Gotowość i reagowanie

Zarządzanie kryzysowe

Na szczeblu UE decyzja 1082/2013/UE w sprawie poważnych transgranicznych zagrożeń zdrowia ustanawia ramy koordynacji planowania gotowości i reagowania w celu wzmocnienia zdolności do monitorowania, wczesnego ostrzegania, oceny i reagowania na zagrożenia dla zdrowia. Decyzja ta:

  • wspiera dzielenie się najlepszymi praktykami i doświadczeniami w dziedzinie planowania gotowości i reagowania
  • stanowi podstawę do opracowania krajowych planów na wypadek różnych rodzajów zagrożeń dla zdrowia – takich jak pandemia grypy, inne zdarzenia wywołane czynnikami biologicznymi lub nieznanymi, wypadki związane z chemikaliami, katastrofy naturalne czy zamierzone ataki
  • pomaga zapewnić interoperacyjność planów krajowych – poprzez mechanizmy koordynacji, analizy i narzędzia usprawniające komunikację
  • wspiera realizację wymogów dotyczących podstawowych zdolności w zakresie wykrywania, oceny, powiadamiania i reagowania na sytuacje wyjątkowe dotyczące zdrowia publicznego, o których mowa w Międzynarodowych przepisach zdrowotnych (IHR).

W ramach programu UE w dziedzinie zdrowia wsparcie udzielane jest w formie szkoleń, ćwiczeń oraz poprzez ułatwienie wymiany doświadczeń, wytycznych i procedur w poszczególnych państwach UE. Komisja Europejska organizuje regularne ćwiczenia sprawdzające unijne i krajowe plany gotowości. Gwarantuje to, że władze i instytucje krajowe są w stanie współpracować z Komisją i między sobą w celu wymiany informacji w przypadku szybko zmieniającej się sytuacji kryzysowej.

Ocena ryzyka w zakresie zdrowia publicznego

W reagowaniu na pojawiające się zagrożenia dla zdrowia w skali międzynarodowej najważniejsza jest ocena ryzyka. Decyzja 1082/2013/UE w sprawie poważnych transgranicznych zagrożeń dla zdrowia ustanawia szybkie i skuteczne mechanizmy oceny ryzyka. Obejmują one wykorzystanie wiedzy specjalistycznej odpowiednich instytucji unijnych i międzynarodowych do zapewnienia rzetelnych podstaw naukowych umożliwiających podejmowanie decyzji dotyczących zarządzania ryzykiem.

W pierwszej kolejności poważne transgraniczne zagrożenia zdrowia są zgłaszane za pośrednictwem systemu wczesnego ostrzegania i reagowania (EWRS). EWRS jest systemem komputerowym, za pomocą którego państwa członkowskie mogą wysyłać poufne ostrzeżenia o zdarzeniach mogących mieć negatywny wpływ na UE, wymieniać się informacjami oraz koordynować swoją reakcję na takie sytuacje.

Jeżeli potrzebna okaże się skoordynowana reakcja na szczeblu UE, Komitet ds. Bezpieczeństwa Zdrowia (HSC)grupa ekspertów odpowiedzialnych za koordynację gotowości, reagowania i współpracy międzynarodowej – może zwrócić się do Komisji Europejskiej o przeprowadzenie oceny ryzyka obejmującej również możliwe środki w zakresie zdrowia publicznego. Ocena ryzyka przeprowadzana jest przez:

Jeżeli wymagana ocena ryzyka wykracza całkowicie lub częściowo poza uprawnienia agencji unijnych, Komisja przedstawia doraźną ocenę ryzyka. Na przykład Komitet Naukowy ds. Zagrożeń dla Zdrowia i Środowiska oraz Pojawiających się Zagrożeń (SCHEER) może przedstawić ocenę ryzyka dla zdrowia publicznego w przypadku poważnych transgranicznych zagrożeń chemicznych.

W przypadku sytuacji nadzwyczajnej w dziedzinie zdrowia publicznego o międzynarodowym zasięgu w ocenie ryzyka uwzględnia się – o ile są dostępne – odpowiednie informacje przedstawione przez inne podmioty, w szczególności przez Światową Organizację Zdrowia (WHO).

Koordynacja reagowania

W przypadku wykrycia poważnego transgranicznego zagrożenia zdrowia krajowe organy są zobowiązane do zgłoszenia go Komisji za pośrednictwem EWRS nie później niż 24 godziny po jego wykryciu. Następnie Komisja ściśle współpracuje ze wszystkimi państwami UE, aby zagwarantować spójność i koordynację działań. Przykładem działań koordynowanych na poziomie UE może być reakcja na wybuch epidemii wirusa Ebola w Afryce Zachodniej.

Na wniosek Komisji lub państwa, którego dotyczy sytuacja nadzwyczajna, przedstawiciele krajowych służb ochrony zdrowia konsultują się za sobą na forum HSC w porozumieniu z Komisją w celu koordynacji:

  • reakcji poszczególnych krajów na poważne transgraniczne zagrożenia zdrowia
  • komunikacji w zakresie ryzyka i sytuacji kryzysowych, która ma zostać dostosowana do potrzeb i okoliczności zachodzących w państwach członkowskich, mającej na celu dostarczanie informacji ludności i pracownikom służby zdrowia.

W przypadku gdy dany kraj UE zamierza przyjąć środki ochrony zdrowia publicznego w celu zwalczania poważnego transgranicznego zagrożenia zdrowia, przed zastosowaniem tych środków musi poinformować wszystkie inne państwa członkowskie i skonsultować się z nimi w tej sprawie, chyba że natychmiastowe przyjęcie tych środków jest konieczne. W takim przypadku musi bezzwłocznie poinformować inne państwa członkowskie UE i Komisję.

W przypadku poważnego transgranicznego zagrożenia dla zdrowia wykraczającego poza krajowe zdolności reagowania dane państwo członkowskie może również zwrócić się o pomoc do innych krajów UE w ramach Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności (decyzja 2007/779/WE, Euratom).

HSC zbiera się dwa razy do roku na posiedzeniu plenarnym, natomiast inne posiedzenia odbywają się na zasadzie ad hoc. Skrócone sprawozdania i protokoły posiedzeń są udostępniane publicznie.

Komunikacja w zakresie ryzyka i sytuacji kryzysowej

Jasne i skuteczne informowanie opinii publicznej i organów krajowych ma kluczowe znaczenie w reagowaniu na sytuacje kryzysowe. Komisja Europejska dąży do jasnego określenia kanałów komunikacji poprzez:

  • opracowywanie ogólnoeuropejskich strategii działania
  • lepsze integrowanie pełnomocników ds. komunikacji w procedurach zarządzania ryzykiem
  • zacieśnienie współpracy między pełnomocnikami ds. komunikacji a osobami kształtującymi politykę i osobami odpowiedzialnymi za zarządzenie ryzykiem.

Sieć pełnomocników ds. komunikacji

Komitet ds. Bezpieczeństwa Zdrowia (HSC) powołał sieć pełnomocników ds. komunikacji w zakresie zarządzania ryzykiem, która skupia ekspertów z państw członkowskich, Komisji i agencji UE. Pełnomocnicy odpowiadają za komunikację w sytuacjach kryzysowych.

Sieć ta ułatwia współpracę:

  • w sytuacjach kryzysowych – poprzez ułatwianie od samego początku wymiany informacji i koordynowanie wspólnych strategii i komunikatów publicznych
  • w dłuższej perspektywie – poprzez ułatwienie wymiany najlepszych praktyk w zakresie informowania o zagrożeniach dla zdrowia i o sytuacjach kryzysowych oraz formułowania zaleceń dotyczących środków zapobiegawczych.

Na szczeblu międzynarodowym sieć ta stanowi ważny kanał komunikacji w procesie zapobiegania światowym zagrożeniom dla zdrowia i ich zwalczania. Dzięki niej i w oparciu o istniejące sieci łączności w ramach Ogólnoświatowej Inicjatywy na rzecz Bezpieczeństwa Zdrowotnego i sieci powołanej przez WHO na mocy Międzynarodowych przepisów zdrowotnych (IHR) UE jest w stanie szybko rozpowszechniać informacje na skalę globalną.