Cele wsparcia dochodowego dla rolników

Unia Europejska zapewnia rolnikom wsparcie dochodowe lub „płatności bezpośrednie”, aby:

  • pełniły one funkcję zabezpieczenia i zwiększały rentowność rolnictwa
  • zagwarantować bezpieczeństwo żywnościowe w Europie
  • oraz wspierać rolników w produkcji bezpiecznej, zdrowej i przystępnej cenowo żywności
  • wynagradzać rolników za dostarczanie dóbr publicznych, za które zwykle nie wynagradzają ich rynki, takich jak dbałość o tereny wiejskie i środowisko naturalne.

Wysokość wsparcia dochodowego otrzymywanego przez rolników zależy zazwyczaj od wielkości ich gospodarstwa w hektarach. Wszystkie kraje UE muszą oferować płatność podstawową, płatność za zrównoważone praktyki rolnicze („zazielenianie”) oraz płatność dla młodych rolników. Ponieważ kraje UE mają obowiązek zapewnienia tych płatności, często nazywa się je płatnościami obowiązkowymi.

Kraje UE mogą się także zdecydować na wprowadzenie innych płatności, które będą ukierunkowane na konkretne sektory lub rodzaje rolnictwa. Istnieją specjalne programy, których celem jest pomoc małym i średnim gospodarstwom rolnym, młodym rolnikom oraz rolnikom prowadzącym działalność na obszarach z ograniczeniami naturalnymi lub w sektorach zmagających się z trudnościami.

Więcej informacji

Płatność podstawowa

Zazielenianie

Młodzi rolnicy

Inne systemy dobrowolnego wsparcia

Broszura: Na czym polega WPR: płatności bezpośrednie dla rolników (2015–2020)

Uzależnienie wsparcia od przestrzegania przepisów

UE uzależnia większość wsparcia dochodowego dla rolników od:

  • liczby uprawianych hektarów, a nie od wyprodukowanych ilości. Rolnicy muszą reagować na potrzeby rynku, aby zwiększyć swoje zyski. Oddzielenie płatności od produkowanej ilości pozwala uniknąć problemu zalegających dużych ilości niespożytej żywności, z jakim borykała się UE pod koniec lat 70. i 80. XX wieku
  • poszanowania środowiska, zdrowia roślin oraz zdrowia i dobrostanu zwierząt, które przyczynia się do zrównoważonego rolnictwa. Określa się to mianem „zasady wzajemnej zgodności”. Rolnicy nieprzestrzegający przepisów UE mogą się spodziewać ograniczenia lub całkowitego wstrzymania płatności.

Więcej informacji

Zasada wzajemnej zgodności

Dlaczego rolnicy potrzebują wsparcia?

Średni dochód gospodarstwa rolnego utrzymuje się na znacznie niższym poziomie w porównaniu ze średnimi dochodami w pozostałych sektorach gospodarki UE.

Działalność rolnicza jest ryzykowna i nieraz kosztowna. Rolnictwo w stopniu większym niż inne obszary działalności zależy od warunków pogodowych i klimatu. W rolnictwie nie da się reagować natychmiast na sygnały dotyczące popytu – uprawa większej ilości pszenicy lub produkcja większej ilości mleka wymaga czasu i inwestycji. 

Unijni rolnicy są pod presją coraz bardziej rozwiniętego światowego handlu produktami spożywczymi i liberalizacji handlu. Rozwój sytuacji na rynkach światowych zwiększa konkurencję, ale stwarza też nowe możliwości dla europejskiego sektora rolno-spożywczego. Skutkiem globalizacji oraz zmienności podaży i popytu jest również odnotowana w ostatnich latach zmienność cen na rynku rolnym, co stanowi kolejny problem, z którym borykają się rolnicy.

Tego rodzaju niepewność gospodarcza w rolnictwie uzasadnia istotną rolę, jaką w zabezpieczeniu dochodów rolników odgrywa sektor publiczny.

Wsparcie dochodowe w praktyce

Co roku rolnicy muszą złożyć wniosek o pomoc, zgłaszając w nim wszystkie działki rolne należące do ich gospodarstwa. 

Chociaż przepisy dotyczące wsparcia dochodowego przyjmuje się na poziomie UE, każdy kraj UE samodzielnie wdraża je w praktyce. W danym kraju za zarządzanie wsparciem dochodowym dla rolników i za kontrolowanie tego wsparcia odpowiedzialne są organy krajowe („zarządzanie dzielone”).

Ramy prawne UE przewidują, że każdy kraj ma również pewną swobodę w zakresie przyznawania takich płatności, aby można było uwzględnić krajowe warunki rolnicze, które są bardzo zróżnicowane na terytorium Unii Europejskiej. Zgodnie z unijnymi zasadami przejrzystości administracje krajowe mają obowiązek publikowania informacji na temat beneficjentów płatności w ramach WPR.

Więcej informacji

Zasady przejrzystości UE

Warunki udzielania wsparcia

Aby uzyskać wsparcie dochodowe, rolnicy muszą spełnić kilka warunków kwalifikowalności.

Zasadniczo rolnicy muszą:

  • posiadać gospodarstwo rolne na terenie UE
  • spełniać minimalne wymogi umożliwiające otrzymanie wsparcia dochodowego. Wsparcia dochodowego nie przyznaje się w przypadku kwot niższych niż 100–500 euro (w zależności od kraju UE) lub gdy powierzchnia kwalifikowalna jest mniejsza niż 0,3–5 ha
  • prowadzić działalność rolniczą (produkcja, chów lub uprawa produktów rolnych itp. lub utrzymywanie gruntów w dobrym stanie rolniczym) na gruntach rolnych (obejmujących grunty orne, uprawy trwałe i trwałe użytki zielone), które są w ich posiadaniu
  • w niektórych przypadkach muszą spełniać wymogi definicji „rolnika aktywnego zawodowo”. Podstawowym elementem definicji „rolnika aktywnego zawodowo” jest wykaz negatywny rodzajów działalności obejmujący m.in. porty lotnicze, wodociągi, usługi związane z nieruchomościami, usługi kolejowe oraz stałe tereny sportowe i rekreacyjne. Do 2017 r. unijnych podmiotów prowadzących działalność wymienioną w wykazie negatywnym nie uznawano za „rolników aktywnych zawodowo”, chyba że wykazały one, że ich działalność rolnicza nie jest działalnością marginalną. Od 2018 r. przepis ten ma charakter fakultatywny i jest stosowany przez 9 krajów lub regionów UE
  • w krajach Unii Europejskiej, które stosują płatność podstawową wraz z systemem uprawnień do płatności, rolnik musi mieć uprawnienia do płatności, aby uzyskać dostęp do płatności w ramach wsparcia dochodu oddzielonego od produkcji.

Więcej informacji

Przepisy UE dotyczące wsparcia dochodowego dla rolników

PobierzPDF - 157.8 KB
PobierzPDF - 518.6 KB

Dostępny poziom wsparcia

Ze wsparcia dochodowego korzysta prawie 6,3 mln gospodarstw rolnych w całej UE i często stanowi ono istotną część dochodu z działalności rolniczej. W ciągu ostatnich 10 lat wsparcie dochodowe stanowiło średnio prawie połowę dochodów rolników.

Poziom wsparcia dochodowego może się znacznie różnić między poszczególnymi gospodarstwami, krajami UE lub regionami.

UE wprowadziła mechanizm „konwergencji zewnętrznej”, którego celem jest stopniowe dostosowywanie płatności w ramach wsparcia dochodowego na hektar w każdym kraju – w górę albo w dół – aby zbliżyć je do średniego poziomu UE.

Konwergencja zewnętrzna oznacza, że w przypadku krajów UE, w których średnia płatność (w euro na hektar)

  • jest niższa niż 90 proc. średniej: średnia płatność jest stopniowo podwyższana (o 1/3 różnicy między obecną stawką a poziomem odpowiadającym 90 proc. średniej)
  • jest powyżej średniej: kwoty równa się w dół.

W czerwcu 2018 r. Komisja Europejska zaproponowała nowe ramy WPR, w których przewidziano dalsze ujednolicenie poziomów wsparcia dochodowego między krajami UE poprzez zmniejszenie o 50 proc. różnicy między obecnymi poziomami pomocy UE w przeliczeniu na hektar a poziomem odpowiadającym 90 proc. średniej unijnej. Przyczyni się to do realizacji zobowiązania Komisji do zapewnienia sprawiedliwszego podziału płatności w ramach wsparcia dochodowego.

Koszt wsparcia dochodowego

W 2018 r. w budżecie UE przeznaczono 41,74 mld euro na wsparcie dochodowe. Kwota ta pochodzi z budżetu przeznaczonego na wspólną politykę rolną.

Więcej informacji

WPR w skrócie: jak jest opłacana?

Przepisy

Unijne wsparcie dochodowe w rolnictwie regulują następujące przepisy:

Aktualności

Dokumenty

PobierzPDF - 1.1 MB
PobierzPDF - 1.8 MB
PobierzPDF - 1.8 MB
PobierzPDF - 2.1 MB
PobierzPDF - 3.7 MB
PobierzPDF - 1.2 MB
PobierzPDF - 2.1 MB
PobierzPDF - 2 MB
PobierzPDF - 1.9 MB
PobierzPDF - 1.6 MB