθε κράτος μέλος κατόπιν πρόσκλησης του αντιπροέδρου Σέφτσοβιτς, συναντώνται άτυπα τουλάχιστον μία φορά τον χρόνο. Αποστολή τους είναι να συζητούν και να συμφωνούν με την Επιτροπή σχετικά με τις κύριες στρατηγικές προτεραιότητες του θεματολογίου στρατηγικών προβλέψεων της Επιτροπής, να προβαίνουν σε απολογισμό της προόδου, να συζητούν βασικά ζητήματα που έχουν σημασία για το μέλλον της Ευρώπης και να συμφωνούν για τις επακόλουθες ενέργειες. Οι εργασίες αυτές τροφοδοτούν τον στρατηγικό προγραμματισμό της ΕΕ.

Το έργο των «υπουργών για το μέλλον» υποστηρίζεται από δίκτυο ανώτερων υπαλλήλων των εθνικών διοικήσεων, οι οποίοι συνεδριάζουν τουλάχιστον δύο φορές τον χρόνο για να προετοιμάζουν τις υπουργικές συνεδριάσεις, να παρακολουθούν τα συμπεράσματά τους και να συνεργάζονται στο πλαίσιο ομάδων εργασίας.

.

Υποστήριξη της διαδικασίας χάραξης πολιτικής της ΕΕ

Οι στρατηγικές προβλέψεις συμβάλλουν στη βελτίωση του σχεδιασμού πολιτικής, στην ανάπτυξη μελλοντοστραφών στρατηγικών και στη διασφάλιση της συνοχής των βραχυπρόθεσμων δράσεων με μακροπρόθεσμους στόχους, με τη χρήση διάφορων τεχνικών, μεταξύ των οποίων:

landscape

Ανίχνευση του ορίζοντα: συστηματική ανίχνευση και συλλογή συμβάντων και τάσεων, με αποτέλεσμα μια εικόνα του μέλλοντος ή μια οπτική χαρτογράφηση των ενδείξεων αλλαγής

megatrends

Ανάλυση μεγατάσεων: ανάλυση και συζήτηση μεταβαλλόμενων μοτίβων και αλληλεπιδρουσών τάσεων, με αποτέλεσμα μια ιστορία του μέλλοντος (μοναδική) και ένα σχέδιο δράσης

frames

Σχεδιασμός σεναρίων: διαδραστική και επαναληπτική διαδικασία που περιλαμβάνει συνεντεύξεις, ανάλυση και μοντελοποίηση, οδηγεί σε ένα σύνολο ιστοριών σχετικά με ευλογοφανείς εκδοχές του μέλλοντος, είτε μας αρέσουν είτε όχι, και εξηγεί τον τρόπο με τον οποίο αυτά τα σενάρια θα μπορούσαν να πραγματοποιηθούν

objective

Οραματισμός: προσδιορισμός της προτιμώμενης κατεύθυνσης, με αποτέλεσμα μια κοινή αντίληψη και σαφή περιγραφή του προτιμώμενου μέλλοντος και έναν μεσοπρόθεσμο χάρτη πορείας που περιγράφει λεπτομερώς συγκεκριμένες δράσεις για την επίτευξη προόδου προς την υλοποίηση του οράματος

Οι στρατηγικές προβλέψεις καθοδηγούν την Επιτροπή στην επίτευξη των έξι πρωταρχικών φιλοδοξιών της προέδρου φον ντερ Λάιεν με τους εξής τρόπους:

