Milieuaansprakelijkheidsregels

De EU-milieuwetgeving helpt schade aan het milieu in de EU-landen te voorkomen door bepaalde soorten en natuurlijke habitats, het oppervlakte- en bodemwater en de natuur te beschermen. De milieuaansprakelijkheidsrichtlijn (of, met de Engelse afkorting, ELD) is een regeling voor de hele EU die uitgaat van het beginsel dat de vervuiler betaalt.

De richtlijn bepaalt dat de EU-landen bepaalde overheidsinstanties met de bescherming van het milieu belasten. Bij milieuschade of dreigende milieuschade moeten zij de verantwoordelijken opsporen en ervoor zorgen dat die de schade voorkomen of herstellen, of daar in ieder geval financieel voor opdraaien.

Anders dan bij de normale wettelijke aansprakelijkheid geeft de richtlijn particulieren geen recht op schadevergoeding bij milieuschade. De aangewezen milieu-instanties beoordelen de omvang van de milieuschade en bepalen in overleg met de aansprakelijk partijen welke herstelmaatregelen nodig zijn.

Toepassingsgebied en uitvoering van regels

Sinds de invoering van de ELD in 2004 is de aansprakelijkheid voor milieuschade al drie keer verruimd: de richtlijn geldt nu ook voor het beheer van afval van de winningsindustrieën, de exploitatie van bepaalde opslaglocaties en activiteiten op zee.

In de praktijk zijn het de nationale milieu-instanties van de EU-landen die de richtlijn moeten uitvoeren. Zij krijgen daarbij steun van een groep van nationale ELD-deskundigen uit de EU-landen, die regelmatig met de Europese Commissie bijeenkomt om advies te geven en de ELD-activiteiten in afzonderlijke landen te coördineren.

Meerjarig werkprogramma

In samenwerking met de nationale ELD-deskundigen heeft de Commissie een meerjarig werkprogramma opgesteld voor de periode 2017-2020. Dat moet ervoor zorgen dat de milieuaansprakelijkheidsrichtlijn beter op de oorspronkelijke doelstellingen wordt afgestemd.

De drie pijlers ervan zijn:

  • een betere wetenschappelijke onderbouwing van evaluaties en besluiten van de Commissie, de EU-landen, de belanghebbenden en de mensen uit de praktijk
  • een evenwichtigere toepassing van de richtlijn door meer hulpmiddelen en maatregelen te bieden
  • voldoende financiële garanties bieden, vooral met het oog op grote schadegevallen en insolventie

In 2010 en 2014 heeft de Commissie rapport uitgebracht over de doeltreffendheid van de milieuaansprakelijkheidsrichtlijn tot dusver. 

Melding van milieuschade

Zowel particulieren als niet-gouvernementele organisaties (ngo’s) mogen volgens de ELD feitelijke of dreigende milieuschade melden bij de aangewezen milieu-instanties. Zij mogen deze instanties ook aansprakelijk stellen voor wat zij doen (of nalaten) om milieuschade te voorkomen of herstellen.