Wszystkie państwa członkowskie Unii Europejskiej należą do unii gospodarczej i walutowej (UGW) i koordynują swoją politykę gospodarczą w taki sposób, aby wspierać cele gospodarcze UE. Wiele państw członkowskich poszło jednak o krok dalej i zastąpiło swoje waluty krajowe wspólną walutą – euro. Państwa te tworzą tzw. strefę euro.

Gdy w 1999 r. euro zostało wprowadzone po raz pierwszy – jako waluta księgowa – strefa euro składała się najpierw z 11, a następnie z 15 państw członkowskich UE. W 2001 r. (zaledwie rok przed wymianą gotówki w walutach krajowych na euro) do strefy euro dołączyła Grecja, a potem w 2007 r. Słowenia, w 2008 r. Cypr i Malta, w 2009 r. Słowacja, w 2011 r. Estonia, w 2014 r. Łotwa i w 2015 r. Litwa. Dziś do strefy euro należy 19 państw członkowskich UE.

Dania i Wielka Brytania nie ubiegają się o dołączenie do strefy euro – skorzystały z tzw. klauzuli opt-out zapisanej w protokołach załączonych do Traktatu (mimo to, jeśli w przyszłości zmienią zdanie, będą mogły starać się o wejście do strefy euro). Szwecja nie spełniła jeszcze wszystkich kryteriów koniecznych do tego, aby znaleźć się w strefie euro.

Pozostałe państwa członkowskie nienależące do strefy euro przystąpiły do Unii w 2004, 2007 i 2013 r., czyli po wprowadzeniu euro. W momencie przystąpienia do UE nie spełniały wymaganych kryteriów, ale zobowiązały się do dołączenia do strefy euro, kiedy uda im się je spełnić – państwa te są objęte tzw. derogacją (odstępstwem), podobnie jak Szwecja.

Andora, Monako, San Marino i Państwo Watykańskie przyjęły euro jako swoją walutę krajową na mocy specjalnych układów monetarnych z UE i mogą, na określonych warunkach, emitować własne monety euro. Ponieważ jednak kraje te nie są państwami członkowskimi UE, nie należą do strefy euro.

Zarządzanie strefą euro

Przyjęcie euro sprawia, że gospodarki państw należących do strefy euro są bardziej ze sobą zintegrowane. Aby jedna waluta przynosiła optymalne korzyści, integracją gospodarczą należy właściwie zarządzać. Dlatego też strefa euro, w odróżnieniu od pozostałych krajów UE, jest osobno zarządzana na planie gospodarczym, zwłaszcza w zakresie polityki gospodarczej i pieniężnej.

  • Polityką pieniężną w strefie euro kieruje niezależny Eurosystem, który składa się z Europejskiego Banku Centralnego (EBC) z siedzibą we Frankfurcie nad Menem oraz z krajowych banków centralnych państw członkowskich strefy euro. Politykę pieniężną dla całej strefy euro określa za pośrednictwem Rady Prezesów EBC – wspólny organ, który kształtuje jednolitą politykę pieniężną i którego głównym celem jest utrzymanie stabilności cen.
  • W obrębie strefy euro polityka gospodarcza pozostaje w dużej mierze w gestii państw członkowskich, ale rządy krajowe muszą koordynować swoje polityki gospodarcze, aby móc osiągnąć wspólne cele, jakimi są stabilność, wzrost i zatrudnienie. Koordynacja jest prowadzona za pomocą szeregu struktur i instrumentów, spośród których najważniejszym jest pakt stabilności i wzrostu. Pakt ten zawiera uzgodnione zasady dotyczące dyscypliny budżetowej – obejmujące między innymi ograniczenia dotyczące deficytu budżetowego i długu publicznego – których muszą przestrzegać wszystkie państwa członkowskie UE, nawet jeśli w razie ich nieprzestrzegania tylko kraje strefy euro podlegają sankcjom (finansowym lub innym).
  • Zarządzanie gospodarcze w UE przebiega w ramach corocznego cyklu zwanego europejskim semestrem.

Kto już dołączył?