Fonds voor een rechtvaardige transitie

Het Fonds voor een rechtvaardige transitie (FRT) is de eerste pijler van het mechanisme voor een rechtvaardige transitie.

Het krijgt een budget van 40 miljard euro. Dit is vers geld dat beschikbaar is gesteld om de EU-landen te ondersteunen bij hun transitie. 10 miljard euro hiervan moet van begrotingskredieten komen. Bij de resterende 40 miljard euro voor de periode van 2021-2024 gaat het om externe bestemmingsontvangsten vormen die voortvloeien uit het herstelinstrument voor de Europese Unie.

Om geld uit het FRT te kunnen ontvangen, moeten de EU-landen elke euro die zij uit het door de EU-begroting gefinancierde deel (10 miljard euro) van dit fonds ontvangen, aanvullen met 1,5 tot 3 euro uit hun middelen van het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling (EFRO) en het Europees Sociaal Fonds Plus (ESF+). Deze uitgaven uit de EU-begroting zullen worden aangevuld met nationale medefinanciering op basis van het cohesiebeleid. De totale financieringscapaciteit van het FRT bedraagt dus meer dan 89 miljard euro, en kan oplopen tot 107 miljard euro.

Het fonds zal de economische diversificatie en transitie van bepaalde gebieden ondersteunen. De steun is bestemd voor productieve investeringen in kleine en middelgrote bedrijven, het opzetten van nieuwe bedrijven, onderzoek en innovatie, milieuherstel, schone energie, bij- en omscholing van werknemers, programma's voor hulp bij het zoeken van een baan en actieve inclusie van werkzoekenden, evenals voor de transformatie van bestaande koolstofintensieve installaties wanneer dat leidt tot substantiële emissiereducties en bescherming van arbeidsplaatsen.

Een specifieke regeling in het kader van InvestEU

De specifieke InvestEU-regeling is de tweede pijler van het mechanisme voor een rechtvaardige transitie.

Van de financiering in het kader van InvestEU zal 1,8 miljard euro besteed worden aan de doelstellingen die te maken hebben met een rechtvaardige transitie.

InvestEU zal niet alleen investeringen ondersteunen in regio's met een goedgekeurd transitieplan, maar ook elders, voor zover deze investeringen de die regio's ten goede komen.

InvestEU kan breder worden ingezet dan het Fonds voor een rechtvaardige transitie, niet alleen voor projecten voor energie- en vervoersinfrastructuur, waaronder gasinfrastructuur en stadsverwarming, maar ook voor decarbonisatieprojecten, economische diversificatie en sociale infrastructuur.

Het uiteindelijke gebruik van InvestEU zal vraaggestuurd blijven en afhangen van de pijplijn van projecten en de capaciteit van de betrokken regio's.

 

Nieuwe leenfaciliteit van de Europese Investeringsbank (EIB)

De EIB-leenfaciliteit is de derde pijler van het mechanisme voor een rechtvaardige transitie.

Met de bijdrage uit de EU-begroting van 1,5 miljard euro en de leenfaciliteit voor de overheidssector kan de EIB-lening voor 10 miljard euro aan leningen verstrekken waardoor in de periode 2021-2027 naar verwachting tussen 25 en 30 miljard euro aan overheidsinvesteringen worden gemobiliseerd ter ondersteuning van de doelstellingen van een eerlijke transitie.

Deze leningen leveren overheidsinstanties de middelen waarmee zij de transitie naar klimaatneutraliteit kunnen vergemakkelijken. Ze kunnen er bijvoorbeeld investeringen in energie- en vervoersinfrastructuur, stadsverwarmingsnetten, maatregelen voor energie-efficiëntie, waaronder renovatie van gebouwen, en sociale infrastructuur mee steunen.

Het Fonds voor een rechtvaardige transitie zal voornamelijk steun in de vorm van subsidies verstrekken, maar de twee andere geplande financieringsstromen van het mechanisme voor een rechtvaardige transitie (InvestEU en de leenfaciliteit voor de publieke sector van de EIB) zullen publieke en private investeringen aanzwengelen, ter ondersteuning van investeringsprojecten van financiële partners zoals de EIB.

Wie komt in aanmerking voor financiering?

In de territoriale plannen voor een rechtvaardige transitie moeten de EU-landen bepalen welke gebieden en sectoren in aanmerking komen voor financiering uit het Fonds voor een rechtvaardige transitie. Het bepalen van deze gebieden gebeurt in samenspraak met de Commissie, mede op grond van de analyse in het kader van het Europees semester en met name van het voorstel van de Commissie voor prioritaire regio’s en sectoren die in aanmerking komen voor financiering, zoals beschreven in Bijlage D van de landenverslagen van het Europees Semester van 2020. De goedkeuring van de plannen door de Commissie zal de deur openen naar specifieke financiering, niet alleen uit het Fonds voor een rechtvaardige transitie, maar ook via de specifieke regeling voor een rechtvaardige transitie in het kader van InvestEU en de leenfaciliteit voor de overheidssector. De plannen zullen worden gevoegd bij de programma's van het cohesiebeleid die steun uit het Fonds voor een rechtvaardige transitie omvatten, en zullen door de Commissie samen met deze programma's worden aangenomen.

Technische ondersteuning

Het platform voor een rechtvaardige transitie moet autoriteiten die territoriaal rechtvaardige omschakelingsplannen opstellen, gedurende het hele proces technische ondersteuning op maat leveren.

De Commissie heeft in maart 2020 een oproep tot het indienen van verzoeken in het kader van het steunprogramma voor structurele hervormingen gelanceerd om de lidstaten waar nodig te helpen bij de voorbereiding van hun territoriale plannen voor een rechtvaardige transitie. Momenteel krijgen 18 lidstaten technische ondersteuning.

De afgelopen twee jaar heeft de Commissie via haar steunprogramma voor structurele hervormingen ook praktische steun verleend aan regio’s om economische langetermijnstrategieën voor de transitie op te stellen, zoals in de Slowaakse regio Horna Nitra, het Griekse West-Macedonië en de Jiu-vallei in Griekenland.

In het kader van het toekomstige instrument voor technische bijstand voor de periode 2021-2027 zullen de lidstaten in de gelegenheid worden gesteld om aanvullende technische bijstand te vragen, o.a. voor regelgevende en administratieve hervormingen in verband met de agenda voor een rechtvaardige transitie.

Er wordt ook technische bijstand aan een aantal gebieden in de EU gegeven via het initiatief voor steenkoolregio’s in transitie.

Overige relevante financieringsstromen

Er zijn ook andere financieringsinstrumenten van de EU die steun zouden kunnen geven aan programma's en projecten op het gebied van rechtvaardige transitie: