Αίμα, ιστοί και όργανα

Substances of human origin

Εκτίμηση του κινδύνου

Endocrine disruptors

Biocides

Όργανα

Ενώ η μεταμόσχευση οργάνων χρησιμοποιείται ολοένα και περισσότερο ως ιατρική θεραπεία, ο κύριος λόγος για την περιορισμένη χρήση της παραμένει η έλλειψη διαθέσιμων οργάνων.

Τα νεφρά είναι το όργανο που χρησιμοποιείται συχνότερα σε μεταμοσχεύσεις και βοηθά τους ασθενείς με νεφρική ανεπάρκεια τελικού σταδίου. Άλλα όργανα που χρησιμοποιούνται συχνά σε μεταμοσχεύσεις είναι το συκώτι, οι πνεύμονες και η καρδιά. Μπορεί επίσης να γίνει μεταμόσχευση του λεπτού εντέρου και του παγκρέατος ενώ νέα είδη μεταμοσχεύσεων οργάνων αναπτύσσονται συνεχώς.

Μπορεί να γίνει δωρεά όλων των οργάνων μετά το θάνατο, ενώ οι ζώντες δότες μπορούν να δωρίσουν ένα νεφρό καθώς και ένα μέρος του ήπατος τους.

/health/file/31893_el2017_infographic_obtc.jpg

Νομοθεσία

Το νομικό πλαίσιο που διέπει τα πρότυπα για τη μεταμόσχευση οργάνων καθορίζεται στην οδηγία 2010/53/ΕΕ, η οποία αναφέρεται και ως ευρωπαϊκή οδηγία για τη μεταμόσχευση οργάνων.

Η οδηγία καθορίζει τα πρότυπα ποιότητας και ασφάλειας των ανθρώπινων οργάνων. Καλύπτει όλα τα στάδια της διαδικασίας μεταμόσχευσης από τη δωρεά, την προμήθεια, τον έλεγχο, την επεξεργασία έως και τη διανομή.

Για την εφαρμογή αυτής της βασικής πράξης, η Επιτροπή πρότεινε και εξέδωσε, σε στενή συνεργασία με τις εθνικές αρχές της ΕΕ, την οδηγία 2012/25/ΕΕ της Επιτροπής για τη θέσπιση διαδικασιών ενημέρωσης σχετικά με την ανταλλαγή, μεταξύ των κρατών μελών, ανθρώπινων οργάνων που προορίζονται για μεταμόσχευση

Η πρόταση της Επιτροπής σχετικά με την οδηγία για τη μεταμόσχευση οργάνων συνοδευόταν από εκτίμηση επιπτώσεων.  Το ψήφισμα 2007/2210, τα συμπεράσματα του Συμβουλίου 15332/07 SAN σχετικά με τη δωρεά και τη μεταμόσχευση οργάνων, η ανακοίνωση της Επιτροπής COM (2007) 275 και η διαβούλευση σχετικά με τη δωρεά οργάνων και τη διαφάνεια αποτελούν τη βάση της ισχύουσας νομοθεσίας.

Κατευθυντήριες γραμμές

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνεργάζεται στενά με εξειδικευμένα όργανα, όπως το Συμβούλιο της Ευρώπης (ΣτΕ) και το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC), για την εκπόνηση πρακτικών κατευθυντήριων γραμμών που θα βοηθήσουν τα κέντρα μεταμόσχευσης και τους οργανισμούς προμήθειας στην εφαρμογή αυτού του δεσμευτικού νομοθετικού πλαισίου.

Συντονισμός και εφαρμογή

Οι εθνικές αρμόδιες αρχές είναι υπεύθυνες για την εφαρμογή των απαιτήσεων που ορίζει η νομοθεσία της ΕΕ. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πραγματοποιεί τακτικές συναντήσεις με τις αρχές αυτές, με σκοπό τη διευκόλυνση της επικοινωνίας και της ανταλλαγής βέλτιστων πρακτικών, καθώς και τη διαμόρφωση κοινής αντίληψης σχετικά με την εφαρμογή των οδηγιών.

Βασίζεται σε περιοδικές έρευνες που διεξάγονται από τις αρμόδιες αρχές για να εκπονήσει εκθέσεις σχετικά με την πρόοδο εφαρμογής της νομοθεσίας.

Όταν συντρέχει λόγος, οι εθνικές αρμόδιες αρχές της ΕΕ εκδίδουν δήλωση για ένα ζήτημα κοινού ενδιαφέροντος ή ανησυχίας:

Σχέδιο δράσης

Ευρωπαϊκό σχέδιο δράσης σχετικά με τη δωρεά και τη μεταμόσχευση οργάνων (2009-2015): Η ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών βοηθά τις χώρες της ΕΕ να αντιμετωπίσουν την έλλειψη οργάνων, να ενισχύσουν τα συστήματα μεταμόσχευσης και να βελτιώσουν την ποιότητα και την ασφάλεια των σχετικών προϊόντων. Το σχέδιο δράσης χάραξε κοινές κατευθύνσεις για τις χώρες της ΕΕ, ώστε να ενισχυθούν οι δραστηριότητες μεταμόσχευσης σε εθνικό επίπεδο, και αποτέλεσε τη βάση για πολλές δράσεις χρηματοδοτούμενες από την ΕΕ. Κατά τη διάρκεια της περιόδου εφαρμογής του, 2009-2015, οι χώρες της ΕΕ πραγματοποίησαν 4.600 επιπλέον μεταμοσχεύσεις ετησίως.

Δράσεις χρηματοδοτούμενες από την ΕΕ

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή χορηγεί χρηματοδότηση για δράσεις στον τομέα των ουσιών ανθρώπινης προέλευσης (SoHO) μέσω του τρίτου προγράμματος «Υγεία» της ΕΕ (2014-2020) και των προηγούμενων προγραμμάτων της ΕΕ στον τομέα της υγείας, κυρίως με τη μορφή σχεδίων ή κοινών δράσεων με τις εθνικές αρχές. Επιπλέον, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πρότεινε τη χρηματοδότηση ορισμένων πιλοτικών σχεδίων στον τομέα αυτό.

Οι δράσεις αυτές αποσκοπούν στην επίτευξη των στόχων της ΕΕ για την ασφάλεια και την ποιότητα, καθώς επίσης και στην προώθηση άλλων πολιτικών προτεραιοτήτων, όπως η βελτίωση της διαθεσιμότητας των ουσιών ανθρώπινης προέλευσης (SOHO) ή η αποδοτικότητα των συστημάτων υγείας που στηρίζουν τη δωρεά και την προμήθεια οργάνων. Ορισμένα πρόσφατα παραδείγματα:

  • Κοινή δράση FOEDUS – Διευκόλυνση της ανταλλαγής οργάνων που δωρίζονται στα κράτη μέλη της ΕΕ
  • EDITH - Σχέδιο που επικεντρώνεται σε διαφορετικές πρακτικές δωρεάς και μεταμόσχευσης οργάνων
  • EUDONORGAN - Κατάρτιση και κοινωνική ευαισθητοποίηση με σκοπό την αύξηση της δωρεάς οργάνων στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τις γειτονικές χώρες
  • COORENOR - Συντονισμός της ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας μεταξύ εθνικών οργανώσεων μεταμόσχευσης οργάνων
  • ODEQUS - Δείκτες και μεθοδολογία για ένα ευρωπαϊκό σύστημα αξιολόγησης της ποιότητας για τη δωρεά οργάνων
  • Κοινή δράση ACCORD -Πλήρης συντονισμός της δωρεάς οργάνων σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση
  • Κοινή δράση MODE - Αμοιβαίες ανταλλαγές στον τομέα δωρεάς και μεταμόσχευσης οργάνων: βελτίωση και ανάπτυξη της μεταθανάτιας δωρεάς οργάνων και των προγραμμάτων μεταμόσχευσης.
  • EFRETOS - Ευρωπαϊκό πλαίσιο για την αξιολόγηση της μεταμόσχευσης οργάνων
  • DOPKI - Βελτίωση των γνώσεων και της πρακτικής της δωρεάς οργάνων
  • ALLIANCE-O - Ευρωπαϊκή Ομάδα για τη συνεργασία των εθνικών ερευνητικών προγραμμάτων σχετικά με τη δωρεά και τη μεταμόσχευση οργάνων
  • ETPOD - Ευρωπαϊκό πρόγραμμα κατάρτισης σχετικά με τη δωρεά οργάνων
  • ELIPSY - Ψυχολογική υποστήριξη των ζώντων δωρητών στην Ευρώπη
  • EULOD - Δωρεά οργάνων από ζώντες δότες στην Ευρώπη.