Szczepienia

Informacje ogólne

Szczepienia są głównym narzędziem w zakresie profilaktyki pierwotnej chorób, są też jednym z najbardziej opłacalnych środków ochrony zdrowia publicznego, jakie są dostępne. Immunizacja przez szczepienia stanowi najlepszą ochronę przed poważnymi chorobami, chorobami możliwymi do uniknięcia, a także śmiertelnymi chorobami zakaźnymi. Powszechne szczepienia doprowadziły do wyeliminowania ospy wietrznej, do całkowitego zaniku zachorowań na ostre nagminne porażenie dziecięce w Europie oraz do niemal całkowitego wyeliminowania wielu innych chorób.

Europejska strategia dotycząca COVID-19

17 czerwca 2020 r. Komisja Europejska przedstawiła europejską strategię mającą na celu szybsze opracowanie, produkcję i dystrybucję szczepionki na COVID-19. Skuteczna i bezpieczna szczepionka na koronawirusa będzie najlepszym sposobem, by na dobre pokonać pandemię.

Obecne wyzwania

Obecnie corocznie ponad 100 mln dzieci na całym świecie szczepi się przeciw chorobom takim jak błonica, tężec, krztusiec, gruźlica, polio, odra, zapalenie wątroby typu B. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) szczepienia co roku zapobiegają około 2-3 mln zgonów na całym świecie i zmniejszają koszty leczenia konkretnych chorób, w tym leczenia przeciwdrobnoustrojowego (przepisywanego w przypadku infekcji wirusowych).

Jednak pomimo znacznego rozwoju w dziedzinie szczepień niektóre kraje UE i państwa sąsiadujące doświadczają obecnie bezprecedensowego wzrostu liczby zachorowań, którym można by zapobiec dzięki szczepieniom. Dzieje się tak, ponieważ nie wszyscy się szczepią. Osłabienie zaufania publicznego do szczepień, różnice geograficzne w dostępności do szczepionek oraz rosnąca dezinformacja w zakresie szczepień budzą niepokój i są dużym wyzwaniem dla ekspertów w dziedzinie zdrowia publicznego. Komisja Europejska i kraje UE wspólnie pragną zapewnić sprawiedliwy dostęp do szczepionek wszystkim obywatelom UE, zwalczać dezinformację oraz poprawić zaufanie do szczepionek.

W Unii Europejskiej obowiązują bardzo surowe przepisy dotyczące zatwierdzania wszelkich szczepionek wprowadzanych na rynek. Europejska Agencja Leków (EMA) przeprowadza ocenę nowo zaprojektowanych szczepionek i sprawuje nad nimi nadzór. Szczepionki są kompleksowo testowane, a następnie Komisja Europejska może wydać pozwolenie na dopuszczenie ich do obrotu. Po wydaniu przez Komisję pozwolenia i dopuszczeniu szczepionek do obrotu na rynku unijnym EMA nadal ocenia ich bezpieczeństwo i sprawuje nad nimi nadzór. Wszystkie te działania mają na celu zapewnienie jak najwyższego poziomu bezpieczeństwa. Zdrowie i dobrostan obywateli jest tu kwestią najważniejszą.

Szczepionki zawierają antygeny pobudzające odporność na określone patogeny, takie jak wirus grypy. Jednak aby szczepionki były skuteczne, muszą zawierać również inne substancje, w tym stabilizatory, adiuwanty i konserwanty.

Substancje stabilizujące służą zachowaniu skuteczności szczepionek podczas ich przechowywania. Adiuwanty dodawane są do szczepionek w celu zwiększenia reakcji odpornościowej. Pobudzają one produkcję przeciwciał przeciwko wirusowi lub bakterii, dzięki czemu szczepionki są bardziej wydajne i długotrwałe. Trzecią substancją są substancje konserwujące, które powstrzymują rozwój niebezpiecznych bakterii lub grzybów, co ma zasadnicze znaczenie dla zagwarantowania bezpieczeństwa szczepionek. Wszystkie komponenty szczepionek wprowadzanych do obrotu w Unii Europejskiej podlegają intensywnej kontroli i w wyniku różnych badań uznano je za bezpieczne w kontekście szczepionek. Dobrym źródłem informacji na temat bezpieczeństwa szczepionek jest krótki internetowy kurs WHO na temat bezpieczeństwa szczepionek.

Działania na szczeblu UE

Polityka szczepień leży w gestii organów krajowych, niemniej jednak Komisja Europejska wspiera państwa członkowskie UE w koordynacji realizowanych przez nie strategii i programów.

W grudniu 2018 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie wzmocnienia współpracy UE w dziedzinie chorób zwalczanych drogą szczepień. Celem inicjatywy jest przeciwdziałanie uchylaniu się od szczepień, poprawa koordynacji w zakresie udzielania zamówień na szczepionki, wspieranie badań i innowacji oraz wzmocnienie współpracy UE w zakresie chorób, którym można zapobiegać dzięki szczepieniom.

Kraje UE są zachęcane do opracowywania i wdrażania krajowych planów szczepień wraz z inicjatywami mającymi na celu poprawę zasięgu szczepień oraz do wprowadzenia rutynowych kontroli stanu szczepień.

Ponadto Komisja wspiera państwa członkowskie UE w utrzymywaniu i zwiększaniu wskaźników szczepień poprzez:

Wspólne działanie w zakresie szczepień

Komisja Europejska wzmacnia swoje wsparcie dla krajowych działań na rzecz zwiększenia zasięgu szczepień, również poprzez wspólne działanie w zakresie szczepień współfinansowane w ramach programu działań w dziedzinie zdrowia (3,55 mln euro).

Wspólne działanie, rozpoczęte w 2018 r., ma na celu rozwiązanie problemu uchylania się od szczepień oraz zwiększenia zasięgu szczepień w UE. Jest ono koordynowane przez INSERM (Francja) i uczestniczy w nim 20 krajów partnerskich (17 państw UE i 3 państwa spoza UE). 

Celem wspólnego działania jest zacieśnienie współpracy krajowych grup doradczych ds. szczepień (NITAGs) z myślą o zwiększeniu zaufania obywateli do procesu podejmowania decyzji dotyczących wprowadzania nowych szczepionek i zwiększenia jego przejrzystości.

Koalicja na rzecz szczepień

Wiosną 2019 r. utworzono „koalicję na rzecz szczepień”. Zrzesza ona europejskie stowarzyszenia pracowników służby zdrowia oraz stowarzyszenia studenckie z tego sektora. Koalicja będzie wspierała rzetelne informowanie opinii publicznej, zwalczanie mitów wokół szczepień i wymianę najlepszych praktyk w tym obszarze.

Podczas Europejskiego Tygodnia Szczepień 2020 zainaugurowano europejski portal informacji o szczepieniach (EVIP). W portalu można znaleźć obiektywne, jasne i aktualne informacje dotyczące szczepień i szczepionek, ich bezpieczeństwa i wynikających z nich korzyści oraz na temat monitorowania bezpieczeństwa leków.

Informacje dodatkowe