Overdraagbare ziekten

Overzicht

Besmettelijke ziekten zijn in de EU de afgelopen decennia met succes bestreden met behandelingen en preventie. Het aantal gevallen van besmettelijke ziekten is ofwel gedaald, ofwel stabiel gebleven, en de belangrijkste doodsoorzaken in de EU-landen zijn nu niet-besmettelijke ziekten zoals kanker en hartaandoeningen.

Besmettelijke ziekten vormen echter nog steeds een bedreiging voor de gezondheid van de Europese burger. In onze geglobaliseerde wereld verspreiden ziekten zich razendsnel van het ene land naar het andere. De (weder)opkomst van besmettelijke ziekten, antimicrobiële resistentie en verzet tegen vaccinaties zijn enkele van de uitdagingen waarmee de EU geconfronteerd wordt. Om infectieziekten te lijf te gaan, is het EU-beleid gericht op:

  • Surveilleren
  • Snel opsporen
  • Snel reageren

Controle van besmettelijke ziekten

Met surveillancesystemen kunnen tendensen op het gebied van besmettelijke ziekten en uitbraken snel opgespoord worden, en risicofactoren en actieterreinen bepaald worden. Zij bieden informatie voor het bepalen van prioriteiten en plannen, het uitvoeren en financieren van preventieprogramma’s en de evaluatie daarvan.

Beschikking 2119/98/EG voorziet in de oprichting van een netwerk voor epidemiologische surveillance en beheersing van overdraagbare ziekten. Er zijn enkele uitvoeringsmaatregelen aangenomen en er is een lijst opgesteld van overdraagbare ziekten en daaraan verbonden volksgezondheidsthema’s (Beschikking 2000/96/EG) inclusief gevalsdefinities (Beschikking 2002/253/EG).

Beschikking 2119/98/EG is ingetrokken en vervangen door Beschikking 1082/2013/EU over ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid. Deze nieuwe beschikking heeft het netwerk voor de epidemiologische surveillance van besmettelijke ziekten en gerelateerde bijzondere gezondheidskwesties nieuw leven ingeblazen. Zij bepaalt welke data en informatie de nationale bevoegde autoriteiten moeten doorgeven en maakt het mogelijk dat het ECDC het netwerk kan blijven coördineren.

De lijst van ziekten en gevalsdefinities wordt regelmatig bijgewerkt zodat hierin rekening wordt gehouden met veranderingen in de incidentie en prevalentie van ziekten en met nieuwe wetenschappelijke inzichten en diagnostische criteria en praktijken van laboratoria.

Snel opsporen

Besmettelijke ziekten kennen geen grenzen en kunnen zich snel verspreiden als er niet snel actie wordt ondernomen. In geval van een uitbraak moeten er snel gecoördineerde maatregelen worden getroffen.

EWRS - Systeem voor vroegtijdige waarschuwing en maatregelen

Het EWRS is een systeem voor snelle waarschuwing op EU-niveau bij ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid. Dit is een vertrouwelijk computersysteem waarmee de Commissie en de EU-landen voortdurend met elkaar communiceren om alarm te slaan, risico’s voor de volksgezondheid te bepalen en na te gaan welke maatregelen nodig zijn om de volksgezondheid te beschermen.

Het systeem is in handen van de Europese Commissie en wordt beheerd door het ECDC. Het EWRS is met succes gebruikt om te waarschuwen, informatie uit te wisselen en maatregelen te coördineren bij de uitbraken van SARS, de H1N1-grieppandemie, Ebola, Zika en andere grensoverschrijdende uitbraken van besmettelijke ziekten.

In Uitvoeringsbesluit (EU) 2017/253 staan de procedures voor alarmmeldingen in het kader van het systeem voor vroegtijdige waarschuwing en reactie, en die voor informatie-uitwisseling, onderlinge raadpleging en coördinatie van de reacties op dergelijke bedreigingen.

Snel reageren

De snelle reactie op ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid wordt op EU-niveau gecoördineerd binnen het Gezondheidsbeveiligingscomité (HSC, Health Security Committee). Dit comité en het EWRS maken de coördinatie van maatregelen en reacties mogelijk. Het HSC bestaat uit vertegenwoordigers van de EU-landen. Het ondersteunt de uitwisseling van informatie tussen de EU-landen en coördineert samen met de Commissie hun paraatheid, planning, risico- en crisiscommunicatie en -respons.

Het HSC komt regelmatig bijeen en vaker wanneer de situatie dat vereist, op verzoek van de Commissie of van een EU-land. Alle vergaderingen worden voorgezeten door een vertegenwoordiger van de Commissie.

Wanneer een EU-land maatregelen tegen een ernstige grensoverschrijdende bedreiging van de volksgezondheid wil treffen, moet het de andere EU-landen en de Commissie informeren over hun aard, doel en toepassingsgebied vóór de daadwerkelijke invoering ervan, tenzij het voor de bescherming van de volksgezondheid noodzakelijk is de maatregelen onmiddellijk in te voeren.

Pandemiedreiging

Bij een influenzapandemie neemt de Commissie de leiding van de coördinatie binnen de EU via het systeem voor vroegtijdige waarschuwing en maatregelen (EWRS), een systeem dat de nationale instanties moeten gebruiken om elkaar over genomen of geplande maatregelen in te lichten. De Commissie houdt ook permanent contact met belangrijke betrokken partijen zoals het ECDC, het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA), de WHO en het Global Health and Security Initiative (GHSI).

Zij kan ook besluiten tot een versnelde procedure voor de goedkeuring van vaccins tegen pandemische griep. De ervaringen die zijn opgedaan met de H1N1-grieppandemie hebben bijvoorbeeld geleid tot betere samenwerking tussen de Commissie en de EU-landen om de beschikbaarheid van vaccins bij een toekomstige grieppandemie te verbeteren.

Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding (ECDC)

Het ECDC is in 2005 opgericht om te helpen de risico's van bestaande en nieuwe besmettelijke ziekten te beoordelen. Op deze manier ondersteunt het ECDC de werkzaamheden van de Europese Commissie op het gebied van paraatheid, risicobeheer en crisisrespons.

Een voorbeeld van het surveillancewerk van het ECDC is het verzamelen, analyseren en verspreiden van gegevens over besmettelijke ziekten en daarmee verband houdende gezondheidskwesties uit alle EU- en EER-landen. Deze gegevens worden verzameld via de databank TESSy en verspreid via de surveillance-atlas.

Het ECDC maakt ook snelle risicobeoordelingen op verzoek van de Europese Commissie, een EU-land of naar aanleiding van een intern besluit.

Zie ook: