Overzicht

Vrij verkeer van kapitaal is een van de belangrijkste aspecten van de interne markt van de EU. Het is verankerd in het Verdrag van Maastricht. Met de inwerkingtreding van dit verdrag in 1994 werden alle beperkingen op kapitaalverkeer en betalingen over de grenzen heen opgeheven.

Die liberalisering moest leiden tot een geïntegreerde, open en doeltreffende Europese financiële markt.

Voor de Europese burger betekent vrij verkeer van kapitaal dat hij transacties mag verrichten zoals:

  • een bankrekening openen in het buitenland
  • aandelen kopen in buitenlandse ondernemingen
  • daar investeren waar het rendement het hoogst is
  • onroerend goed kopen in een ander land

Voor bedrijven betekent het dat zij:

  • mogen investeren in bedrijven in andere landen in Europa en deze mogen overnemen
  • daar kapitaal mogen aantrekken waar dat het goedkoopst is

Definitie

Het Verdrag betreffende de werking van de EU bevat geen definitie van het begrip kapitaalverkeer. Het Hof van Justitie van de Europese Unie heeft evenwel geoordeeld dat de definities van bijlage I bij Richtlijn 88/361/EEG voor de definitie van dat begrip kunnen worden gebruikt. Volgens deze definities vallen onder grensoverschrijdende kapitaalbewegingen:

  • buitenlandse directe investeringen (BDI)
  • beleggingen in of aankoop van onroerende goederen
  • beleggingen in effecten (bijv. aandelen, obligaties, schatkistpapieren, unit trusts)
  • toekenning van leningen en kredieten
  • andere financiële transacties, waaronder persoonlijke kapitaalverrichtingen, zoals bruidsschatten, legaten en schenkingen, enz.

Wettelijk kader

Van de fundamentele vrijheden die ten grondslag liggen aan de interne markt (vrij verkeer van mensen, goederen, diensten en kapitaal) is het vrij verkeer van kapitaal de meest recente. Het werd pas uitdrukkelijk in de EU-verdragen opgenomen bij het Verdrag van Maastricht.

Het wettelijk kader voor het vrij verkeer van kapitaal bestaat uit:

  • verdragsbepalingen
  • protocollen en verklaringen
  • overgangsmaatregelen van de toetredingsverdragen voor nieuwe lidstaten

Artikel 63 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie verbiedt alle beperkingen op het kapitaal- en betalingsverkeer, niet alleen binnen de EU, maar ook tussen landen in de EU en daarbuiten. Het Verdrag voorziet wel in een aantal uitzonderingen op het beginsel van het vrije verkeer van kapitaal, met name om problemen met betrekking tot belastingen, toezicht op financiële instellingen, openbare orde en veiligheid te voorkomen.

Het Hof van Justitie van de Europese Unie (HvJ-EU) heeft het laatste woord als het gaat om de interpretatie van de verdragsbepalingen, en er is uitgebreide jurisprudentie op dit gebied.

Meer informatie:

Toezicht en handhaving

De Europese Commissie bewaakt het vrij verkeer van kapitaal door toezicht te houden op kapitaalstromen en ervoor te zorgen dat de EU-landen de verdragsbepalingen correct toepassen.

In juli 2018 publiceerde de Commissie een mededeling waarin zij nog eens wees op de fundamentele regels van het EU-recht voor de bescherming van investeringen binnen de eengemaakte markt. Deze mededeling volgde op een arrest van het Europees Hof van Justitie volgens hetwelk clausules over arbitrage tussen investeerder en staat in bestaande internationale investeringsovereenkomsten tussen EU-lidstaten onverenigbaar zijn met het Verdrag.

Belemmeringen voor het vrij verkeer van kapitaal

De kapitaalmarktenunie (KMU) is een plan van de Europese Commissie om uiterlijk in 2019 een echte eengemaakte markt voor kapitaal in de EU te realiseren. In het kader van het actieplan voor de kapitaalmarktenunie is de Europese Commissie zich samen met de EU-landen gaan buigen over de resterende nationale belemmeringen voor het vrij verkeer van kapitaal.

Er werd een deskundigengroep voor de belemmeringen voor het vrij verkeer van kapitaal bestaande uit vertegenwoordigers van de EU-landen opgericht om hierover van gedachten te wisselen.

In maart 2017 heeft de Commissie een verslag gepubliceerd waarin is onderzocht wat er aan deze nationale belemmeringen kan worden gedaan om het investeren in andere EU-landen te stimuleren.

In mei 2017 hebben de Commissie en de lidstaten overeenstemming bereikt over een gezamenlijke routekaart voor de aanpak van nationale belemmeringen voor het kapitaalverkeer.

Internationale betrekkingen

Het vrij verkeer van kapitaal heeft van alle fundamentele vrijheden van het Verdrag het ruimste toepassingsgebied. Het is de enige vrijheid die verder reikt dan de grenzen van de eengemaakte markt van de EU, omdat zij ook betrekking heeft op de kapitaalstromen tussen de landen van de EU en de rest van de wereld.

Toch kan ook het vrij verkeer van kapitaal niet zonder redelijke garanties en beschermingsconstructies. Het is de landen van de EU wettelijk toegestaan om voorzorgen te nemen om te voorkomen dat de openbare veiligheid in gevaar komt en de EU kan, niet alleen in noodsituaties maar ook onder normale economische omstandigheden, het recht op vrij verkeer van kapitaal inperken.

De EU heeft ook het voortouw genomen bij het promoten van vrij verkeer van kapitaal op internationaal niveau en daarbij gepleit voor minder handelsbelemmeringen en een gelijk speelveld voor investeringen.

Zij bevordert deze beginselen via

Documenten