W kierunku unijnych ram wspólnych zamówień w dziedzinie obronności

18 maja 2022 r. na szczycie w Wersalu Komisja i Wysoki Przedstawiciel zaprezentowali analizę luk inwestycyjnych w dziedzinie obronności. Zaproponowali również dalsze środki i działania niezbędne do wzmocnienia europejskiej bazy technologiczno-przemysłowej sektora obronnego (EDTIB).

19 lipca 2022 r. Komisja przyjęła wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie ustanowienia aktu na rzecz wzmocnienia europejskiego przemysłu obronnego przez wspólne zamówienia (EDIRPA). W rozporządzeniu zaproponowano krótkoterminowy instrument finansowy o wartości 500 mln euro, aby zachęcić państwa członkowskie do wspólnych zamówień w dziedzinie obronności.

Ma to związek z niczym niesprowokowanym atakiem Rosji na Ukrainę, który ma istotne konsekwencje dla obronności Unii i powoduje zwiększenie przez państwa członkowskie wydatków na cele wojskowe. Wzmocnienie stanowi również odpowiedź na apel o bardziej zdecydowane działania UE w dziedzinie obronności, wystosowany w kontekście Konferencji w sprawie przyszłości Europy.

Środki służące wyeliminowaniu luk

A drone is airborne Aby pomóc w wyeliminowaniu istniejących luk inwestycyjnych w dziedzinie obronności, Komisja i Wysoki Przedstawiciel wskazali zestaw konkretnych środków. Mają one na celu zwiększenie europejskiego popytu w dziedzinie obronności poprzez wspólne zamówienia oraz zwiększenie podaży za pomocą środków ukierunkowanych na wsparcie przemysłowych zdolności produkcyjnych.

Grupa zadaniowa ds. wspólnych zamówień w dziedzinie obronności

W pierwszym rzędzie powołano Grupę Zadaniową ds. Wspólnych Zamówień w dziedzinie Obronności, która ma współpracować z państwami członkowskimi. Ma to na celu zapewnienie skoordynowanego podejścia i wyeliminowanie konfliktów związanych z bardzo krótkoterminowymi potrzebami w zakresie zamówień publicznych, aby stawić czoła nowej sytuacji w zakresie bezpieczeństwa. Grupa zadaniowa ułatwi również koordynację pomocy wojskowej dla Ukrainy.

Instrument UE na rzecz wzmocnienia zdolności przemysłu obronnego

W lipcu 2022 r. Komisja zaproponowała krótkoterminowy instrument UE mający na celu wzmocnienie zdolności przemysłu obronnego poprzez wspólne zamówienia. Pomoże to państwom członkowskim w wypełnieniu najpilniejszych i najpoważniejszych luk we współpracy, w oparciu o prace grupy zadaniowej. Komisja jest gotowa przeznaczyć w ciągu dwóch lat 500 mln euro z budżetu UE, aby zachęcić państwa członkowskie do rozwiązania tych problemów w drodze współdziałania. 

Unijne ramy wspólnych zamówień w dziedzinie obronności

Ten krótkoterminowy instrument utoruje drogę do przyjęcia unijnych ram wspólnych zamówień w dziedzinie obronności: w trzecim kwartale 2022 r. Komisja zaproponuje rozporządzenie w sprawie Europejskiego programu inwestycji w dziedzinie obronności (EDIP), które z kolei umożliwi państwom członkowskim tworzenie Europejskich Konsorcjów na rzecz Zdolności Obronnych (EDCC). Za pośrednictwem EDCC uczestniczące państwa członkowskie będą wspólnie zamawiać zdolności obronne, które są rozwijane w obrębie UE w sposób oparty na współpracy, i będą z tego tytułu korzystać ze zwolnienia z VAT. Ponadto na projekty o dużym znaczeniu dla UE może zostać przyznane powiązane finansowanie unijne.

Poza tym, aby lepiej określić priorytety w zakresie zdolności obronnych, na których należy się skoncentrować, Komisja i Wysoki Przedstawiciel proponują stopniowe dążenie do utworzenia wspólnej funkcji wspólnego unijnego programowania i wspólnych zamówień w dziedzinie obronności.

Wzmocniona europejska współpraca w dziedzinie obronności

Co więcej, wzmocnienie europejskiej współpracy w dziedzinie obronności wymaga również solidnego planu działania, który pozwoli zwiększyć potencjał europejskiego przemysłu obronnego. W tym celu Komisja:

  • przeprowadzi, we współpracy z Europejską Agencją Obrony, dogłębną analizę obecnych oraz niezbędnych dodatkowych zdolności produkcyjnych przemysłu obronnego w UE
  • zaproponuje Inicjatywę na rzecz surowców krytycznych, w tym środki ustawodawcze, w celu poprawienia m.in. dostępu przemysłu obronnego do surowców krytycznych (CRM), a tym samym wzmocnienia odporności i bezpieczeństwa dostaw w UE
  • będzie pracować nad dalszymi środkami, by zapewnić dostępność umiejętności związanych z obronnością na potrzeby zwiększenia potencjału przemysłowego
  • rozważy ewentualne zmiany w ramach badań i innowacji w zakresie produktów podwójnego zastosowania, mające na celu zwiększenie synergii między instrumentami cywilnymi i obronnymi
  • będzie pracować nad dalszymi środkami (takimi jak skoordynowanie zaproszeń do składania wniosków w ramach istniejących instrumentów unijnych i pożyczek EBI) w celu wspierania technologii krytycznych i zdolności przemysłowych poprzez opracowywanie projektów strategicznych
  • rozważy, w ramach ogólnego przeglądu priorytetów przeprowadzanego jako część śródokresowego przeglądu długoterminowego budżetu UE, zwiększenie budżetów Europejskiego Funduszu Obronnego i mobilności wojskowej za pośrednictwem instrumentu „Łącząc Europę”
  • przyspieszy wdrażanie inicjatywy CASSINI na rzecz obronności, by przyciągnąć nowe podmioty i wspierać innowacje w dziedzinie obronności.

EBI powinien również ocenić, czy powinien zwiększyć swoje wsparcie na rzecz europejskiego przemysłu obronnego i zamówień wspólnych, wykraczając poza udzielane obecnie wsparcie dla produktów podwójnego zastosowania.

Proponowane środki sprawią, że UE stanie się silniejszym partnerem międzynarodowym, również w ramach NATO, które pozostaje podstawą zbiorowej obrony członków tej organizacji.

Wspólna wizja strategiczna obronności UE

15 lutego 2022 r. Komisja przedstawiła swój dalszy wkład we wzmocnienie europejskiej obronności. Obejmuje on szereg inicjatyw w obszarach o kluczowym znaczeniu dla sektora obronnego i bezpieczeństwa w Unii Europejskiej, a także plan działania dotyczący technologii krytycznych dla bezpieczeństwa i obrony. W związku z tym Komisja przedstawia nowe wnioski dotyczące większej integracji i konkurencyjności europejskiego rynku obronnego, które zostaną osiągnięte w szczególności poprzez dalsze zachęcanie do współpracy z UE i w jej obrębie.

W celu dalszego wzmocnienia konkurencyjności europejskiego rynku obronnego Komisja określiła między innymi następujące nowe obszary jako najistotniejsze:

  • zbadanie, w jaki sposób można dodatkowo stymulować inwestycje państw członkowskich w kluczowe zdolności strategiczne i krytyczne czynniki warunkujące potencjał sił, opracowywane lub zamawiane w ramach współpracy w Unii Europejskiej
  • dalsze zachęcanie do wspólnego udzielania zamówień na zdolności obronne rozwijane w drodze współdziałania w ramach UE
  • wezwanie państw członkowskich do dalszego dążenia do usprawnienia i ujednolicenia praktyk kontroli wywozu broni, w szczególności w odniesieniu do zdolności obronnych rozwijanych w kontekście unijnych ram współpracy.

Zwiększenie inwestycji w badania i zdolności w dziedzinie obronności

Do końca 2022 r. z Europejskiego Funduszu Obronnego przeznaczone zostanie 1,9 mld euro na projekty w zakresie badań naukowych i rozwoju zdolności w dziedzinie obronności. Pozwoli to uruchomić kluczowe, wielkoskalowe projekty w zakresie rozwoju zdolności oparte na współpracy i pobudzi jednocześnie innowacje w dziedzinie obronności. Komisja zbada dodatkowe zachęty mające na celu pobudzenie wspólnych inwestycji państw członkowskich w strategiczne zdolności obronne, które są rozwijane lub wspólnie zamawiane w ramach współpracy UE.

Pobudzanie europejskich badań naukowych i innowacji oraz zmniejszanie strategicznych zależności

Komisja tworzy obecnie unijne obserwatorium technologii krytycznych, które będzie:

  • identyfikować, monitorować i oceniać technologie krytyczne dla sektora kosmicznego, obronnego i powiązanych sektorów cywilnych, a także luki technologiczne, podstawowe przyczyny strategicznych zależności i słabe punkty
  • zwiększać synergie między programami i instrumentami UE w dziedzinie badań naukowych i innowacji – w 2023 r. Komisja przedstawi podejście zachęcające do badań naukowych i innowacji w zakresie produków podwójnego zastosowania na szczeblu UE, ukierunkowane na towary, technologie i oprogramowanie, które mogą być wykorzystywane zarówno do celów cywilnych, jak i wojskowych
  • zwracać się do państw członkowskich, by zobowiązały się do opracowania skoordynowanego podejścia do technologii krytycznych w kontekście Strategicznego kompasu na rzecz bezpieczeństwa i obrony
  • wspierać innowacje i przedsiębiorczość w dziedzinie bezpieczeństwa i obrony za pomocą szeregu narzędzi (np. inkubatorów, łączonych instrumentów inwestycyjnych itp.) oraz poprzez utworzenie unijnego systemu innowacji w dziedzinie obronności, który połączy wszystkie te działania
  • bardziej systematycznie oceniać kwestie bezpieczeństwa i obrony podczas wdrażania i przeglądu istniejących unijnych instrumentów przemysłowych i handlowych lub podczas opracowywania nowych.

Zachęty do wspólnej rozbudowy zdolności obronnych

defence capabilities Wspólne zamawianie europejskich zdolności obronnych przez państwa członkowskie UE znacznie zwiększa interoperacyjność europejskich krajowych sił zbrojnych. Wspiera również konkurencyjność technologicznej i przemysłowej bazy obronnej UE, w szczególności dzięki większym korzyściom skali.

W nadchodzących latach Komisja zbada szereg instrumentów zachęcających do wspólnego udzielania zamówień na zdolności obronne, opracowanych w ramach współpracy w UE, w tym poprzez:

  • zaproponowanie zwolnienia z podatku od wartości dodanej (VAT) do początku 2023 r.
  • ustanowienie nowych rozwiązań w zakresie finansowania do połowy 2023 r.
  • potencjalny przegląd mechanizmów premii w ramach Europejskiego Funduszu Obronnego.

Uproszczona i lepiej skoordynowana kontrola eksportu

Z uwagi na to, że kontrola eksportu broni należy do kompetencji krajowych, Komisja zwraca się do państw członkowskich o zbadanie sposobów usprawnienia i stopniowego ujednolicenia zasad i praktyk w zakresie kontroli eksportu i transferu broni, zwłaszcza w odniesieniu do wspólnie opracowanych zdolności obronnych.

Do końca 2022 r. Komisja będzie współpracować z państwami członkowskimi w celu dalszego ułatwiania transferu produktów obronnych finansowanych ze środków UE w ramach rynku wewnętrznego.

Zwiększanie odporności Europy

Sprostanie dzisiejszym wyzwaniom w zakresie bezpieczeństwa wymaga zwiększenia odporności Europy. Nowy wniosek Komisji ma pomóc w osiągnięciu tego celu poprzez kluczowe inicjatywy wspierające, w szczególności:

  • icon zwalczanie zagrożeń hybrydowych
  • icon zwiększanie cyberbezpieczeństwa i cyberobrony
  • icon wspieranie mobilności wojskowej
  • icon sprostanie wyzwaniom klimatycznym powiązanym z obronnością

Kalendarium

  • 19 lipca 2022 r.

    Komisja przyjmuje wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie ustanowienia aktu na rzecz wzmocnienia europejskiego przemysłu obronnego przez wspólne zamówienia (EDIRPA) w odniesieniu do krótkoterminowych wspólnych zamówień w dziedzinie obronności.

  • 18 maja 2022 r.

    Komunikat na temat luk inwestycyjnych w zakresie obronności i środków służących ich wyeliminowaniu

  • 24–25 marca 2022 r.

    Rada Europejska i zatwierdzenie strategicznego kompasu

  • 11 marca 2022 r.

    Posiedzenie szefów państw i rządów w Wersalu

  • 15 lutego 2022 r.

    Komunikat w sprawie obronności europejskiej

  • 30 czerwca 2021 r.

    Inauguracja Europejskiego Funduszu Obronnego

Dokumenty