Krew, tkanki i organy

Narządy

Chociaż przeszczepianie narządów coraz częściej stosuje się jako zabieg medyczny, głównym czynnikiem ograniczającym jego wykorzystanie jest nadal deficyt dostępnych narządów.

Najczęściej przeszczepianym narządem są nerki. Pomagają one pacjentom ze schyłkową niewydolnością nerek. Innymi często przeszczepianymi narządami są wątroba, płuca i serce, chociaż przeszczepiać można również jelito cienkie i trzustkę. Nieustannie opracowuje się nowe rodzaje przeszczepów.

Wszystkie narządy można pobrać pośmiertnie, natomiast żywi dawcy mogą oddać nerkę oraz część wątroby.

/health/file/31893_pl2017_infographic_obtc.jpg

Przepisy

Ramy prawne określające normy w zakresie narządów przeznaczonych do przeszczepienia zawarto w dyrektywie 2010/53/UE, zwanej również europejską dyrektywą dotyczącą narządów.

Dyrektywa ta ustanawia normy jakości i bezpieczeństwa narządów. Uwzględniono w niej wszystkie etapy procesu przeszczepu: dawstwo, pobieranie, testowanie, obchodzenie się z narządami i ich dystrybucję.

Aby pomóc we wdrożeniu tego aktu podstawowego, Komisja w ścisłej współpracy z organami krajowymi UE przedstawiła i przyjęła dyrektywę Komisji 2012/25/UE dotyczącą procedur przekazywania informacji w związku z wymianą między państwami członkowskimi narządów ludzkich przeznaczonych do przeszczepienia.

Obok wniosku Komisji w sprawie dyrektywy dotyczącej narządów dostępne były następujące dokumenty: ocena skutków, rezolucja 2007/2210, konkluzje Rady nr 15332/07 SAN dotyczące dawstwa i przeszczepiania narządów, komunikat Komisji COM(2007) 275 oraz konsultacje w sprawie dawstwa narządów i przejrzystości, które ustanawiają podstawy dla istniejących przepisów.

Wytyczne

Komisja Europejska ściśle współpracuje z organami eksperckimi, takimi jak Rada Europy (RE) oraz Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC), podczas prac nad praktycznymi wytycznymi wspierającymi ośrodki transplantacyjne i instytucje pobierające narządy we wdrażaniu tych wiążących ram legislacyjnych.

Koordynacja i wdrażanie

Właściwe organy krajowe odpowiadają za wdrażanie wymogów określonych przepisami UE. Komisja Europejska zwołuje regularne posiedzenia z tymi organami, aby ułatwić komunikację, wymieniać najlepsze praktyki oraz wypracować wspólne porozumienie w zakresie wdrażania dyrektyw.

Właściwe organy wypełniają okresowe ankiety, które umożliwiają Komisji Europejskiej sporządzanie projektów sprawozdań z bieżącego stanu wdrażania przepisów.

Plan działania

Europejski plan działania dotyczący dawstwa i przeszczepiania narządów (2009–2015): zacieśnianie współpracy między państwami członkowskimi pomaga państwom UE w rozwiązywaniu problemów związanych z deficytem narządów, usprawnianiu systemów przeszczepiania i podnoszeniu jakości i bezpieczeństwa produktów przeznaczonych do przeszczepu. W planie określono wspólny kierunek wzmacniania krajowych działań w zakresie przeszczepów w państwach UE. Posłużył on także jako podstawa dla wielu działań finansowanych przez UE. W okresie wdrażania planu, tj. w latach 2009–2015, państwa UE zwiększyły swoje działania przeszczepowe o 4 600 dodatkowych przeszczepów rocznie.

Działania finansowane przez UE

W ramach trzeciego unijnego programu działań w dziedzinie zdrowia (2014–2020) oraz poprzednich unijnych programów działań w dziedzinie zdrowia Komisja Europejska zapewnia finansowanie na rzecz działań w dziedzinie substancji pochodzenia ludzkiego, głównie w formie projektów lub wspólnych działań podejmowanych z organami krajowymi. Ponadto Parlament Europejski zaproponował sfinansowanie niektórych projektów pilotażowych w tej dziedzinie.

Działania mają na celu wsparcie mandatu UE w dziedzinie bezpieczeństwa i jakości, ale mogą też służyć promowaniu innych priorytetów polityki, takich jak poprawa dostępności substancji pochodzenia ludzkiego lub poprawa efektywności systemów zdrowotnych odpowiedzialnych za pobieranie i zapasy. Niektóre z ostatnich przykładów obejmują:

  • EDITH – projekt skupiający się na różnych praktykach pobierania i przeszczepiania narządów
  • EUDONORGAN – szkolenia i podnoszenie świadomości społecznej w celu popularyzacji dawstwa narządów w Unii Europejskiej i państwach sąsiedzkich
  • COORENOR – koordynowanie europejskiej inicjatywy łączącej krajowe organizacje ds. przeszczepiania narządów
  • ODEQUS – wskaźniki europejskiego systemu jakości i metodyka działań w zakresie dawstwa narządów
  • wspólne działanie ACCORD – osiągnięcie pełnej koordynacji w zakresie dawstwa w całej Unii Europejskiej
  • wspólne działanie MODE – inicjatywa na rzecz wymiany doświadczeń w dziedzinie dawstwa i przeszczepiania narządów: udoskonalenie i opracowanie programów na rzecz dawstwa i przeszczepiania narządów osób zmarłych
  • EFRETOS – europejskie ramy oceny przeszczepów narządów
  • DOPKI – poprawa poziomu wiedzy i doskonalenie praktyk w zakresie dawstwa narządów
  • ALLIANCE-O – europejska grupa na rzecz współpracy pomiędzy krajowymi programami badawczymi dotyczącymi dawstwa i przeszczepiania narządów
  • ETPOD – europejski program szkoleniowy w zakresie dawstwa narządów
  • ELIPSY – obserwacja psychologiczna żywych dawców narządów
  • EULOD – dawstwo narządów od żywych dawców w Europie