Μικροβιακή αντοχή

Substances of human origin

Εκτίμηση του κινδύνου

Endocrine disruptors

Biocides

Δράση της ΕΕ για τη μικροβιακή αντοχή

Η μικροβιακή αντοχή (ΜΑ) —η ανθεκτικότητα μικροοργανισμών σε αντιμικροβιακές θεραπείες, ιδίως αντιβιοτικών— έχει άμεσο αντίκτυπο στην υγεία των ανθρώπων και των ζώων και συνεπάγεται μεγάλη οικονομική επιβάρυνση λόγω του υψηλότερου κόστους των θεραπειών και της μειωμένης παραγωγικότητας που προκαλείται από την ασθένεια. Η ΜΑ ευθύνεται για περίπου 33 000 θανάτους ετησίως στην ΕΕ. Υπολογίζεται επίσης ότι η ΜΑ κοστίζει στην ΕΕ 1,5 δισ. ευρώ ετησίως σε δαπάνες υγειονομικής περίθαλψης και απώλειες παραγωγικότητας.

Στην επιστολή ανάθεσης καθηκόντων προς την επίτροπο κ. Στέλλα Κυριακίδου προσδιορίζεται η ανάγκη αντιμετώπισης της αύξησης ή της επανεμφάνισης άκρως λοιμωδών νοσημάτων, τονίζοντας την ανάγκη να δοθεί έμφαση στην πλήρη εφαρμογή του ευρωπαϊκού σχεδίου δράσης κατά της μικροβιακής αντοχής στο πλαίσιο της προσέγγισης «Μία υγεία» και στη συνεργασία με διεθνείς εταίρους για την προώθηση μιας παγκόσμιας συμφωνίας σχετικά με τη χρήση αντιμικροβιακών ουσιών και την πρόσβαση σε αυτές.

Το σχέδιο δράσης της ΕΕ κατά της μικροβιακής αντοχής

Σχέδιο δράσης της ΕΕ κατά της μικροβιακής αντοχής (ΜΑ) στο πλαίσιο της προσέγγισης «Μία υγεία»

Τον Ιούνιο του 2017 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε το σχέδιο δράσης της ΕΕ κατά της ΜΑ στο πλαίσιο της προσέγγισης «Μία υγεία», όπως ζητήθηκε από τις χώρες της ΕΕ στα συμπεράσματα του Συμβουλίου της 17ης Ιουνίου 2016. Βασίζεται στο σχέδιο δράσης του 2011 (βλ. κατωτέρω), στην αξιολόγησή του, στις παρατηρήσεις που ελήφθησαν σχετικά με τον χάρτη πορείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη μικροβιακή αντοχή και σε ανοικτή δημόσια διαβούλευση.

Οι βασικοί στόχοι του σχεδίου αυτού βασίζονται σε τρεις κύριους πυλώνες:

  1. Ανάδειξη της ΕΕ σε χώρο εφαρμογής βέλτιστων πρακτικών

  2. Προώθηση της έρευνας, της ανάπτυξης και της καινοτομίας

  3. Διαμόρφωση του θεματολογίου σε παγκόσμιο επίπεδο

Η Επιτροπή ενέκρινε επίσης τα πρώτα αποτελέσματα του σχεδίου, όπως για παράδειγμα τις κατευθυντήριες γραμμές της ΕΕ σχετικά με τη συνετή χρήση των αντιμικροβιακών στην ανθρώπινη υγεία (διατίθεται σε όλες τις γλώσσες). Οι κατευθυντήριες γραμμές αποσκοπούν στη μείωση της ακατάλληλης χρήσης και την προώθηση της συνετής χρήσης των αντιμικροβιακών στους ανθρώπους. Απευθύνονται σε όλους τους παράγοντες που είναι υπεύθυνοι για τη χρήση αντιμικροβιακών ουσιών ή διαδραματίζουν κάποιον ρόλο σε αυτήν.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκδίδει δύο φορές τον χρόνο έκθεση προόδου όσον αφορά το «Σχέδιο δράσης της ΕΕ κατά της μικροβιακής αντοχής» του 2017.

