Ernstige en chronische ziekten

Geestelijke gezondheid

De geestelijke gezondheid wordt beïnvloed door tal van factoren, zoals genetische predispositie, sociaaleconomische achtergrond, negatieve ervaringen in de kindertijd, chronische medische aandoeningen of alcohol- of drugsmisbruik.

Geestelijke gezondheid en welzijn zijn dan ook onderling verbonden thema’s, die worden beïnvloed door beleidsmaatregelen op gebieden zoals onderwijs, gezondheid, werkgelegenheid, sociale inclusie en armoedebestrijding.

De relatie is wederkerig: zonder adequate preventie, ondersteuning en behandeling ter bevordering van de geestelijke gezondheid nemen de risico’s op een slechtere educatie of werkloosheid toe.

Wie geestelijk gezond is, kan zichzelf ontplooien, vol vertrouwen relaties met anderen aangaan, bijdragen tot het gemeenschapsleven en productief zijn op het werk. Wie geestelijk gezond is, kan ook normale spanningen, verdriet en tegenslagen in het leven te boven komen.

Reeds vóór de COVID-19-pandemie baarde de geestelijke gezondheid van de bevolking in Europa zorgen. Uit een aan het thema geestelijke gezondheid gewijd hoofdstuk van het verslag Health at a Glance Europe 2018 blijkt dat ongeveer 84 miljoen mensen in de EU te maken hebben met geestelijke gezondheidsproblemen. De totale kosten van geestelijke gezondheidsproblemen in de 28 EU-lidstaten worden geraamd op meer dan 4 % van het bbp (meer dan 600 miljard euro).

Geestelijke gezondheid en COVID-19

De pandemie heeft de situatie verergerd door isolement, angst en een gevoel van onveiligheid te veroorzaken en tot het verlies van stabiliteit en inkomen en de dood van dierbaren te leiden.

Uit het verslag Health at a Glance Europe 2020 blijkt dat de COVID-19-pandemie en de daarop volgende economische crisis het geestelijk welzijn van de burgers in toenemende mate hebben belast en tot meer stress, angstgevoelens en depressies hebben geleid. Jongeren en mensen met een laag inkomen lopen een verhoogd risico. Een aanzienlijk deel van de negatieve gevolgen van de pandemie voor de geestelijke gezondheid is te wijten aan verstoringen van de gezondheidszorg voor mensen die reeds voor de pandemie met geestelijke gezondheidsproblemen te kampen hadden.

De gevolgen van de COVID-19-pandemie voor de geestelijke gezondheid werpen steeds complexere problemen op en nopen de Europese Commissie om oplossingen op korte en lange termijn te vinden. DG SANTE heeft op het platform voor gezondheidsbeleid een speciale netwerkruimte gecreëerd voor organisaties die op het gebied van gezondheid en sociale zaken actief zijn, om goede praktijken en kennis uit te wisselen over problemen voor de geestelijke gezondheid als gevolg van COVID-19.

Dit door Mental Health Europe gecoördineerde virtuele netwerk wil vooral aandacht schenken aan de behoeften van kwetsbare groepen, zoals daklozen, ouderen en mensen die reeds voor de pandemie met gezondheidsproblemen te kampen hadden. Op de webpagina kan ook een virtuele bibliotheek worden geraadpleegd.

Op 16 oktober 2020 is een eerste webinar georganiseerd om een initiële balans op te maken, met name van de behoeften van gezondheidswerkers aan geestelijke gezondheidszorg.

Maatregelen

De Europese Commissie heeft zich van oudsher ingezet om de geestelijke gezondheid van de bevolking te verbeteren, zoals blijkt uit een overzicht van activiteiten in het verleden.

De werkzaamheden van de Commissie op het gebied van niet-overdraagbare ziekten en geestelijke gezondheid bouwen voort op internationale beleidskaders, met name de doelstellingen voor duurzame ontwikkeling van de VN en de 9 global voluntary targets inzake niet-overdraagbare ziekten van de Wereldgezondheidsorganisatie. De inspanningen van de Commissie beogen vooral de beleidsmaatregelen van de EU-lidstaten te ondersteunen en aan te vullen.

De stuurgroep voor gezondheidsbevordering, ziektepreventie en het beheersen van niet-overdraagbare ziekten (SGPP – een deskundigengroep met vertegenwoordigers van de Ministeries van Volksgezondheid van de EU-lidstaten) is in 2018 officieel opgericht om de lidstaten te helpen de gezondheidsstreefcijfers van de doelstellingen voor duurzame ontwikkeling te halen.

De Commissie legt de stuurgroep beste praktijken en methoden voor die zijn geselecteerd volgens nationale en EU-prioriteiten. De EU-lidstaten geven dan aan welke ze zouden willen uitvoeren of opschalen.

Open en gerichte oproepen tot het delen van beste praktijken worden gepubliceerd op het Best Practice Portal. Het portaal geeft ook een overzicht van de praktijken die zijn verzameld en gedeeld in het kader van uit hoofde van de gezondheidsprogramma’s medegefinancierde maatregelen.

In 2018 heeft de SGPP geestelijke gezondheid prioritair aangemerkt als gebied voor de toepassing van beste praktijken. In mei 2019 is een voorselectie van beste praktijken voorgelegd aan de EU-lidstaten, die ze vervolgens hebben gerangschikt volgens de relevantie ervan voor hun nationale prioriteiten.

Via het jaarlijkse werkplan van het gezondheidsprogramma voor 2020 is financiële steun beschikbaar gesteld om de toepassing van de drie praktijken bovenaan de rangschikking mee te financieren:

  • een in België ontwikkelde hervorming van de geestelijke gezondheidszorg waarbij vooral aandacht wordt geschonken aan meer patiëntgerichte gemeenschapsdiensten
  • een in Oostenrijk ontwikkeld gelaagd nationaal programma voor zelfmoordpreventie
  • een via Europese samenwerking ontwikkeld stapsgewijs interventieprogramma ter bestrijding van depressies

In 2021 zal een voorstel worden ingediend voor een gezamenlijk optreden (ImpleMENTAL) om de hervorming van de geestelijke gezondheidszorg en het programma voor zelfmoordpreventie uit te rollen. Het stapsgewijze interventieprogramma ter bestrijding van depressies zal worden uitgevoerd via het EEAD-Best-project.

De inspanningen van de EU ter bevordering van de geestelijke gezondheid beogen concrete maatregelen te ondersteunen op voor de EU-lidstaten prioritaire gebieden.

Nadere informatie