  • διεξάγουν ασκήσεις προβλέψεων σχετικά με μελλοντοστραφή ζητήματα με σκοπό να διερευνηθούν τρόποι επίτευξης των φιλοδοξιών που περιγράφονται στις πολιτικές προτεραιότητες της Επιτροπής, να αναλυθούν οι βασικές τάσεις, οι κίνδυνοι και τα αναδυόμενα ζητήματα και να καθοριστούν θέματα ζωτικής σημασίας για την ΕΕ. Οι εν λόγω ασκήσεις περιλαμβάνουν τη δημοσίευση ετήσιας έκθεσης στρατηγικών προβλέψεων. Αρχής γενομένης από το 2021, η κατάρτιση της έκθεσης βασίζεται σε πλήρεις κύκλους προβλέψεων, οι οποίοι συνδέονται με τις προτεραιότητες των ετήσιων ομιλιών για την κατάσταση της Ένωσης, των επακόλουθων προγραμμάτων εργασίας της Επιτροπής και του πολυετούς προγραμματισμού·
  • στηρίζουν το πρόγραμμα εργασίας της Επιτροπής στο πλαίσιο του αναθεωρημένου θεματολογίου για τη βελτίωση της νομοθεσίας. Οι στρατηγικές προβλέψεις θα πρέπει να συμβάλλουν στη διαμόρφωση σημαντικών πρωτοβουλιών πολιτικής προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι πολιτικές της ΕΕ βασίζονται σε σαφή κατανόηση των μελλοντικών τάσεων και των αναδυόμενων ζητημάτων, των πιθανών σεναρίων και των συναφών προκλήσεων και ευκαιριών. Για παράδειγμα, η Επιτροπή έχει αναπτύξει σενάρια προβλέψεων, τα οποία παρουσιάζουν ένα σύνολο πιθανών εκδοχών του μέλλοντος το 2040 και συμβάλλουν άμεσα στην ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με το μακρόπνοο όραμα για τις αγροτικές περιοχές·
  • ενισχύουν τον προβληματισμό των φορέων χάραξης πολιτικής για το μέλλον και αποτελούν την έμπνευση για τη διαμόρφωση μακροπρόθεσμων στρατηγικών σχετικά με βασικά ζητήματα πολιτικής, μέσω των ειδικών ενημερωτικών δελτίων με τίτλο «Foresight ON», π.χ. σχετικά με την τεχνητή νοημοσύνη και τον ψηφιακό μετασχηματισμό, τις πρώτες ύλες, την ασφάλεια, την υγεία, τις συνέργειες μεταξύ της μη στρατιωτικής, της αμυντικής και της διαστημικής βιομηχανίας, ή τα ευρωπαϊκά εδάφη. Εκτός από ενημερωτικά δελτία, η Επιτροπή συντάσσει επίσης ειδικές εκθέσεις προβλέψεων σχετικά με θέματα όπως οι μελλοντικοί επαγγελματικοί ρόλοι των γεωργών έως το 2040 και το μέλλον των τελωνείων στην ΕΕ·
  • συμβάλλουν στους ελέγχους που πραγματοποιούνται στο πλαίσιο του προγράμματος βελτίωσης της καταλληλότητας και της αποδοτικότητας του κανονιστικού πλαισίου, το οποίο εντοπίζει ευκαιρίες για τη μείωση του κανονιστικού φόρτου στην Ευρώπη και συμβάλλει στην αξιολόγηση του κατά πόσον η ισχύουσα ενωσιακή νομοθεσία εξακολουθεί να είναι «κατάλληλη για το μέλλον».

Επόμενα βήματα

  • Ανάπτυξη συνεργασίας στο πλαίσιο του πανευρωπαϊκού δικτύου προβλέψεων με σκοπό να ενισχυθούν οι ικανότητες προβλέψεων των διοικήσεων των κρατών μελών σε ολόκληρη την ΕΕ.
  • Περαιτέρω εργασίες σχετικά με τους πίνακες ανθεκτικότητας.
  • Διάσκεψη του Ευρωπαϊκού Συστήματος Στρατηγικής και Πολιτικής Ανάλυσης (ESPAS) στις 18-19 Νοεμβρίου 2021.
  • Εφαρμογή του θεματολογίου στρατηγικών προβλέψεων της Επιτροπής για αυτόν τον κύκλο πολιτικής και ανάλογη προσαρμογή των πρωτοβουλιών του προγράμματος εργασίας της Επιτροπής.
  • Κατάρτιση της έκθεσης στρατηγικών προβλέψεων του 2022.

Επικοινωνία

Για τυχόν ερωτήσεις, μπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί μας στη διεύθυνση SG-FORESIGHT@ec.europa.eu· JRC-FORESIGHT@ec.europa.eu

Έγγραφα

ΤηλεφόρτωσηPDF - 10.4 MB
ΤηλεφόρτωσηPDF - 2.3 MB
ΤηλεφόρτωσηPDF - 578.3 KB