Paraatheid en reactie

Crisisbeheersing

Op EU-niveau vormt Besluit 1082/2013/EU over ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid het kader voor het coördineren van paraatheid en reactieplanning waarmee de capaciteit voor monitoring, vroegtijdige waarschuwing, beoordeling en reactie op ernstige gezondheidsbedreigingen kan worden verhoogd. Het besluit:

  • ondersteunt de uitwisseling van goede werkwijzen en ervaringen op het gebied van paraatheids- en reactieplanning
  • is de basis voor het ontwikkelen van nationale plannen om gezondheidsbedreigingen aan te pakken, zoals griepepidemieën en andere crisissen die het gevolg zijn of veroorzaakt worden door biologische of onbekende stoffen, ongevallen in de chemische industrie, natuurrampen of sabotagedaden
  • zorgt ervoor dat de nationale plannen op elkaar worden afgestemd via coördinatie, analyse en communicatie
  • helpt ervoor te zorgen dat aan de belangrijkste eisen voor de Internationale Gezondheidsregeling van de WHO (IHR) wordt ten aanzien van de capaciteit om volksgezondheidsrisico's op te sporen, te beoordelen, en te bestrijden

In het kader van het EU-gezondheidsprogramma wordt steun verleend in de vorm van opleiding en training, en door uitwisseling van ervaringen, richtsnoeren en procedures tussen de EU-landen te bevorderen. De Europese Commissie organiseert regelmatig oefeningen om de rampenplannen van de EU en de lidstaten te testen. Dit garandeert dat de nationale autoriteiten en instellingen in staat zijn om onderling en met de Commissie samen te werken en informatie uit te wisselen bij een crisis die zich snel om zich heen grijpt.

Beoordeling van volksgezondheidsrisico’s

Een risicobeoordeling is de eerste reactie op een grensoverschrijdende gezondheidsbedreiging. Dankzij Besluit nr. 1082/2013/EU over ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid gebeurt dit voortaan in EU-verband. Hierbij wordt voor wetenschappelijk advies een beroep gedaan op de expertise van Europese en internationale instellingen, op basis waarvan een gecoördineerde reactie wordt bepaald.

De eerste stap is om melding te maken van ernstige grensoverschrijdende bedreigingen via het via het systeem voor vroegtijdige waarschuwing en maatregelen (EWRS). Het EWRS is een vertrouwelijk computersysteem waarmee de EU-landen waarschuwingen kunnen versturen over gebeurtenissen die gevolgen voor de hele EU kunnen hebben, informatie kunnen delen en hun maatregelen op elkaar kunnen afstemmen.

Waar nodig voor de coördinatie van de reactie in EU-verband kan het Gezondheidsbeveiligingscomité, de deskundigengroep die belast is met de coördinatie van paraatheid, reactie en internationale samenwerking, de Europese Commissie vragen om een risicobeoordeling te leveren, waarin de mogelijke volksgezondheidsmaatregelen worden beschreven. Deze risicobeoordeling wordt maakt door:

Wanneer de vereiste risicobeoordeling geheel of gedeeltelijk buiten het mandaat van de EU-agentschappen valt, laat de Commissie een op de situatie afgestemde risicobeoordeling maken. Het Wetenschappelijk Comité voor gezondheids-, milieu- en opkomende risico’s (SCHEER) is bijvoorbeeld belast met de beoordeling van risico’s voor de volksgezondheid in geval van ernstige grensoverschrijdende chemische dreigingen.

Bij de risicobeoordeling wordt rekening gehouden met relevante informatie die eventueel door andere instanties is verstrekt, in het bijzonder de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) als het om een internationale noodsituatie op het gebied van de volksgezondheid gaat.

Coördinatie van de reactie

De nationale autoriteiten van de EU-landen zijn verplicht binnen 24 uur nadat zij het ernstig grensoverschrijdend gezondheidsrisico hebben ontdekt, dit via het EWRS aan de Commissie te melden. De Commissie werkt nauw samen met de EU-landen om ervoor te zorgen dat die er op samenhangende en goed gecoördineerd wijze op reageren. Een voorbeeld van de EU-coördinatie in actie is de uitbraak van het ebolavirus in West-Afrika.

Op verzoek van de Commissie of het getroffen land bepalen vertegenwoordigers van de nationale gezondheidsdiensten, in overleg met de Commissie, met het Gezondheidsbeveiligingscomité:

  • wat er op nationaal niveau moeten worden gedaan
  • hoe er met de bevolking en de gezondheidswerkers zal worden gecommuniceerd over de risico's en de crisis, gelet op de nationale behoeften en kenmerken

Wanneer een EU-land van plan is maatregelen te nemen tegen een ernstige grensoverschrijdende bedreiging, moet het de overige EU-landen vooraf informeren over het doel en bereik ervan, tenzij uitstel echt niet mogelijk is. De overige landen en de Commissie moeten hiervan wel onmiddellijk op de hoogte worden gesteld.

Als een ernstige grensoverschrijdende gezondheidsbedreiging de nationale reactiecapaciteit ver te boven gaat, kan een getroffen EU-land de overige EU-landen vragen om hulp vragen via het mechanisme voor civiele bescherming, vastgesteld bij Beschikking 2007/779/EG, Euratom.

Het Gezondheidsbeveiligingscomité komt tweemaal per jaar bijeen voor een plenaire vergadering. Andere vergaderingen worden gepland op ad-hocbasis. Beknopte verslagen en notulen van de vergaderingen worden openbaar gemaakt.

Risico- en crisiscommunicatie

Duidelijke en efficiënte voorlichting en communicatie met de bevolking en met de nationale overheden is essentieel in crisissituaties. De Europese Commissie wil de communicatie verbeteren door:

  • een Europese actiestrategie hiervoor te ontwikkelen
  • voorlichters meer te betrekken bij het proces van de crisisbeheersing
  • voorlichters beter te laten samenwerken met besluitvormers en risicobeheerders

Netwerk van voorlichters

Het Gezondheidsbeveiligingscomité heeft een voorlichtingsnetwerk opgezet van risicodeskundigen van de EU-landen, de Commissie en de EU-agentschappen die bij een volksgezondheidscrisis de leiding kunnen nemen bij de communicatie over de crisis.

Dit netwerk bevordert de samenwerking:

  • tijdens een crisis, door de uitwisseling van informatie vanaf het begin te bevorderen en door gemeenschappelijke communicatiestrategieën en publieksvoorlichting te coördineren
  • op langere termijn, door de uitwisseling van goede werkmethoden bij de communicatie over gezondheidsrisico’s en crisissituaties te bevorderen en aanbevelingen te doen voor preventieve maatregelen

Voor de rest van de wereld is het netwerk een belangrijk kanaal om bedreigingen voor de volksgezondheid in te dijken en te temperen. Dankzij het netwerk kan de EU informatie snel over de hele wereld verspreiden door ook een beroep te doen op de andere netwerken van voorlichters, namelijk dat van het initiatief voor wereldwijde bescherming van de gezondheid (GHSI) en het WHO-netwerk van de Internationale Gezondheidsregeling (IHR).