Από την εφαρμογή του σχεδίου δράσης της ΕΕ κατά της μικροβιακής αντοχής του 2017, έχουν πραγματοποιηθεί σημαντικές επικαιροποιήσεις προκειμένου να ενισχυθεί περαιτέρω η αντίδραση της ΕΕ στη ΜΑ, για παράδειγμα:

  • Στις 25 Νοεμβρίου 2020, η Επιτροπή ενέκρινε τη φαρμακευτική στρατηγική για την Ευρώπη, η οποία θα αντιμετωπίζει διάφορες προκλήσεις που σχετίζονται με τη μικροβιακή αντοχή, συμπεριλαμβανομένης της έλλειψης επενδύσεων σε αντιμικροβιακά και της ακατάλληλης χρήσης των αντιβιοτικών. Επιπλέον, η στρατηγική θα καλύπτει δράσεις για την αύξηση της ευαισθητοποίησης των επαγγελματιών του τομέα της υγείας και των Ευρωπαίων πολιτών σχετικά με τη μικροβιακή αντοχή.
  • Τον Νοέμβριο του 2020 δημοσιεύθηκε η νέα εκτελεστική απόφαση (ΕΕ) 2020/1729 της Επιτροπής για την παρακολούθηση και την υποβολή εκθέσεων σχετικά με τη μικροβιακή αντοχή ζωονοσογόνων και συμβιωτικών βακτηρίων. Η εν λόγω απόφαση βασίζεται στις πλέον πρόσφατες επιστημονικές γνωμοδοτήσεις και εξετάζει γνωστά ζητήματα εφαρμογής, διασφαλίζοντας παράλληλα την επιστημονική αντιμετώπιση καθώς και τη συνέχεια στην αξιολόγηση των μελλοντικών τάσεων της μικροβιακής αντοχής.
  • Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε τη δημιουργία μιας νέας αρχής της ΕΕ, με την ονομασία HERA (Αρχή για την Αντιμετώπιση των Έκτακτων Αναγκών στον Τομέα της Υγείας), η οποία θα στηρίξει την ευρωπαϊκή ικανότητα και ετοιμότητα για την αντιμετώπιση διασυνοριακών απειλών και καταστάσεων έκτακτης ανάγκης —είτε έχουν φυσική προέλευση είτε είναι εσκεμμένες. Η HERA θα συνεργάζεται με δίκτυα της βιομηχανίας, της επιστήμης, της ακαδημαϊκής κοινότητας και των οργανισμών κλινικής έρευνας, με στόχο την υλοποίηση επιτυχών συμπράξεων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα.
  • Παρουσιάστηκε το πρόγραμμα EU4Health (2021-2027) που αντιπροσωπεύει την αντίδραση της ΕΕ στη νόσο COVID-19, η οποία είχε σημαντικό αντίκτυπο στο ιατρικό και λοιπό προσωπικό στον τομέα της υγείας, στους ασθενείς και στα συστήματα υγείας στην Ευρώπη. Μέσω της επένδυσης 5,1 δισ. ευρώ το πρόγραμμα αυτό καθίσταται το μεγαλύτερο από ποτέ πρόγραμμα για την υγεία σε χρηματικούς όρους· το πρόγραμμα EU4Health παρέχει χρηματοδότηση σε χώρες της ΕΕ, σε οργανισμούς που δραστηριοποιούνται στον τομέα της υγείας και σε ΜΚΟ και καλύπτει περιπτώσεις επειγουσών προτεραιοτήτων στον τομέα της υγείας, όπως η μείωση του αριθμού των λοιμώξεων που είναι ανθεκτικές στα αντιμικροβιακά και η βελτίωση των ποσοστών εμβολιασμού
  • Τον Μάιο του 2020 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε τη στρατηγική «Από το αγρόκτημα στο πιάτο», που αποτελεί μέσο για τη διαμόρφωση της πορείας της ΕΕ προς βιώσιμα συστήματα τροφίμων. Στόχος της είναι η μείωση κατά 50 % των συνολικών πωλήσεων αντιμικροβιακών για τα εκτρεφόμενα ζώα και την υδατοκαλλιέργεια έως το 2030. Στην επίτευξη αυτού του στόχου θα συμβάλει η εφαρμογή του νέου κανονισμού (ΕΕ) 2019/6 για τα κτηνιατρικά φάρμακα και του κανονισμού (ΕΕ) 2019/4 για τις φαρμακούχες ζωοτροφές. Οι εν λόγω κανονισμοί προβλέπουν ευρύ φάσμα μέτρων για την καταπολέμηση της μικροβιακής αντοχής καθώς και την προώθηση μιας πιο συνετής και υπεύθυνης χρήσης των αντιμικροβιακών στα ζώα.
  • Η καλύτερη μεταχείριση των ζώων βελτιώνει την υγεία τους, μειώνει την ανάγκη για φάρμακα και συμβάλλει στη διατήρηση της βιοποικιλότητας. Η Επιτροπή θα αναθεωρήσει τη νομοθεσία για την καλή μεταχείριση των ζώων ώστε να ευθυγραμμιστεί με τα πλέον πρόσφατα επιστημονικά στοιχεία, να διευρυνθεί το πεδίο εφαρμογής της, να διευκολυνθεί η επιβολή και, εν τέλει, να εξασφαλιστεί υψηλότερο επίπεδο καλής διαβίωσης των ζώων.
  • Τον Μάρτιο του 2019 η Επιτροπή ενέκρινε μια στρατηγική προσέγγιση σχετικά με τα φάρμακα στο περιβάλλον. Στόχος ήταν η εξέταση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων όλων των σταδίων του κύκλου ζωής των φαρμακευτικών προϊόντων (τόσο για ανθρώπινη όσο και για κτηνιατρική χρήση), από τον σχεδιασμό και την παραγωγή έως τη χρήση και τη διάθεση. Σειρά δράσεων στο πλαίσιο της στρατηγικής προσέγγισης έχουν ως στόχο να συμβάλουν στην επίτευξη των στόχων του σχεδίου δράσης της ΕΕ κατά της μικροβιακής αντοχής στο πλαίσιο της προσέγγισης «Μία υγεία». 

