Ετοιμότητα και αντίδραση

Εκτίμηση του κινδύνου

Endocrine disruptors

Biocides

Διαχείριση κρίσεων

Σε επίπεδο ΕΕ, η απόφαση 1082/2013/ΕΕ σχετικά με σοβαρές διασυνοριακές απειλές κατά της υγείας παρέχει το πλαίσιο σχεδιασμού του συντονισμού της ετοιμότητας και της αντίδρασης με σκοπό την ενίσχυση των ικανοτήτων παρακολούθησης, έγκαιρης προειδοποίησης και αξιολόγησης, καθώς και αντίδρασης σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης στον τομέα της υγείας. Η απόφαση:

  • στηρίζει την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών και εμπειριών όσον αφορά τον σχεδιασμό ετοιμότητας και αντίδρασης
  • παρέχει το πλαίσιο για την ανάπτυξη εθνικών σχεδίων αντιμετώπισης των διάφορων τύπων απειλών για την υγεία, όπως η πανδημία γρίπης ή άλλες καταστάσεις που προκαλούνται από βιολογικούς ή άγνωστους παράγοντες, ατυχήματα που προκαλούνται από χημικούς παράγοντες, φυσικά φαινόμενα περιβαλλοντικής προέλευσης, ή εσκεμμένες πράξεις
  • συμβάλλει στη διασφάλιση της διαλειτουργικότητας των εθνικών σχεδίων, μέσω συντονιστικών μηχανισμών και εργαλείων ανάλυσης και επικοινωνίας
  • στηρίζει την εφαρμογή των απαιτήσεων όσον αφορά τις βασικές ικανότητες που προβλέπουν οι διεθνείς υγειονομικοί κανονισμοί του ΠΟΥ για τον εντοπισμό, την αξιολόγηση, την κοινοποίηση και την αντίδραση σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης στον τομέα της δημόσιας υγείας.

Το πρόγραμμα της ΕΕ για την Υγεία, παρέχει στήριξη με διάφορους τρόπους, π.χ. κατάρτιση και ασκήσεις, διευκόλυνση της ανταλλαγής εμπειριών, οδηγιών και διαδικασιών μεταξύ των χωρών της ΕΕ. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διοργανώνει τακτικά ασκήσεις για να δοκιμάζει τα σχέδια ετοιμότητας, τόσο σε εθνικό όσο και σε ενωσιακό επίπεδο. Με τον τρόπο αυτό διασφαλίζεται ότι οι εθνικές αρχές και τα όργανα έχουν την ικανότητα να συνεργάζονται με την Επιτροπή, όπως και μεταξύ τους, με σκοπό την ανταλλαγή πληροφοριών σε περίπτωση ταχέως εξελισσόμενης κρίσης.

Εκτίμηση του κινδύνου για τη δημόσια υγεία

Το πρώτο σημαντικό βήμα για την αντιμετώπιση μιας νεοεμφανιζόμενης διασυνοριακής απειλής για την υγεία είναι η εκτίμηση των σχετικών κινδύνων. Η απόφαση 1082/2013/EΕ σχετικά με τις σοβαρές διασυνοριακές απειλές κατά της υγείας θεσπίζει συντονισμένους μηχανισμούς της ΕΕ για την εκτίμηση του κινδύνου. Οι μηχανισμοί αυτοί περιλαμβάνουν την αξιοποίηση της εμπειρογνωσίας σχετικών ευρωπαϊκών και διεθνών οργανισμών, με στόχο την παροχή αξιόπιστων επιστημονικών συμβουλών που λαμβάνονται υπόψη στη διαδικασία συντονισμού της αντίδρασης.

Αρχικά, οι σοβαρές διασυνοριακές απειλές για την υγεία κοινοποιούνται μέσω του συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης και αντίδρασης (ΣΕΠΑ). Το ΣΕΠΑ είναι ένα ηλεκτρονικό σύστημα πληροφοριών εμπιστευτικού χαρακτήρα μέσω του οποίου οι χώρες της ΕΕ μπορούν να στέλνουν προειδοποιήσεις για περιστατικά με δυνητικές επιπτώσεις στην ΕΕ, να ανταλλάσσουν πληροφορίες και να συντονίζουν την αντίδρασή τους.

Οσάκις είναι αναγκαίο για τον συντονισμό της αντίδρασης σε επίπεδο ΕΕ, η Επιτροπή Υγειονομικής Ασφάλειας,(ΕΥΑ), δηλαδή η ομάδα εμπειρογνωμόνων που είναι αρμόδια για τον συντονισμό των μέτρων ετοιμότητας, αντίδρασης και διεθνούς συνεργασίας, μπορεί να ζητήσει από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να παρουσιάσει εκτίμηση κινδύνου που θα περιλαμβάνει ενδεχομένως και μέτρα για τη δημόσια υγεία. Η εκτίμηση κινδύνου διενεργείται από:

Εάν η απαιτούμενη εκτίμηση κινδύνου δεν εμπίπτει πλήρως ή εν μέρει στην εντολή των οργανισμών της ΕΕ, η Επιτροπή παρέχει ad hoc εκτίμηση κινδύνου. Για παράδειγμα, η επιστημονική επιτροπή για την υγεία, το περιβάλλον και τους νεοεμφανιζόμενους κινδύνους (SCHEER) έχει εντολή να παρέχει εκτίμηση κινδύνου για την δημόσια υγεία σε περίπτωση σοβαρών διασυνοριακών χημικών απειλών.

