Szczepienia

Informacje ogólne

Szczepienia uodparniają ludzi na choroby, są też niewątpliwie jednym z najbardziej opłacalnych środków ochrony zdrowia publicznego, jakie są dostępne. Szczepienia stanowią najlepszą ochronę przed poważnymi chorobami, chorobami możliwymi do uniknięcia, a także śmiertelnymi chorobami zakaźnymi.

Szczepienia są jednym z najważniejszych środków medycznych wynalezionych w XX wieku, a także głównym narzędziem w zakresie profilaktyki pierwotnej chorób. Powszechne szczepienia doprowadziły do wyeliminowania ospy wietrznej, do całkowitego zaniku zachorowań na ostre nagminne porażenie dziecięce w Europie oraz do niemal całkowitego wyeliminowania wielu innych chorób.

Obecnie corocznie ponad 100 mln dzieci szczepi się przeciw chorobom takim jak błonica, tężec, krztusiec, gruźlica, ostre nagminne porażenie dziecięce, odra, zapalenie wątroby typu B. Szczepienia co roku zapobiegają około 2,5 mln zgonów na całym świecie i zmniejszają koszty leczenia konkretnych chorób, w tym leczenie przeciwbakteryjne (przepisywane w przypadku infekcji wirusowych).

Uchylanie się od szczepień

Spadek publicznego zaufania do szczepień na całym świecie stanowi powód do niepokoju i poważne wyzwanie dla ekspertów w dziedzinie zdrowia publicznego. Uchylanie się od szczepień wiąże się ze zwłoką w wyrażeniu zgody na szczepienie lub odmową poddania się szczepieniu pomimo dostępności szczepień. Wynika ono m.in. z niższego stopnia akceptacji ograniczonego ryzyka związanego ze szczepieniami, braku wiarygodnych informacji, różnic w podejściu do oceny i wprowadzania nowych szczepionek, kontrowersji pogłębianych przez media oraz propagandy.

Z powodu uchylania się od szczepień w wielu krajach w Europie obecnie mamy do czynienia z licznymi wystąpieniami zachorowań na odrę, których można było uniknąć. Co gorsza, odra rozprzestrzenia się z Europy na inne części świata. Niektóre z państw UE są także w poważnym stopniu zagrożone trwałą epidemią ostrego nagminnego porażenia dziecięcego (polio), co wystawia na szwank aktualny status UE jako obszaru wolnego od tej choroby i zagraża ogólnoświatowej inicjatywie zwalczania polio. Mimo iż wiadomo, że szczepienia przeciw grypie sezonowej co roku zapobiegają w UE prawie 37 tysiącom przypadków śmiertelnych, wskaźnik stanu zaszczepienia przeciw tej chorobie w większości krajów UE jest znacznie niższy od uzgodnionego celu, jakim jest 75 proc. populacji osób starszych.

Działania na szczeblu UE

Polityka szczepień leży w gestii organów krajowych, niemniej jednak Komisja Europejska wspiera państwa członkowskie UE w koordynacji realizowanych przez nie działań politycznych i programów. Aby wspierać kraje UE w utrzymaniu i zwiększaniu liczby szczepień, Komisja Europejska:

Zacieśnienie współpracy na szczeblu UE

W maju 2017 r. DG SANTE zorganizowała warsztaty pt. „Poszukiwanie nowych partnerstw dla działania UE w sprawie szczepień” mające na celu zbadać, w jaki sposób współpraca na szczeblu UE może poprawić stan zaszczepienia, przeciwdziałać niedoborom szczepionek i wspierać rozwój rutynowych programów szczepień. W warsztatach udział wzięło 121 uczestników z państw członkowskich UE, Komisji Europejskiej, Europejskiej Agencji Leków, Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób, Parlamentu Europejskiego, kluczowych organizacji międzynarodowych (WHO, UNICEF), sektora przemysłu i opieki medycznej.

Wspólne działanie dotyczące uchylania się od szczepień

Komisja Europejska wzmacnia swoje wsparcie dla krajowych wysiłków na rzecz zwiększenia zakresu szczepień, również poprzez opracowanie wspólnego działania w zakresie szczepień współfinansowanego w ramach programu działań w dziedzinie zdrowia (3 mln euro).

Zapoczątkowane w 2018 r. wspólne działanie dotyczy problematyki uchylania się od szczepień. Jest ono koordynowane przez INSERM (Francja) i 24 krajów partnerskich (w tym 20 krajów UE). Ma na celu poprawę zasięgu szczepień w UE poprzez:

  • wzmocnienie współdziałania systemów informacji na temat szczepień w celu zwiększenia zdolności w zakresie nadzoru i poprawy stanu zaszczepienia
  • ocenę, przy wykorzystaniu danych z systemów informacji na temat szczepień, czy możliwy jest ogólnoeuropejski zasięg zaszczepienia przeciw odrze, śwince i różyczce (MMR) oraz zidentyfikowanie braków w zakresie odporności
  • ocenę europejskich systemów informowania i wycofywania produktów
  • lepsze zaopatrzenie w szczepionki oraz zarządzanie zapasami, poprzez harmonizację i tworzenie map
  • opracowanie procedur i metod w celu określenia potrzeb i zasad dotyczących zamówień publicznych na szczepionki
  • analizę i ocenę mechanizmów finansowania zrównoważonych zakupów i zapasów
  • opracowanie planu mającego na celu przewidywanie zmian w zaleceniach dotyczących szczepionek i zapotrzebowaniu na nie
  • utworzenie ogólnounijnej bazy danych umożliwiającej dzielenie się szczepionkami
  • ustanowienie platformy współpracy w celu określenia priorytetów w zakresie badań i rozwoju
  • przegląd istniejących narzędzi ustalania priorytetów, takich jak strategia WHO „R&D Blueprint”, CEPI, UK Vaccine Network, EC/IMI, BARDA, Global Health Innovative Technology Fund itp.
  • określenie mechanizmów w celu usprawnienia finansowania i zwiększenia współpracy w zakresie badań naukowych w całym łańcuchu wartości
  • opracowanie systematycznego przeglądu i analizy obecnej sytuacji dotyczącej problematyki uchylania się od szczepień oraz działań i najlepszych praktyk w tym zakresie
  • utworzenie trwałych mechanizmów umożliwiających analizę czynników mających wpływ (pozytywny i negatywny) na poziom stanu zaszczepienia, najlepszych praktyk i wyciągniętych wniosków
  • dostarczanie i analizowanie danych pochodzących z mediów społecznościowych i stron internetowych w celu informowania w czasie rzeczywistym o zaufaniu publicznym do szczepionek.

Celem wspólnego działania będzie dążenie do wzmocnienia współpracy krajowych grup doradczych ds. szczepień (NITAGs) z myślą o zwiększeniu zaufania obywateli do procesu podejmowania decyzji dotyczących wprowadzania nowych szczepionek i zwiększenia jego przejrzystości.

Dalsze działania

Przyszłe unijne zachęty do szczepień mogłyby rozwiązać problem uchylania się od szczepień w kontekście rosnącego wpływu cyfryzacji i mediów społecznościowych, wykorzystując szczepionki jako studium przypadku na potrzeby zwalczania zjawiska fałszywych informacji w UE. Lepiej skoordynowane plany szczepień mogłyby również pomóc zwiększyć zaufanie do programów szczepień i szczepionek.

Podobne informacje