Bloed, weefsels en organen

Organen

Orgaantransplantatie wordt steeds vaker ingezet als medische behandeling, maar de belangrijkste beperking blijft het tekort aan beschikbare organen.

Nieren worden het vaakst getransplanteerd en helpen patiënten in het eindstadium van een nierziekte. Andere organen die vaak worden getransplanteerd zijn o.a. levers, longen en harten. Ook de dunne darm en de alvleesklier kunnen worden getransplanteerd en er worden voortdurend nieuwe soorten transplantaties ontwikkeld.

Overledenen kunnen alle organen doneren, terwijl levende donoren een nier of een deel van hun lever kunnen afstaan.

/health/file/31893_nl2017_infographic_obtc.jpg

Wetgeving

Het wettelijk kader voor de normen voor orgaantransplantatie is Richtlijn 2010/53/EU, ook wel de Europese organenrichtlijn genoemd.

In de richtlijn staat aan welke kwaliteits- en veiligheidsnormen organen moeten voldoen. Alle stadia van de transplantatieprocedure zijn geregeld, van de donatie en verkrijging tot analyse, behandeling en distributie.

Om te zorgen dat deze regels goed worden toegepast, heeft de Commissie in nauw overleg met nationale instanties in de EU-landen Richtlijn 2012/25/EU voorgesteld en aangenomen, over de informatie die EU-landen moeten verstrekken als zij menselijke organen voor transplantatie willen uitwisselen.

Bij het voorstel van de Commissie voor de organenrichtlijn is een effectbeoordeling gemaakt. Resolutie 2007/2210, Conclusies van de Raad nr. 15332/07 SAN over orgaandonatie en transplantatie, Mededeling COM (2007) 275 van de Commissie en de Raadpleging over orgaandonatie en transparantie vormen de basis voor de bestaande wetgeving.

Richtsnoeren

De Europese Commissie werkt samen met gespecialiseerde instanties zoals de Raad van Europa (RvE) en het Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding (ECDC) aan praktische richtsnoeren om transplantatiecentra en verkrijgingsorganisaties te helpen bij de toepassing van de bindende wetgeving.

Coördinatie en uitvoering

Nationale bevoegde autoriteiten (BA's) zijn belast met de toepassing van de voorschriften uit de EU-wetgeving. De Europese Commissie belegt regelmatig vergaderingen met hen voor een goede communicatie en uitwisseling van beste praktijken, en om te zorgen voor een uniforme interpretatie van de Richtlijnen.

Periodieke onderzoeken door de bevoegde autoriteiten helpen de Commissie dan weer om verslagen over de uitvoering van de wetgeving in de praktijk op te stellen.

Actieplan

Het Europees Actieplan inzake orgaandonatie en -transplantatie (2009-2015): hechtere samenwerking tussen de lidstaten heeft EU-landen geholpen om tekorten aan organen op te vangen, regelingen te verbeteren en de kwaliteit en veiligheid van de transplantatieproducten te optimaliseren. Het heeft de EU-landen laten zien hoe zij hun nationale transplantatiewerk konden verruimen, en het vormde de basis voor diverse maatregelen met EU-subsidie. Tijdens de looptijd van 2009 tot 2015 werden er in de EU-landen 4600 transplantaties per jaar meer uitgevoerd.

Maatregelen met steun van de EU

De Europese Commissie betaalt al geruime tijd mee aan maatregelen op het gebied van SoHO (stoffen van menselijke oorsprong) via het derde EU-gezondheidsprogramma (2014-2020) en de voorlopers daarvan, vooral in de vorm van projecten of gezamenlijke acties met de nationale instanties. Bovendien heeft het Europees Parlement voorgesteld een aantal proefprojecten op dit gebied te financieren.

De maatregelen kunnen gaan over veiligheid en kwaliteit, maar ook andere beleidsprioriteiten, zoals de beschikbaarheid van SoHO en de efficiëntie van de zorgstelsels die donaties en transplantaties mogelijk moeten maken. Enkele recente voorbeelden:

  • EDITH: een project over diverse praktijken in verband met donatie en transplantatie
  • EUDONORGAN: opleiding en bewustmaking over orgaandonatie in de EU en omringende landen
  • COORENOR: coördinatie van een Europees initiatief voor nationale organisaties voor orgaandonatie
  • ODEQUS: Organ Donation European Quality System (Europees kwaliteitsssysteem voor orgaandonatie)
  • ACCORD: Achieving Comprehensive Coordination in Organ Donation throughout the European Union (Naar een complete coördinatie van orgaandonatie in de hele EU)
  • MODE: Mutual Organ Donation and transplantation Exchanges (Wederzijdse orgaandonatie en uitwisselingen voor transplantatie): Verbetering en uitbreiding van de programma’s voor orgaandonatie en transplantatie
  • EFRETOS: European Framework for the Evaluation of Organ Transplant (Europees kader voor de evaluatie van orgaantransplantatie)
  • DOPKI: Verbetering van de kennis over en praktijk van orgaandonatie
  • ALLIANCE-O: Europese samenwerking tussen nationale onderzoeksprogramma’s voor orgaandonatie en transplantatie
  • ETPOD: Europees opleidingsprogramma over orgaandonatie
  • ELIPSY: European Living Donor Psychosocial Follow-up (Psychosociale follow-up van levende donoren in Europa)
  • EULOD: donatie door levende donoren in Europa