Όλα τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης συμμετέχουν στην Οικονομική και Νομισματική Ένωση (ΟΝΕ) και συντονίζουν τη χάραξη των οικονομικών πολιτικών τους για να στηρίζουν τους οικονομικούς στόχους της ΕΕ. Ωστόσο, ορισμένα κράτη μέλη προχώρησαν ακόμη ένα βήμα και αντικατέστησαν τα εθνικά τους νομίσματα με το ενιαίο νόμισμα - το ευρώ. Αυτά τα κράτη μέλη αποτελούν τη ζώνη του ευρώ.

Το 1999 όταν το ευρώ θεσπίστηκε για πρώτη φορά, ως «λογιστικό χρήμα, στη ζώνη του ευρώ συμμετείχαν 11 από τα τότε 15 κράτη μέλη της ΕΕ. Η Ελλάδα εντάχθηκε το 2001, μόλις ένα χρόνο πριν από τη μετάβαση στο ευρώ σε φυσική μορφή, και ακολούθησαν η Σλοβενία το 2007, η Κύπρος και η Μάλτα το 2008, η Σλοβακία το 2009, η Εσθονία το 2011, η Λετονία το 2014 και η Λιθουανία το 2015. Σήμερα, η ζώνη του ευρώ αριθμεί 19 κράτη μέλη της ΕΕ.

Μεταξύ των κρατών μελών που βρίσκονται εκτός της ζώνης του ευρώ, η Δανία και το Ηνωμένο Βασίλειο έχουν δικαίωμα εξαίρεσης από την ένταξη, όπως ορίζεται σε πρωτόκολλα προσαρτημένα στη Συνθήκη, μπορούν όμως να ενταχθούν στο μέλλον, εφόσον το επιθυμούν. Η Σουηδία δεν πληροί ακόμη τα κριτήρια για να ενταχθεί στη ζώνη του ευρώ.

Τα υπόλοιπα κράτη μέλη εκτός της ζώνης του ευρώ συγκαταλέγονται σε αυτά που προσχώρησαν στην Ένωση το 2004, το 2007 και το 2013, μετά την καθιέρωση του ευρώ. Τη στιγμή της προσχώρησής τους, δεν πληρούσαν τις αναγκαίες προϋποθέσεις για ένταξη στη ζώνη του ευρώ, αλλά δεσμεύτηκαν να ενταχθούν όταν θα τις πληρούν - πρόκειται για τα κράτη μέλη με «παρέκκλιση», όπως η Σουηδία.

Η Ανδόρα, το Μονακό, ο Άγιος Μαρίνος και η Πόλη του Βατικανού έχουν υιοθετήσει το ευρώ ως εθνικό τους νόμισμα βάσει ειδικών νομισματικών συμφωνιών με την ΕΕ, και μπορούν να εκδίδουν τα δικά τους κέρματα ευρώ εντός ορισμένων ορίων. Ωστόσο, δεδομένου ότι δεν είναι κράτη μέλη της ΕΕ, δεν συμμετέχουν στη ζώνη του ευρώ.

Διακυβέρνηση της ζώνης του ευρώ

Η υιοθέτηση του ευρώ συνεπάγεται μεγαλύτερη ολοκλήρωση των οικονομιών των κρατών μελών της ζώνης του ευρώ. Αυτή η οικονομική ολοκλήρωση πρέπει να αποτελεί αντικείμενο κατάλληλης διαχείρισης, ώστε να αξιοποιούνται πλήρως τα οφέλη του ενιαίου νομίσματος. Ως εκ τούτου, η ζώνη του ευρώ διακρίνεται επίσης από άλλα μέρη της ΕΕ λόγω της οικονομικής της διαχείρισης - ειδικότερα, της χάραξης της νομισματικής και οικονομικής πολιτικής.

  • Η νομισματική πολιτική στη ζώνη του ευρώ βρίσκεται στα χέρια του ανεξάρτητου Ευρωσυστήματος, που αποτελείται από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ), η οποία εδρεύει στη Φρανκφούρτη της Γερμανίας, και τις εθνικές κεντρικές τράπεζες των κρατών μελών της ζώνης του ευρώ. Μέσω του διοικητικού συμβουλίου της, η ΕΚΤ καθορίζει τη νομισματική πολιτική για το σύνολο της ζώνης του ευρώ - μια ενιαία νομισματική αρχή με ενιαία νομισματική πολιτική και με πρωταρχικό στόχο τη διατήρηση της σταθερότητας των τιμών.
  • Εντός της ζώνης του ευρώ, η οικονομική πολιτική εξακολουθεί να αποτελεί σε μεγάλο βαθμό αρμοδιότητα των κρατών μελών. Ωστόσο, οι εθνικές κυβερνήσεις πρέπει να συντονίζουν τις οικονομικές πολιτικές τους ώστε να επιτυγχάνουν τους κοινούς στόχους της σταθερότητας, της ανάπτυξης και της απασχόλησης. Ο συντονισμός επιτυγχάνεται μέσω διαφόρων δομών και μηχανισμών, στο κέντρο των οποίων βρίσκεται το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης (ΣΣΑ). Το ΣΣΑ περιλαμβάνει τους συμφωνηθέντες κανόνες όσον αφορά τη δημοσιονομική πειθαρχία, όπως τα όρια των δημοσιονομικών ελλειμμάτων και του δημόσιου χρέους, που πρέπει να τηρούν όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ, παρόλο που μόνο οι χώρες της ζώνης του ευρώ υπόκεινται σε χρηματικές ή άλλες κυρώσεις σε περίπτωση μη συμμόρφωσης.
  • Η εφαρμογή της οικονομικής διακυβέρνησης της ΕΕ οργανώνεται ετησίως στο πλαίσιο ενός κύκλου, που είναι γνωστός ως Ευρωπαϊκό Εξάμηνο.

Ποια χώρα είναι ήδη μέλος της ζώνης του ευρώ;