Realizowane projekty

W ramach bieżącego unijnego programu w dziedzinie badań naukowych i innowacji „Horyzont 2020” pozyskano znaczne środki na zwalczanie dezinformacji w mediach i serwisach społecznościowych. Obserwatorium społeczne zajmujące się dezinformacją i analizą mediów społecznościowych (SOMA), obok innych inicjatyw finansowanych ze środków UE (PROVENANCE, SocialTruth, EUNOMIA, WeVerify), pomaga badać sektor mediów społecznościowych, jego dynamikę oraz relacje z innymi sektorami.

Dotychczas obserwatorium zgromadziło już znaczne zasoby i dużą liczbę analiz na temat kwestii związanych z epidemią dezinformacji otaczającą koronawirusa oraz stosowanych technik dezinformacyjnych. Proponowane rozwiązania koncepcyjne zostały przekształcone w konkretne projekty. Są wśród nich: platforma służąca do weryfikacji treści, narzędzia do weryfikacji faktów, metody analizy społeczno-gospodarczych skutków dezinformacji, strategie i działania mające na celu poprawę umiejętności korzystania z mediów oraz analizę przeszkód prawnych i wspólnotowych aspektów samoregulacji, repozytorium wiedzy na temat dezinformacji.

Celem projektu HERoS jest na przykład skuteczniejsze reagowanie na pandemię koronawirusa. Chodzi o to, aby pomóc służbom reagującym na sytuacje kryzysowe w podejmowaniu świadomych decyzji. Dlatego w ramach projektu opracowano nową metodę klasyfikowania i filtrowania informacji pochodzących z mediów społecznościowych, dzięki której można skuteczniej reagować na plotki i fake newsy.

W przypadku kilku innych projektów realizowanych w ramach „Horyzontu 2020” (wyzwanie społeczne nr 6 oraz sekcja „Nauka z udziałem społeczeństwa i dla społeczeństwa”) zakres działań został zmieniony w celu uwzględnienia kwestii związanych z koronawirusem. Na przykład w ramach projektu Co-Inform propagującego krytyczne podejście do korzystania z mediów w celu zapewnienia społeczeństwu dostępu do wiarygodnych informacji, opublikowano już prace poświęcone dezinformacji w kontekście pandemii COVID-19. Tematem projektu QUEST dotyczącego jakości i skuteczności komunikacji naukowej i technologicznej są różne aspekty jakości komunikacji naukowej na temat kryzysu wywołanego koronawirusem. Z kolei w ramach projektu TRESCA, którego celem jest budowanie zaufania do nauki i innowacji dzięki nowatorskim praktykom komunikowania wykorzystywanym przez naukowców, dziennikarzy i polityków, przeanalizowano podstawowe praktyki cyfrowe służące zwalczaniu dezinformacji.

Celem projektu FANDANGO finansowanego ze środków „Horyzontu 2020” jest gromadzenie i weryfikowanie różnych kategorii informacji, zasobów medialnych, mediów społecznościowych i otwartych danych. Chodzi o to, aby wykrywać fake newsy i zapewnić obywatelom Europy wiarygodne i sprawdzone informacje. Projekt FANDANGO dzięki ujednoliconym technikom ma pomóc w zniesieniu barier hamujących interoperacyjność danych oraz w stworzeniu platformy dużych zbiorów danych oferującej tradycyjnym mediom wsparcie w nowej „opartej na danych” gospodarce o zwiększonej przejrzystości, zgodnie z zasadą odpowiedzialnych badań naukowych i innowacji.

Europejska Rada ds. Badań Naukowych (ERBN) wspiera badania teoretyczne takie jak badanie opracowane przez Phila Howarda, dyrektora Oxford Internet Institute. Otrzymał on od ERBN dotację dla naukowców u progu samodzielności badawczej na projekt COMPROP. Projekt jest zatytułowany „Computational Propaganda: Investigating the Impact of Algorithms and Bots on Political Discourse in Europe” (Propaganda informatyczna: badania nad wpływem algorytmów i botów na dyskurs polityczny w Europie). W ramach tego projektu najlepszymi dostępnymi metodami w dziedzinie nauk społecznych i informatycznych opracowuje się rozwiązania problemów, z jakimi borykają się współczesne media i ich użytkownicy. Wyniki tego projektu zostały już zaprezentowane na stronie ERBN i w serii ERCTalks. Razem ze swoim zespołem Phil Howard organizuje cotygodniowe briefingi poświęcone dezinformacji na temat koronawirusa, a ostatnio udzielił wywiadu na temat dezinformacji w czasie pandemii koronawirusa. Profesor Uniwersytetu Exeter Jason Reifler otrzymał dotację dla naukowców u progu samodzielności badawczej na projekt DEBUNKER, którego tytuł brzmi „Misperceptions in Politics, Health, and Science: Causes, Consequences, and the Search for Solutions” (Fałszywe wyobrażenia w polityce, opiece zdrowotnej i nauce: przyczyny, skutki i próby znalezienia rozwiązań). Niedawno opublikowano artykuł na temat tego projektu. 

Wkrótce rozpoczną się kolejne projekty badawcze. Jednym z nich będzie projekt FARE, który zbada rozwój zasięgów fake newsów w oparciu o ramy teoretyczne umożliwiające prognozowanie na podstawie testów. Celem projektu jest opracowanie interdyscyplinarnych metod badawczych, które dzięki wykorzystaniu technik eksperymentalnych i komputerowych (duże zbiory danych i systemy złożone) pomogą nam zrozumieć proces podejmowania decyzji oraz błędy, jakie popełniamy w przypadku fake newsów.

Europejska Rada ds. Badań Naukowych wspiera również opracowywanie projektów koncepcyjnych, takich jak GoodNews, w ramach którego stosuje się technologie uczenia głębokiego do wykrywania fałszywych informacji. Celem jest opracowanie rozwiązań technologicznych służących do wykrywania fake newsów w mediach za pomocą algorytmów wykorzystujących nowatorski paradygmat. Zamiast tradycyjnego podejścia do analizy treści informacyjnych będzie on wykorzystywał modele rozpowszechniania informacji w sieciach społecznościowych. Algorytmiczny trzon projektu jest oparty na nowatorskiej kategorii algorytmów uczenia głębokiego opracowanych w ramach projektu LEMAN (Learning on Manifolds and Graphs).

Europejska Rada ds. Innowacji kieruje hakatonem #EUvsVirus zorganizowanym w ścisłej współpracy z krajami UE, aby połączyć siły społeczeństwa obywatelskiego, innowatorów, partnerów i inwestorów z całej Europy w celu opracowania innowacyjnych rozwiązań problemów związanych z koronawirusem. Rozwiązania kwestii wchodzących w zakres tematu „Jak powstrzymać rozsiewanie fake newsów” zostały przedstawione na matchatonie zorganizowanym przez Europejską Radę ds. Innowacji w dniach 22–25 maja w celu pozyskania środków finansowych. Poza tym Europejska Rada ds. Innowacji udzieliła wsparcia firmom opracowującym półautomatyczne systemy wykrywania fake newsów za pośrednictwem takich projektów jak Truthcheck i Newtral.

Inne narzędzia

Platforma Epidemics Intelligence from Open Sources (EIOS), będąca owocem współpracy Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) ze Wspólnym Centrum Badawczym (JRC), została opracowana w celu szybkiego wykrywania potencjalnych zagrożeń dla zdrowia publicznego za pomocą informacji pochodzących z doniesień medialnych. Pod koniec grudnia ubiegłego roku pomogła ona WHO w wykryciu pierwszych oznak wybuchu pandemii koronawirusa w Wuhan i od tamtej pory była wykorzystywana do śledzenia rozwoju epidemii na całym świecie. Jest oparta na systemie Europe Media Monitor Medical Information System (MEDISYS) opracowanym przez JRC, który dziennie agreguje do 120 tys. artykułów na temat pandemii koronawirusa.

Większość fake newsów jest celowo napisana językiem, który ma rozgrzewać emocje i wywoływać u odbiorcy niepewność i lęk. Wspólne Centrum Badawcze opracowało program uczenia maszynowego o nazwie Misinfo Classifier, który identyfikuje wzorce językowe, a przede wszystkim klasyfikuje język pod względem „ostrości”, po to, by stwierdzić, czy dana informacja jest fake newsem, czy nie. Z tego narzędzia korzystają obecnie Komisja i Parlament Europejski. Zostanie ono udostępnione renomowanym organizacjom zajmującym się weryfikacją faktów podawanych w mediach.

Kolejnym oprogramowaniem wykorzystywanym przez Komisję i Parlament Europejski jest Social Rumour. Identyfikuje ono konta na Twitterze, które zamieszczają linki do podejrzanych źródeł informacji. Następnie monitoruje inne linki udostępnione przez te konta, aby śledzić nowe narracje pojawiające się w mediach społecznościowych. To oprogramowanie również zostanie udostępnione renomowanym organizacjom zajmującym się weryfikacją informacji w sieci.

Planowane zaproszenia do składania wniosków i projekty

  • Europejskie Obserwatorium Mediów Cyfrowych (EDMO) wspiera tworzenie i działalność interdyscyplinarnej społeczności złożonej z organizacji weryfikujących fakty, naukowców i innych zainteresowanych stron posiadających specjalistyczną wiedzę na temat dezinformacji w internecie. Projekt ma pomóc w stwierdzeniu, kim są podmioty zaangażowane w kolportowanie dezinformacji, z jakich wektorów, narzędzi i metod korzystają, jaka jest dynamika rozpowszechniania informacji, kto należy do priorytetowych grup docelowych oraz jak dezinformacja wpływa na społeczeństwo. Projekt otrzyma 2,5 mln euro za pośrednictwem Instrumentu „ Łącząc Europę”, unijnego programu finansowania infrastruktury.
  • W ramach programu „Horyzont 2020” (temat: „Zmieniający się obraz mediów w Europie i europeizacja”) na początku 2021 r. rozpoczęte zostaną trzy projekty wyłonione w niedawno zakończonej procedurze selekcji. Zakres tego tematu obejmuje między innymi analizę roli mediów, w tym mediów społecznościowych, języka, produkcji informacji oraz stosunkowo nowych zjawisk takich jak fake newsy. Dlatego niektóre z finansowanych projektów będą dotyczyły kwestii związanych z dezinformacją. Po zakończeniu procesu oceny w lipcu służby Komisji zbadają, czy tematykę dezinformacji w kontekście koronawirusa można włączyć do programów prac wybranych projektów. Pierwszych rezultatów można się spodziewać pod koniec 2021 r.
  • Drugie zaproszenie do wyrażenia zainteresowania opublikowane w odpowiedzi na pandemię koronawirusa w ramach programu „Horyzont 2020” (wyzwanie społeczne nr 1) nosi tytuł „Behawioralne, społeczne i gospodarcze skutki reakcji na pandemię”. Termin nadsyłania wniosków upłynął 11 czerwca. Autorów wniosków zachęca się do opracowywania wytycznych dotyczących wzorców zachowań promujących pozytywne nastawienie do zaleceń dotyczących zdrowia oraz do zapobiegania dezinformacji na temat kwestii zdrowotnych, blokady, izolacji i utrzymywania dystansu fizycznego na poziomie społeczeństwa, wspólnoty i jednostki. Poza tym wnioski powinny obejmować analizę czynników wpływających na skłonność ludzi do samodzielnego stosowania szkodliwych pseudoleków oraz powodujących brak zaufania do ewentualnych szczepionek.
  • W ramach programu „Horyzont Europa”, kolejnego unijnego programu ramowego w dziedzinie badań naukowych i innowacji, pierwszy program prac dla klastra nr 2 „Kultura, kreatywność i społeczeństwo integracyjne” będzie obejmował tematy istotne z punktu widzenia badań nad dezinformacją, wzrost znaczenia silnych i niezależnych mediów oraz zwalczanie fake newsów w realiach po pandemii. Tematy przewidziane na lata 2021–2022 mogą obejmować badania w dziedzinie:
    • znaczenia politycznego tradycyjnych i nowych mediów, metod podtrzymywania wysokich standardów dziennikarskich i wspierania demokracji za pośrednictwem wysokiej jakości mediów
    • wpływu sieci społecznościowych online i nowych mediów na indywidualne i zbiorowe zachowania, przekonania i wartości
    • edukacji obywatelskiej, w tym umiejętności korzystania z mediów.