Το δίκτυο της ΕΕ «Μία υγεία» κατά της μικροβιακής αντοχής

Το δίκτυο της ΕΕ «Μία υγεία» κατά της μικροβιακής αντοχής, υπό την προεδρία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, περιλαμβάνει κυβερνητικούς εμπειρογνώμονες από τους τομείς της ανθρώπινης υγείας και της υγείας των ζώων, από τους επιστημονικούς οργανισμούς της ΕΕ (ECDC, EMA και EFSA) καθώς και εμπειρογνώμονες της Επιτροπής. Οι εξαμηνιαίες συνεδριάσεις του δικτύου της ΕΕ «Μία υγεία» κατά της μικροβιακής αντοχής παρέχουν στα μέλη μια πλατφόρμα για την παρουσίαση των εθνικών σχεδίων δράσης και στρατηγικών και την αμοιβαία ενημέρωση σχετικά με την οικεία πρόοδο, την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών και τη συζήτηση επιλογών πολιτικής, καθώς και τρόπων ενίσχυσης της συνεργασίας και του συντονισμού.

Για τις συνεδριάσεις του δικτύου «Μία υγεία» κατά της μικροβιακής αντοχής ισχύει ειδική δήλωση περί απορρήτου, η οποία παρέχει πληροφορίες σχετικά με την επεξεργασία και την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα.

Βλ. επίσης: