Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji

Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji to pierwszy filar mechanizmu sprawiedliwej transformacji.

Fundusz będzie dysponował budżetem 40 mld euro. Kwota ta odpowiada środkom udostępnionym na wsparcie krajów UE w procesie transformacji – 10 mld euro ma pochodzić ze środków budżetowych, natomiast pozostałe środki do kwoty 40 mld euro w latach 2021–2024 to zewnętrzne dochody przeznaczone na określony cel pochodzące z Europejskiego Instrumentu na rzecz Odbudowy.

Aby odblokować finansowanie z Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji, kraje UE będą musiały na każde 1 euro otrzymane z części funduszu finansowanej z budżetu Unii (10 mld euro) przeznaczyć od 1,5 do 3 euro ze swoich środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR) i Europejskiego Funduszu Społecznego Plus (EFS+). Te wydatki z budżetu UE zostaną uzupełnione o współfinansowanie krajowe zgodnie z zasadami polityki spójności. W ten sposób łączna zdolność finansowania z Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji przekracza 89 mld euro i może wynieść nawet 107 mld euro.

Fundusz będzie wspierał dywersyfikację gospodarczą i restrukturyzację objętych finansowaniem regionów. Oznacza to wsparcie inwestycji produkcyjnych w małe i średnie przedsiębiorstwa, tworzenie nowych firm, badania i innowacje, odbudowę środowiska, czystą energię, podnoszenie kwalifikacji i przekwalifikowanie pracowników, pomoc w poszukiwaniu pracy i programy dla osób poszukujących pracy, a także przebudowę istniejących instalacji wysokoemisyjnych, jeżeli inwestycje takie prowadzą do znacznej redukcji emisji i ochrony miejsc pracy.

Specjalny system w ramach InvestEU

Specjalny system w ramach InvestEU to drugi filar mechanizmu sprawiedliwej transformacji.

Finansowanie w ramach InvestEU, odpowiadające kwocie 1,8 mld euro, zostanie przeznaczone na cele sprawiedliwej transformacji.

Program InvestEU będzie wspierał inwestycje w projekty realizowane nie tylko na obszarach objętych sprawiedliwą transformacją (czyli regionach posiadających zatwierdzony plan transformacji zgodnie z zasadami Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji), ale również w innych regionach, pod warunkiem że przyniosą one korzyści obszarom objętym sprawiedliwą transformacją.

Program InvestEU będzie również wspierał inwestycje w szerszy zakres projektów w porównaniu z Funduszem na rzecz Sprawiedliwej Transformacji. Będą to projekty w dziedzinie infrastruktury energetycznej i transportowej, w tym infrastruktury gazowej i ciepłownictwa komunalnego, jak również projekty w zakresie obniżenia emisyjności, dywersyfikacji gospodarczej i infrastruktury społecznej.

Ostateczne wykorzystanie środków z programu InvestEU będzie w dalszym ciągu uzależnione od popytu i będzie zależało od listy przygotowywanych projektów i zdolności regionów objętych finansowaniem.

 

Nowy instrument pożyczkowy Europejskiego Banku Inwestycyjnego (EBI)

Instrument pożyczkowy EBI to trzeci filar mechanizmu sprawiedliwej transformacji.

Instrument pożyczkowy na rzecz sektora publicznego otrzyma wkład 1,5 mld euro z budżetu UE, co umożliwi EBI udzielenie pożyczek na kwotę 10 mld euro. To z kolei przyczyni się do realizacji inwestycji publicznych o wartości 25–30 mld euro, które będą wspierać cele sprawiedliwej transformacji w latach 2021–2027.

Pożyczki te zapewnią podmiotom publicznym zasoby na wprowadzenie w życie środków ułatwiających przejście na neutralność klimatyczną. Wspierane inwestycje to przykładowo infrastruktura energetyczna i transportowa, ciepłownictwo komunalne, działania w zakresie efektywności energetycznej (w tym renowacja budynków) oraz infrastruktura społeczna.

W przeciwieństwie do Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji, który będzie zapewniał finansowanie przede wszystkim w formie dotacji, dwa pozostałe filary w ramach mechanizmu sprawiedliwej transformacji (system w ramach InvestEU i instrument pożyczkowy EBI na rzecz sektora publicznego) będą przyczyniały się do realizacji inwestycji publicznych i prywatnych przez wsparcie projektów inwestycyjnych partnerów finansowych takich jak EBI.

Jakie projekty mogą być finansowane?

Kraje UE w swoich terytorialnych planach sprawiedliwej transformacji będą musiały wskazać obszary i sektory kwalifikujące się do finansowania w ramach Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji. Odbędzie się to w drodze dialogu z Komisją. Podstawą decyzji będzie analiza przedstawiona w kontekście europejskiego semestru, a w szczególności proponowany przez Komisję wykaz priorytetowych regionów i sektorów określony w załączniku D do sprawozdań krajowych w ramach europejskiego semestru z 2020 r. Zatwierdzenie tych planów przez Komisję umożliwi uruchomienie specjalnego finansowania nie tylko z Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji, ale także ze specjalnego systemu sprawiedliwej transformacji w ramach InvestEU i instrumentu pożyczkowego EBI na rzecz sektora publicznego. Plany te zostaną załączone do programów polityki spójności obejmujących wsparcie na rzecz sprawiedliwej transformacji i zostaną przyjęte przez Komisję wraz z tymi programami.

Pomoc techniczna

Platforma sprawiedliwej transformacji będzie odgrywać ważną rolę w zapewnieniu dostosowanego do potrzeb wsparcia technicznego dla organów przygotowujących terytorialne plany sprawiedliwej transformacji na wszystkich etapach tego procesu. Zapewnione w ten sposób będzie uwzględnienie specyficznych potrzeb każdego regionu.

W marcu 2020 r. Komisja opublikowała zaproszenie do składania wniosków w ramach programu wspierania reform strukturalnych. Państwa członkowskie mogą zwrócić się o pomoc w przygotowaniu swoich terytorialnych planów sprawiedliwej transformacji w celu odblokowania finansowania z mechanizmu sprawiedliwej transformacji. Obecnie pomoc techniczna udzielana jest 18 państwom członkowskim.

W ciągu ostatnich dwóch lat Komisja zapewniła już praktyczne wsparcie dla regionów za pośrednictwem programu wspierania reform strukturalnych, aby pomóc im w przygotowaniu długoterminowych strategii gospodarczych w wycofywaniu się z wykorzystania węgla, np. na Słowacji w regionie Górna Nitra, w regionie Macedonii Zachodniej w Grecji i w Rumunii w dolinie Jiu.

Państwa członkowskie będą miały możliwość uzyskania dodatkowej pomocy technicznej w ramach przyszłego Instrumentu Wsparcia Technicznego na lata 2021–2027, również w zakresie reform regulacyjnych i administracyjnych związanych z programem sprawiedliwej transformacji.

Pomoc techniczna jest również udzielana wielu obszarom w UE w ramach inicjatywy na rzecz regionów górniczych w okresie transformacji.

Inne źródła finansowania

Dostępnych jest wiele innych unijnych instrumentów finansowania, które mogą służyć wsparciu programów i projektów ukierunkowanych na sprawiedliwą transformację: