Olijfolie in de EU

De Europese Unie is de belangrijkste producent, consument en exporteur van olijfolie.

Ze neemt ongeveer 67 % van de mondiale olijfolieproductie voor haar rekening. De olijfgaarden beslaan ongeveer 4 miljoen hectare (voornamelijk in de mediterrane EU-landen) en worden traditioneel of intensief tot zeer intensief geëxploiteerd.

Italië en Spanje zijn de grootste consumenten van olijfolie in de EU, met een jaarlijks verbruik van ongeveer 500 000 ton elk. In Griekenland ligt de consumptie per hoofd van de bevolking het hoogst in de EU, met ongeveer 12 kg per persoon per jaar. Het aandeel van de EU in het wereldverbruik bedraagt ongeveer 53 %.

Er bestaan acht verschillende categorieën olijfolie en olie uit afval van olijven:

  • extra olijfolie van de eerste persing,
  • olijfolie van de eerste persing,
  • bij de eerste persing verkregen olie voor verlichting,
  • geraffineerde olijfolie,
  • olijfolie bestaande uit geraffineerde olijfolie en olijfolie van de eerste persing,
  • olie uit afval van olijven,
  • ruwe olie uit afval van olijven,
  • geraffineerde olie uit afval van olijven.

Niet alle categorieën zijn bestemd voor consumptie. In de detailhandel kan de consument alleen de volgende soorten kopen: extra olijfolie van de eerste persing, olijfolie van de eerste persing, olijfolie bestaande uit geraffineerde olijfolie en olijfolie van de eerste persing, en olie uit afval van olijven.

De Europese Commissie heeft een factsheet opgesteld met informatie over de categorieën, de kenmerken en de productie van olijfolie.

DownloadenPDF - 4.3 MB

Marktsituatie

Wat de handel betreft, neemt de EU ongeveer 65 % van de mondiale export van olijfolie voor haar rekening, met als belangrijkste bestemmingen de Verenigde Staten, Brazilië en Japan.

Het toezicht op de olijfoliemarkt in de EU is erg uitgebreid en heeft tot doel allerlei gegevens over de olijfoliemarkt te verzamelen, zoals prijzen, balansen, productie- en handelscijfers, en informatie over het invoerquotum voor Tunesische olijfolie.

Handelsnormen

De EU-handelsnormen moeten ervoor zorgen dat de markt wordt voorzien van gestandaardiseerde landbouwproducten van toereikende kwaliteit, en hebben tot doel aan de verwachtingen van de consument te voldoen, de handel te bevorderen en gelijke concurrentievoorwaarden voor EU-producenten te waarborgen. De EU-wetgeving over olijfolie bevat definities van de verschillende categorieën olijfolie en olie uit afval van olijven, een beschrijving van de analysemethoden die de controleautoriteiten van de lidstaten moeten gebruiken, en voorschriften voor etikettering en verpakking.

Categorieën olijfolie

Om in een bepaalde categorie in de handel te kunnen worden gebracht, moet de olijfolie voldoen aan de grenswaarden die in de EU-regelgeving voor die categorie zijn vastgesteld. Het is de taak van de marktdeelnemers en de EU-lidstaten te controleren dat dit ook echt het geval is.

De olie wordt in een bepaalde categorie ingedeeld op basis van kwaliteitsparameters:

  • fysische en chemische kenmerken, zoals de zuurgraad, het peroxidegetal, de vetzuurgehalte en de sterolsamenstelling;
  • organoleptische (zintuiglijke) kenmerken, zoals fruitigheid en afwezigheid van organoleptische gebreken.

Olijfolie van de eerste persing

Er zijn drie verschillende categorieën olijfolie van de eerste persing

  • Extra olijfolie van de eerste persing is de kwalitatief hoogste categorie. Ze heeft vanuit organoleptisch oogpunt geen gebreken en is fruitig. De zuurgraad mag niet meer bedragen dan 0,8 %.
  • Olijfolie van de eerste persing mag enkele organoleptische gebreken hebben, zij het op een zeer laag niveau. De zuurgraad mag niet meer bedragen dan 2 %.
  • Olijfolie voor verlichting is een olijfolie van lagere kwaliteit met een zuurgraad van meer dan 2 %, zonder fruitige kenmerken en met aanzienlijke organoleptische gebreken. Olijfolie voor verlichting is niet bedoeld voor verkoop in de detailhandel. Ze wordt geraffineerd of gebruikt voor industriële doeleinden.

Andere categorieën olijfolie

Deze zijn niet verkregen bij de eerste persing.

  • Geraffineerde olijfolie is het product dat wordt verkregen na het raffineren van een olijfolie van de eerste persing die gebreken vertoont (zoals olijfolie voor verlichting). Deze olie is niet bedoeld voor verkoop in de detailhandel. De zuurgraad bedraagt maximaal 0,3 %.
  • Olijfolie bestaande uit een mengsel van geraffineerde olijfolie en (extra) olijfolie van de eerste persing. De zuurgraad bedraagt maximaal 1 %.
  • Ruwe olie uit afval van olijven is de olie die wordt verkregen uit de koek die overblijft nadat de olie uit de olijven is geperst.
  • Geraffineerde olie uit afval van olijven is een mengsel van geraffineerde ruwe olie uit afval van olijven en olijfolie van de eerste persing. De zuurgraad bedraagt maximaal 1 %.

Normcontroles

Om ervoor te zorgen dat de handelsnormen voor olijfolie en olie uit afval van olijven worden nageleefd, moeten de EU-landen jaarlijks een minimumaantal controles uitvoeren, afhankelijk van de hoeveelheid olijfolie die bij hen in de handel wordt gebracht. Er wordt gecontroleerd of de etikettering en de verpakking voldoen aan de wettelijke voorschriften en of de olie in de juiste categorie is ingedeeld.

In oktober 2019 is een door de Commissie gefinancierde studie over de uitvoering van de normcontroles in de olijfoliesector van de EU gepubliceerd.

Controles van de etikettering

Er wordt gecontroleerd of de benaming of handelsnaam waaronder de olie aan de consument wordt aangeboden, voldoet aan de specifieke voorschriften van EU-verordening 1308/2013 (bijlage VII, deel VIII) en EU-uitvoeringsverordening 29/2012.

Op grond van EU-uitvoeringsverordening 29/2012 kunnen ook facultatieve vermeldingen op het etiket worden opgenomen, zoals “eerste koude persing” of “koude extractie”, organoleptische smaak- of geureigenschappen voor (extra) olijfolie van de eerste persing, en het oogstjaar.

Indeling van de olie in categorieën

Verordening (EEG) 2568/91 van de Commissie gaat in op de kenmerken van olijfolie en olie uit afval van olijven en de analysemethoden. In deze verordening worden voor elke categorie olijfolie en olie uit afval van olijven de grenswaarden voor de kwaliteits- en zuiverheidsparameters vastgesteld, alsook de analysemethoden die moeten worden gebruikt om te beoordelen of de olie juist is ingedeeld. Het is de taak van de nationale bevoegde autoriteiten om aan de hand van normcontroles na te gaan of de kenmerken van de producten in overeenstemming zijn met de regels.

De verordening bevat regels en methoden om monsters van de producten te nemen en de kwaliteits- en zuiverheidsparameters te bepalen. Door de EU-landen erkende proefpanels moeten de organoleptische kenmerken van olijfolie van de eerste persing verifiëren.

Overige controles

Naast de specifieke controles voor de sector olijfolie moeten de EU-landen nog andere controles uitvoeren. De algemene levensmiddelenwetgeving dekt alle stadia van de productie, verwerking en distributie van levensmiddelen. De algemene etiketteringsvoorschriften zorgen ervoor dat de consumenten geen misleidende informatie krijgen over de kenmerken van de olie (samenstelling, kwaliteit, oorsprong, categorie, productiemethode) en dat de etikettering van de olijfolie in overeenstemming is met de algemene voorschriften voor de etikettering van levensmiddelen, die zijn vastgesteld in EU-verordening 1169/2011.

Internationale organisaties

Internationale Olijfraad

De EU is lid van de Internationale Olijfraad (IOR), een internationale intergouvernementele organisatie op het gebied van olijfolie en tafelolijven. De IOR is in 1959 opgericht in Madrid.

De grootste internationale producenten en exporteurs van olijfolie en tafelolijven zijn bij de organisatie aangesloten. De IOR-leden nemen samen 94 % van de mondiale productie van olijven voor hun rekening. Bijna 72 % is afkomstig uit de EU.

Codex Alimentarius

In de commissie van de Codex Alimentarius worden levensmiddelennormen ontwikkeld en vastgesteld die als referentie dienen voor de internationale handel in levensmiddelen.

In een specifieke norm voor olijfolie en olie uit afval van olijven (CX-33-1981) zijn bepalingen opgenomen op het gebied van beschrijving, essentiële samenstelling, kwaliteit, etikettering, analyse en bemonstering.

De norm wordt momenteel herzien met het oog op een harmonisatie van de bestaande nationale normen en de norm van de Codex.

Comités en deskundigengroepen

Het comité voor de gemeenschappelijke ordening van de landbouwmarkten vergadert regelmatig, onder meer over de ontwikkelingen op het gebied van marktprijzen, productie en handel in de EU en daarbuiten. Het comité ondersteunt de Commissie ook bij het vaststellen van uitvoeringshandelingen.

Dankzij de groep voor de dialoog met het maatschappelijk middenveld en de werkgroep voor tuinbouw, olijven en gedistilleerde dranken kan de Commissie geregeld met de belanghebbende partijen van gedachten wisselen over alle aangelegenheden die verband houden met de olijfsector.

De deskundigengroep voor de landbouwmarkten heeft een subgroep van in olijfolie gespecialiseerde scheikundigen die de Commissie helpen bij het voorbereiden en vaststellen van wetgeving op het gebied van chemische aspecten en normalisering. De subgroep bestaat uit vertegenwoordigers van de nationale overheden en deskundigen die door de Commissie op persoonlijke titel worden benoemd.

Wetgeving over olijfolie

Er is wetgeving vastgesteld over de handelsnormen voor olijfolie, de kenmerken van olijfolie en olie uit afval van olijven, de producentenorganisaties, de steunprogramma’s, de particuliere opslag en de prijsmededeling.

Handelsnormen

De handelsnormen voor olijfolie en olie uit afval van olijven zijn vastgesteld in EU-wetgeving.

  • EU-verordening 1308/2013 over de gemeenschappelijke marktordening voor landbouwproducten.
  • EU-uitvoeringsverordening 29/2012 over de handelsnormen voor olijfolie. Deze verordening bevat specifieke voorschriften voor de verpakking en etikettering van olijfolie (verplichte en facultatieve vermeldingen).
  • Verordening (EEG) nr. 2568/91 van de Commissie over de specifieke kenmerken voor elke categorie. Om te verifiëren of een product in overeenstemming is met deze kenmerken, moeten specifieke analysemethoden worden gebruikt. De verordening bevat ook controlevereisten voor de controleautoriteiten van de lidstaten.

Biologische teelt

De wetgeving inzake biologische landbouw is gebaseerd op een aantal belangrijke beginselen, zoals het verbod op het gebruik van ggo’s en het beperken van het gebruik van herbiciden en pesticiden.

Geografische aanduidingen

Op grond van EU-verordening 1151/2012 inzake kwaliteitsregelingen voor landbouwproducten en levensmiddelen kunnen olijfolieproducenten een aanvraag indienen om voor hun product een beschermde oorsprongsbenaming of een beschermde geografische aanduiding te registreren.

Particuliere opslag

EU-uitvoeringsverordening 1333/2013 gaat in op de kennisgevingsverplichtingen in het kader van de gemeenschappelijke ordening van de landbouwmarkten.

Gedelegeerde EU-verordening 2016/1238 bevat gemeenschappelijke bepalingen voor de verlening van steun voor de particuliere opslag van bepaalde landbouwproducten.

Naar aanleiding van aanzienlijke voorraden op EU-niveau en opeenvolgende goede oogsten, die leiden tot een onevenwichtigheid tussen vraag en aanbod en een prijsdaling, heeft de Europese Commissie steun voor de particuliere opslag van olijfolie goedgekeurd om de markt te stabiliseren en de prijzen te verhogen. De regeling functioneerde via vier aanbestedingsprocedures, waarvan de eerste in november 2019 en de laatste in februari 2020 werd afgesloten.

Steunprogramma’s

Gedelegeerde EU-verordening 611/2014 bevat voorschriften voor de steunprogramma’s in de sector olijfolie en tafelolijven.

EU-uitvoeringsverordening 615/2014 bevat gedetailleerde regels over de activiteitenprogramma’s ter ondersteuning van de sectoren olijfolie en tafelolijven.

Nieuws

Documenten

DownloadenPDF - 1 MB