Choroby zakaźne

Informacje ogólne

Od kilkudziesięciu lat państwa UE skutecznie zwalczają choroby zakaźne dzięki postępom w dziedzinie leczenia i zapobiegania. Wskaźnik chorób zakaźnych zmniejszył się lub nie uległ zmianie, a przyczyną większości zgonów w UE są teraz choroby niezakaźne, takie jak rak i choroby serca.

Choroby zakaźne nadal stanowią jednak zagrożenie zdrowia obywateli Europy. W dzisiejszym zglobalizowanym świecie choroby zakaźne mogą bardzo szybko rozprzestrzeniać się między państwami. Pojawienie lub ponowne pojawienie się chorób zakaźnych, oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe oraz uchylanie się od szczepień to niektóre wyzwania, którym UE musi stawić czoła. W odpowiedzi na zagrożenia spowodowane chorobami zakaźnymi polityka UE skupia się na:

  • nadzorowaniu
  • szybkim wykrywaniu
  • szybkim reagowaniu

Nadzór nad chorobami zakaźnymi

Systemy nadzoru służą do monitorowania tendencji w występowaniu chorób zakaźnych i wczesnego wykrywania ognisk choroby. Dzięki nim można określić czynniki ryzyka i obszary działania. Zapewniają one informacje na potrzeby ustalania priorytetów, planowania, wdrażania, jak również przydzielania środków na realizację programów zapobiegawczych oraz na ocenę programów profilaktyki i środków kontroli.

Na mocy decyzji nr 2119/98/WE Parlamentu Europejskiego i Rady ustanowiono sieć nadzoru i kontroli epidemiologicznej chorób zakaźnych. Przyjęto szereg środków wykonawczych oraz sporządzono referencyjny wykaz chorób zakaźnych i powiązanych kwestii zdrowia publicznego (decyzja Komisji nr 2000/96/WE) wraz z definicjami przypadków (decyzja Komisji nr 2002/253/WE).

Decyzję nr 2119/98/WE uchylono i zastąpiono decyzją Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1082/2013/UE z dnia 22 października 2013 r. w sprawie poważnych transgranicznych zagrożeń zdrowia. Nowa decyzja przywróciła sieć nadzoru epidemiologicznego chorób zakaźnych i powiązanych z nimi szczególnych zagadnień zdrowotnych. Określono w niej przepisy dotyczące danych i informacji, które mają być przekazywane przez właściwe organy krajowe, oraz przewidziano stałą koordynację sieci przez Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC).

Wykaz chorób i definicje przypadków są regularnie aktualizowane, aby odzwierciedlały zmiany w zachorowalności i częstości występowania danej choroby, przy uwzględnieniu nowych informacji naukowych oraz zmieniających się kryteriów i praktyk diagnostyki laboratoryjnej.

Szybkie wykrywanie

Choroby zakaźne nie znają granic i mogą się szybko rozprzestrzeniać, jeżeli na czas nie zostaną podjęte działania. W przypadku epidemii reakcja UE musi być szybka i skoordynowana.

System wczesnego ostrzegania i reagowania (EWRS)

EWRS jest systemem wczesnego ostrzegania, który służy przekazywaniu na szczeblu Unii ostrzeżeń dotyczących poważnych transgranicznych zagrożeń zdrowia, zgodnie z art. 8 decyzji 1082/2013/UE. Ten poufny komputerowy system informacyjny umożliwia stałą łączność między Komisją Europejską a państwami UE na potrzeby ostrzegania, przeprowadzania oceny zagrożenia zdrowia publicznego oraz określania środków, które mogą być konieczne dla ochrony zdrowia publicznego.

System jest własnością Komisji Europejskiej, a za jego funkcjonowanie odpowiada ECDC. EWRS z powodzeniem stosowano do celów ostrzegania, współdzielenia informacji i koordynowania działań w reakcji na przypadki chorób, np. zespół ostrej niewydolności oddechowej (SARS), grypę pandemiczną A(H1N1), ebolę, wirus Zika i inne transgraniczne ogniska chorób zakaźnych.

Decyzja wykonawcza Komisji (UE) 2017/253 z dnia 13 lutego 2017 r. ustanawia procedury powiadamiania o zagrożeniach w ramach systemu wczesnego ostrzegania i reagowania oraz procedury wymiany informacji, przeprowadzania konsultacji i koordynacji działań podejmowanych w odpowiedzi na takie zagrożenia.

Szybkie reagowanie

Szybkie reagowanie na poważne transgraniczne zagrożenia zdrowia jest koordynowane na szczeblu unijnym w ramach Komitetu ds. Bezpieczeństwa Zdrowia. Komitet ds. Bezpieczeństwa Zdrowia i EWRS zapewniają platformę i narzędzia na potrzeby koordynowania działań i reagowania na poważne transgraniczne zagrożenia zdrowia. W skład Komitetu ds. Bezpieczeństwa Zdrowia wchodzą przedstawiciele państw UE. Komitet wspiera wymianę informacji między państwami i, we współpracy z Komisją, koordynuje ich gotowość, planowanie, powiadamianie o ryzyku i sytuacjach kryzysowych oraz reagowanie na wypadek ich wystąpienia.

Komitet ds. Bezpieczeństwa Zdrowia odbywa posiedzenia regularnie i, jeżeli wymaga tego sytuacja, na wniosek Komisji bądź członka UE. Wszystkim posiedzeniom przewodniczy przedstawiciel Komisji.

Państwo UE, które ma zamiar przyjąć środki na rzecz zdrowia publicznego, aby zwalczyć poważne transgraniczne zagrożenie zdrowia, przed ich przyjęciem musi każdorazowo poinformować inne państwa UE oraz Komisję o ich charakterze, celu i zakresie, chyba że obowiązek ochrony zdrowia publicznego wymaga natychmiastowego przyjęcia tych środków.

Zagrożenie pandemią

W przypadku pandemii grypy Komisja odpowiada za koordynację działań UE za pośrednictwem systemu wczesnego ostrzegania i reagowania (EWRS), w ramach którego organy krajowe informują się wzajemnie o planowanych lub już podjętych środkach. Komisja jest również w stałym kontakcie z głównymi partnerami, takimi jak ECDC, Europejska Agencja Leków (EMA), WHO oraz Ogólnoświatowa Inicjatywa na rzecz Bezpieczeństwa Zdrowotnego (GHSI).

Komisja może też wziąć pod uwagę procedurę przyspieszoną, aby szybko zatwierdzać szczepionki przeciwko grypie pandemicznej. Na przykład wnioski wyciągnięte z wystąpienia pandemii H1N1 przyczyniły się do zacieśnienia współpracy między Komisją a państwami UE w zakresie zwiększenia dostępności szczepionek w przypadku wystąpienia pandemii grypy w przyszłości.

Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC)

ECDC powstało w 2005 r. i udziela wsparcia w zakresie rozpoznania i oceny aktualnych i nowych zagrożeń dla zdrowia ludzkiego związanych z chorobami zakaźnymi. W ramach tych zadań ECDC wspiera pracę Komisji Europejskiej w obszarach gotowości, zarządzania ryzykiem i reagowania kryzysowego.

Przykładem prac ECDC w zakresie nadzoru jest gromadzenie, analiza i upowszechnianie danych dotyczących nadzoru nad chorobami zakaźnymi i powiązanymi z nimi szczególnymi zagadnieniami zdrowotnymi, pochodzących ze wszystkich państw UE oraz państw Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG), tj. Islandii i Norwegii. Dane te gromadzi się poprzez bazę danych TESSy, natomiast upowszechnia się je poprzez atlas nadzoru.

ECDC wydaje szybkie oceny ryzyka na wniosek Komisji Europejskiej, państwa UE lub w następstwie podjęcia decyzji wewnętrznej.

Informacje dodatkowe