Szczepienia

Informacje ogólne

Szczepienia są głównym narzędziem w zakresie profilaktyki pierwotnej chorób, są też jednym z najbardziej opłacalnych środków ochrony zdrowia publicznego, jakie są dostępne. Immunizacja przez szczepienia stanowi najlepszą ochronę przed poważnymi chorobami, chorobami możliwymi do uniknięcia, a także śmiertelnymi chorobami zakaźnymi. Powszechne szczepienia doprowadziły do wyeliminowania ospy wietrznej, do całkowitego zaniku zachorowań na ostre nagminne porażenie dziecięce w Europie oraz do niemal całkowitego wyeliminowania wielu innych chorób.

Europejska strategia dotycząca COVID-19

17 czerwca 2020 r. Komisja Europejska przedstawiła europejską strategię mającą na celu szybsze opracowanie, produkcję i dystrybucję szczepionki na COVID-19. Skuteczna i bezpieczna szczepionka na koronawirusa będzie najlepszym sposobem, by na dobre pokonać pandemię.

15 października Komisja przyjęła strategię w sprawie szczepień. Przedstawiła w niej szereg elementów, jakie kraje UE powinny uwzględnić w swoich planach szczepień przeciwko COVID-19, oraz wskazała grupy ludności, które powinny mieć pierwszeństwo w dostępie do szczepień.

Obecne wyzwania

Obecnie corocznie ponad 100 mln dzieci na całym świecie jest szczepionych przeciw chorobom takim jak błonica, tężec, krztusiec, gruźlica, ostre nagminne porażenie dziecięce, odra i zapalenie wątroby typu B. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) szczepienia co roku zapobiegają około 2-3 mln zgonów na całym świecie i zmniejszają koszty leczenia konkretnych chorób, w tym leczenia przeciwdrobnoustrojowego (przepisywanego w przypadku infekcji wirusowych).

Jednak pomimo znacznego rozwoju w dziedzinie szczepień niektóre państwa UE i państwa sąsiadujące doświadczają obecnie bezprecedensowego wzrostu liczby zachorowań, którym można zapobiec dzięki szczepieniom, a dzieje się tak ze względu na to, że nie wszyscy się szczepią. Osłabienie zaufania publicznego do szczepień, różnice geograficzne w dostępności do szczepionek oraz rosnąca dezinformacja w zakresie szczepień budzą niepokój i są dużym wyzwaniem dla ekspertów w dziedzinie zdrowia publicznego. Komisja Europejska i kraje UE wspólnie pragną zapewnić sprawiedliwy dostęp do szczepionek wszystkim obywatelom UE, zwalczać dezinformację oraz poprawić zaufanie do szczepionek.

W Unii Europejskiej obowiązują bardzo surowe przepisy dotyczące zatwierdzania wszelkich szczepionek wprowadzanych na rynek. Europejska Agencja Leków (EMA) przeprowadza ocenę nowo zaprojektowanych szczepionek i sprawuje nad nimi nadzór. Szczepionki są kompleksowo testowane, a następnie Komisja Europejska może wydać pozwolenie na dopuszczenie ich do obrotu. Po wydaniu przez Komisję pozwolenia i dopuszczeniu szczepionek do obrotu na rynku unijnym EMA nadal ocenia ich bezpieczeństwo i sprawuje nad nimi nadzór. Wszystkie te działania mają na celu zapewnienie jak najwyższego poziomu bezpieczeństwa. Zdrowie i dobrostan obywateli jest tu kwestią najważniejszą.

Szczepionki zawierają antygeny pobudzające odporność na określone patogeny, takie jak wirus grypy. Jednak aby szczepionki były skuteczne, muszą zawierać również inne substancje, w tym stabilizatory, adiuwanty i konserwanty.

Substancje stabilizujące służą zachowaniu skuteczności szczepionek podczas ich przechowywania. Adiuwanty dodawane są do szczepionek w celu zwiększenia reakcji odpornościowej. Pobudzają one produkcję przeciwciał przeciwko wirusowi lub bakterii, dzięki czemu szczepionki są bardziej wydajne i długotrwałe. Trzecią substancją są substancje konserwujące, które powstrzymują rozwój niebezpiecznych bakterii lub grzybów, co ma zasadnicze znaczenie dla zagwarantowania bezpieczeństwa szczepionek. Wszystkie komponenty szczepionek wprowadzanych do obrotu w Unii Europejskiej podlegają intensywnej kontroli i w wyniku różnych badań uznano je za bezpieczne w kontekście szczepionek. Dobrym źródłem informacji na temat bezpieczeństwa szczepionek jest krótki internetowy kurs WHO na temat bezpieczeństwa szczepionek.

Działania na szczeblu UE

Polityka szczepień leży w gestii organów krajowych, niemniej jednak Komisja Europejska wspiera państwa członkowskie UE w koordynacji realizowanych przez nie strategii i programów.

W grudniu 2018 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie wzmocnienia współpracy UE w dziedzinie chorób zwalczanych drogą szczepień. Celem inicjatywy jest przeciwdziałanie uchylaniu się od szczepień, poprawa koordynacji w zakresie udzielania zamówień na szczepionki, wspieranie badań i innowacji oraz wzmocnienie współpracy UE w zakresie chorób, którym można zapobiegać dzięki szczepieniom.

Kraje UE są zachęcane do opracowywania i wdrażania krajowych planów szczepień wraz z inicjatywami mającymi na celu poprawę zasięgu szczepień oraz do wprowadzenia rutynowych kontroli stanu szczepień.

Ponadto Komisja wspiera państwa członkowskie UE w utrzymywaniu i zwiększaniu wskaźników szczepień poprzez:

Wspólne działanie w zakresie szczepień

Komisja Europejska wzmacnia swoje wsparcie dla krajowych działań na rzecz zwiększenia zasięgu szczepień, również poprzez wspólne działanie w zakresie szczepień współfinansowane w ramach programu działań w dziedzinie zdrowia (3,55 mln euro).

Wspólne działanie, rozpoczęte w 2018 r., ma na celu rozwiązanie problemu uchylania się od szczepień oraz zwiększenia zasięgu szczepień w UE. Jest ono koordynowane przez INSERM (Francja) i uczestniczy w nim 20 krajów partnerskich (17 państw UE i 3 państwa spoza UE).

Celem wspólnego działania jest zacieśnienie współpracy krajowych grup doradczych ds. szczepień (NITAGs) z myślą o zwiększeniu zaufania obywateli do procesu podejmowania decyzji dotyczących wprowadzania nowych szczepionek i zwiększenia jego przejrzystości.

Koalicja na rzecz szczepień

Wiosną 2019 r. utworzono „koalicję na rzecz szczepień”. Zrzesza ona europejskie stowarzyszenia pracowników służby zdrowia oraz stowarzyszenia studenckie z tego sektora. Koalicja będzie wspierała rzetelne informowanie opinii publicznej, zwalczanie mitów wokół szczepień i wymianę najlepszych praktyk w tym obszarze.

Podczas Europejskiego Tygodnia Szczepień 2020 zainaugurowano europejski portal informacji o szczepieniach (EVIP). W portalu można znaleźć obiektywne, jasne i aktualne informacje dotyczące szczepień i szczepionek, ich bezpieczeństwa i wynikających z nich korzyści oraz na temat monitorowania bezpieczeństwa leków.

Informacje dodatkowe