H εκτίμηση κινδύνου λαμβάνει υπόψη σχετικές πληροφορίες, εφόσον υπάρχουν, από άλλους φορείς, ιδίως από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), σε περίπτωση έκτακτης κατάστασης διεθνούς ενδιαφέροντος στον τομέα της δημόσιας υγείας.

Συντονισμός της αντίδρασης

Οι εθνικές αρχές των χωρών της ΕΕ οφείλουν να ειδοποιούν την Επιτροπή μέσω του ΣΕΠΑ εντός 24 ωρών το αργότερο από τη διαπίστωση μιας σοβαρής διασυνοριακής απειλής για την υγεία. Στη συνέχεια, η Επιτροπή συνεργάζεται στενά με τις χώρες της ΕΕ με σκοπό μια συνεκτική και καλά συντονισμένη αντίδραση. Ένα έμπρακτο παράδειγμα συντονισμού της ΕΕ είναι η επιδημία του Έμπολα στη Δυτική Αφρική.

Μετά από αίτημα της Επιτροπής ή της πληττόμενης χώρας, εκπρόσωποι των εθνικών υγειονομικών υπηρεσιών διαβουλεύονται με την ΕΥΑ σε συνεργασία με την Επιτροπή, προκειμένου να συντονίσουν:

  • τα εθνικά μέτρα αντιμετώπισης της σοβαρής διασυνοριακής απειλής για την υγεία
  • την επικοινωνία, σε καταστάσεις κρίσης και κινδύνου, με το κοινό και τους επαγγελματίες της υγείας, προσαρμοσμένη στις εθνικές ανάγκες και ιδιαιτερότητες.

Όταν μία χώρα της ΕΕ σκοπεύει να λάβει μέτρα δημόσιας υγείας για την αντιμετώπιση σοβαρής διασυνοριακής απειλής, οφείλει πρώτα να ενημερώσει τις άλλες χώρες της ΕΕ και να ζητήσει τη γνώμη τους σχετικά με τον σκοπό και την έκταση των μέτρων, εκτός εάν κρίνεται απαραίτητη η άμεση θέσπισή τους. Στην περίπτωση αυτή, πρέπει να ενημερώσει αμέσως τις άλλες χώρες της ΕΕ και την Επιτροπή.

Σε περίπτωση σοβαρής διασυνοριακής απειλής για την υγεία, η οποία υπερβαίνει τις εθνικές ικανότητες αντίδρασης, η πληττόμενη χώρα της ΕΕ μπορεί επίσης να ζητήσει τη βοήθεια άλλων χωρών της ΕΕ μέσω του κοινοτικού μηχανισμού πολιτικής προστασίας (απόφαση 2007/779/ΕΚ, Ευρατόμ).

Η ΕΥΑ συνέρχεται δύο φορές τον χρόνο σε ολομέλεια, ενώ πραγματοποιούνται και άλλες συνεδριάσεις σε ad-hoc βάση. Ενημερωτικές εκθέσεις και πρακτικά των συνεδριάσεων είναι διαθέσιμα για το κοινό.

Επικοινωνία σχετικά με την κρίση και τον κίνδυνο

Η σαφής και αποτελεσματική ενημέρωση και επικοινωνία με το κοινό και τις εθνικές αρχές αποτελεί καίριο στοιχείο για την αντιμετώπιση κρίσεων. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιδιώκει τη σαφή καθιέρωση αυτών των διαύλων επικοινωνίας:

  • αναπτύσσοντας στρατηγικές για ανάληψη δράσης σε επίπεδο ΕΕ
  • προωθώντας τη συμμετοχή των υπευθύνων ενημέρωσης στη διαδικασία διαχείρισης των κρίσεων
  • ενισχύοντας τη συνεργασία των υπευθύνων ενημέρωσης με τους φορείς λήψης αποφάσεων και διαχείρισης κινδύνου.

Δίκτυο υπευθύνων επικοινωνίας

Η ΕΥΑ δημιούργησε ένα δίκτυο υπευθύνων επικοινωνίας που αποτελείται από ειδικούς στη διαχείριση κινδύνων από χώρες της ΕΕ, την Επιτροπή και οργανισμούς της ΕΕ, οι οποίοι αναλαμβάνουν τα ηνία της επικοινωνίας στην περίπτωση κρίσεων στον τομέα της υγείας.

Αυτό το δίκτυο διευκολύνει τη συνεργασία:

  • κατά τη διάρκεια της κρίσης - διευκολύνοντας την ανταλλαγή πληροφοριών εξαρχής, και συντονίζοντας τις κοινές στρατηγικές και την ενημέρωση του κοινού
  • μακροπρόθεσμα - διευκολύνοντας την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών επικοινωνίας σχετικά με τους κινδύνους/τις κρίσεις στον τομέα της υγείας, και παρέχοντας συστάσεις για προληπτικά μέτρα.

Σε παγκόσμιο επίπεδο, το δίκτυο αυτό αποτελεί ένα σημαντικό μέσο ελέγχου και άμβλυνσης των απειλών κατά της παγκόσμιας υγείας. Παρέχει στην ΕΕ τη δυνατότητα ταχείας διάδοσης των πληροφοριών σε παγκόσμιο επίπεδο, μέσω της σύνδεσης με τα υπάρχοντα δίκτυα υπευθύνων ενημέρωσης στο πλαίσιο της Πρωτοβουλίας για την Παγκόσμια Υγειονομική Ασφάλεια και με το δίκτυο του ΠΟΥ στο πλαίσιο των Διεθνών Υγειονομικών Κανονισμών (ΔΥΚ).