NIEROZŁĄCZNI
jedz, kupuj i sprzedawaj ryby z zasobów zrównoważonych

MEDFISH4EVER - Q&A - PL

MEDFISH4EVER - Q&A - PL

  1. W czym tkwi problem?

Zasoby rybne Morza Śródziemnego drastycznie się zmniejszyły. Ponad 90% z poddanych ocenie zasobów jest nadmiernie wykorzystywanych, a niektóre z nich są na skraju wyczerpania. W przypadku bardzo wielu zasobów rybnych uzyskanie wystarczających danych nie było dotąd możliwe: 50% połowów nadal nie jest legalnie rejestrowanych[i], a 80% wyładunków pochodzi z zasobów, na temat których brakuje danych[ii]. Spowodowało to powolny, ale ciągły proces utraty miejsc pracy i dochodów. Miało to również ogromny wpływ na środowisko, a społeczeństwo musi teraz ponosić konsekwencje niewłaściwego zarządzania. Najwyższą cenę płaci tradycyjne rybołówstwo łodziowe, które stanowi 83% floty pływającej po Morzu Śródziemnym.

Kontynuowanie niezrównoważonych połowów wspólnych zasobów doprowadzi do wytrzebienia stad ryb, co spowoduje obniżenie standardu życia rybaków i zależnych od nich społeczności, degradację ekosystemów morskich i zanikanie tradycji kulturowych. Pomimo podjęcia znacznych wysiłków, takich jak ustanowienie minimalnych rozmiarów i poziomu całkowitego dopuszczalnego połowu ryb, wprowadzenie przepisów technicznych dotyczących narzędzi i praktyk połowowych oraz wdrożenie środków mających na celu ograniczenie wysiłku i zdolności, do tej pory nie udało się osiągnąć zadowalających rezultatów.

Tę krytyczną sytuację, która wpływa na cały region Morza Śródziemnego, potwierdza szereg podmiotów, w tym rybacy, wiodące przedsiębiorstwa przemysłowe, instytucje naukowe oraz organizacje środowiskowe. Istnieją odpowiednie przepisy, ale nie zostały one prawidłowo wdrożone lub ich wdrożenie zostało opóźnione, przez co wyniki nie są jeszcze wymierne. Wymagane jest podjęcie pilnych i zdecydowanych działań w celu odwrócenia tego trendu — wszyscy jesteśmy częściowo za to odpowiedzialni.

  1. W jaki sposób można rozwiązać ten problem?

Pierwszym krokiem do rozwiązania problemu jest dostrzeżenie powagi zaistniałej sytuacji, a także uznanie naszej wspólnej i adekwatnej odpowiedzialności na każdym szczeblu.

Drugim krokiem jest zapewnienie silnego politycznego przywództwa w celu zmobilizowania wszystkich zainteresowanych stron do podjęcia pilnych działań wymaganych do odbudowania zrównoważonego sektora rybołówstwa. Powinno to zaowocować stanowczą ministerialną deklaracją polityczną do 2017 r., a także uruchomieniem skutecznych i skoordynowanych inicjatyw na szczeblu krajowym i regionalnym, w Unii Europejskiej oraz w krajach śródziemnomorskich spoza UE, a także na obszarach działalności organizacji ICCAT[1] i GFCM[2].

Po trzecie potrzebne jest zaangażowanie i stanowcze zobowiązanie wszystkich zainteresowanych stron — podmiotów kształtujących politykę, decydentów, rybaków, naukowców, organizacji pozarządowych, podmiotów zarządzających łańcuchem dostaw i ogółu społeczeństwa — do wdrożenia zintegrowanych rozwiązań w celu zapewnienia długotrwałego zrównoważonego rozwoju.

  1. Co się stanie, jeżeli nie zaczniemy działać natychmiast? Jak nasze działania wpłyną na poprawę sytuacji?

Jeżeli zasoby spadną do poziomu, z którego nie będzie możliwe przywrócenie stanu pierwotnego, konsekwencje mogą być katastroficzne i nieodwracalne: nieprzewidywalne zmiany w ekosystemach morskich, powszechna ruina gospodarcza społeczności utrzymujących się z rybołówstwa oraz głęboki niepokój społeczny. Chociaż koszty gospodarcze i społeczne wdrożenia planowanych rozwiązań są wysokie, będą znacznie niższe niż przewidywane koszty w przypadku niepodjęcia żadnych działań.

Naukowcy przekonują, że nadal istnieją duże szanse na przywrócenie stanu pierwotnego, tak jak w przypadku tuńczyka błękitnopłetwego. Konieczne jest jednak jak najszybsze umożliwienie odnowienia populacji ryb. Przyniosłoby to ogromne korzyści, takie jak wyższe i bardziej przewidywalne połowy ryb, większa rentowność, bezpieczeństwo zatrudnienia i zaopatrzenia w żywność, a także polepszenie stanu środowiska i usług środowiskowych. Wszystko to prowadziłoby do osiągnięcia powszechnego i stabilnego dobrobytu.

Jeżeli zainteresowane strony na szczeblu politycznym i przemysłowym nie podejmą odpowiednich działań w celu zapewnienia zrównoważonego rozwoju wspólnych morskich zasobów biologicznych, tym samym naruszając wspólną politykę rybołówstwa oraz konwencję barcelońską, Unia Europejska będzie zmuszona do wprowadzenia drastycznych środków nadzwyczajnych, takich jak zastosowanie okresów zamkniętych i nałożenie sankcji finansowych (art. 12 rozporządzenia UE 1380/2013). W przypadku niektórych zasobów może jednak być już za późno.

  1. Jakie cele musimy osiągnąć?

Najpilniejszym celem jest zapobieżenie wytrzebieniu głównych zasobów rybnych, takich jak morszczuk czy włócznik, poprzez zastosowanie podejścia społeczno-gospodarczego opartego na nauce o środowisku oraz wdrażanie istniejących przepisów. W perspektywie średnioterminowej celem jest opracowanie i wprowadzenie skutecznych środków, które na zawsze zapewnią opłacalne i zrównoważone rybołówstwo w zdrowym Morzu Śródziemnym.

Wprowadzanie najważniejszych usprawnień (od szczebla regionalnego po krajowy) należy rozpocząć od określenia kwestii o najwyższym priorytecie. Następnie należy wdrożyć konkretne plany działania z zastosowaniem wiarygodnych narzędzi i wiążących terminów.

Konkretne środki muszą jeszcze zostać ustalone, jednak ich typologia i oczekiwane wyniki są jasno określone:

  1. Lepsza ocena stanu zasobów: gromadzenie danych, ich dostępność i analiza
  2. Lepsze egzekwowanie prawa, kontrola i nadzór
  3. Regionalizacja i wspólne zarządzanie
  4. Zminimalizowany wpływ na środowisko
  5. Wieloletnie plany zarządzania oparte na podejściu ekosystemowym
  6. Zwiększenie poziomu innowacji i usprawnień technologicznych, większa selektywność i brak odrzutów
  7. Lepsza współpraca między krajami śródziemnomorskimi (należącymi do UE i spoza UE), głownie w zakresie kontroli i egzekwowania prawa oraz badań naukowych

 

  1. Kto powinien kierować tym procesem?

Powaga i pilność tej kwestii wymagają zdecydowanego przywództwa politycznego na najwyższym szczeblu, z udziałem wszystkich krajów poławiających na Morzu Śródziemnym. Osiem państw członkowskich UE położonych nad Morzem Śródziemnym (Hiszpania, Francja, Włochy, Malta, Słowenia, Chorwacja, Grecja, Cypr), wspieranych przez UE i MEDAC[3], powinno dawać przykład, szczególnie w głównych obszarach przez nie wykorzystywanych.

Dwie regionalne organizacje ds. zarządzania rybołówstwem, GFCM i ICCAT, powinny kierować wspólnymi wysiłkami oraz zapewnić międzynarodową koordynację i konsekwentne dążenie do osiągnięcia wyników w całym basenie Morza Śródziemnego.

Stowarzyszenia przemysłowe, instytucje badawcze i organizacje pozarządowe również odgrywają bardzo ważną rolę w przywracaniu zrównoważonego rybołówstwa na Morzu Śródziemnym poprzez angażowanie wszystkich zainteresowanych stron (w tym konsumentów, rybaków rekreacyjnych i innych użytkowników obszarów morskich) i umożliwianie im działania.

  1. Czy istnieją jeszcze inne powiązane kwestie?

Przeławianie, nieprawidłowe zarządzanie i luki we wdrażaniu obowiązujących przepisów na szczeblu regionalnym, krajowym, unijnym i międzynarodowym są uważane za główne przyczyny aktualnego stanu zasobów rybnych oraz związanych z tym problemów gospodarczych.

Zanieczyszczenie, żegluga i inne źródła presji na środowiskowo, takie jak zmiana klimatu oraz gatunki inwazyjne, również mają bezpośredni wpływ na liczebność i odporność populacji ryb. Konieczne jest prowadzenie równoległych działań w celu rozwiązania tych problemów.

Równie niezbędne jest stosowanie innych uzupełniających środków w celu promowania właściwego zarządzania (np. w zakresie większej przejrzystości i obszarów chronionych) oraz mechanizmów rynkowych (np. identyfikowalności i minimalnego rozmiaru).

Społeczności utrzymujące się z rybołówstwa potrzebują innowacyjnych i zróżnicowanych strategii do zarządzania rybołówstwem i zapewniania zrównoważonego rozwoju w celu ochrony nie tylko ryb i środowiska morskiego, ale także powiązanego z rybołówstwem tysiącletniego dziedzictwa kulturowego. Projekty, takie jak pescatourism, krótkoterminowe przedsięwzięcia i inne przekrojowe inicjatywy okazały się już bardzo skuteczne.

  1. Jakie działania prowadzi UE?

UE włożyła wiele wysiłku w przywrócenie zrównoważonego charakteru rybołówstwa na poziomie UE i światowym. Unijna wspólna polityka rybołówstwa wymaga, aby wykorzystanie wszystkich zasobów rybnych UE osiągnęło poziom maksymalnego podtrzymywalnego połowu do 2020 r., oraz aby wszystkie statki UE spełniały wymogi wspólnej polityki rybołówstwa, bez względu na miejsce połowu.

Po sukcesie w regionie północno-wschodniego Atlantyku, gdzie aktualnie zwiększają się liczebność ryb i powiązane z tym zyski przemysłowe, UE dąży do całkowitego rozwiązania problemu przeławiania w Morzu Śródziemnym poprzez umożliwienie współpracy zainteresowanych stron na wszystkich szczeblach, wspieranie procesów przystosowania się za pomocą dostępnych środków, takich jak EFMR[4] oraz mechanizm TAIEX[5] w ramach europejskiej polityki sąsiedztwa. Takie fundusze mogą być przeznaczane na wdrażanie bezpośrednich środków oraz realizację dodatkowych działań, takich jak programy społeczno-gospodarcze, badania, rozwój współpracy i budowanie potencjału.

  1. Jak można pomóc?

Wszyscy ponosimy częściową odpowiedzialność za bieżący stan rzeczy i dlatego musimy zrobić wszystko, co w naszej mocy, aby pomóc w rozwiązaniu tego problemu.

Politycy i decydenci: W celu znalezienia szybkiego rozwiązania niezmiernie ważne jest zrozumienie powagi problemu, a także uruchomienie odpowiednich zasobów i zapewnienie właściwego przywództwa.

  • Państwa członkowskie UE: identyfikacja priorytetowych gatunków i obszarów, określenie konkretnych środków wymaganych do osiągnięcia celów (w tym aktualizacja krajowych planów zarządzania) i zapewnienie zgodności z przepisami.
  • Organizacje GFCM, ICCAT, MEDAC, EFCA[6], inne wpływowe zainteresowane strony, fora międzynarodowe (np. FAO[7], UfM[8]) oraz organizacje finansowe (np. Bank Światowy): pomoc w określaniu priorytetów i działań, skoordynowana współpraca i zaangażowanie w realizację wspólnych celów w zakresie wdrażania i przestrzegania przepisów.
  • Komisja Europejska i inne instytucje UE: określenie polityki i planu działań na rzecz osiągnięcia podwójnego celu: zrównoważonego wykorzystania zasobów rybnych oraz poprawy wyników gospodarczych flot.
  • Państwa trzecie: współpraca z RFMO[9] (ICCAT i GFCM) oraz przystosowanie struktur i rozmiaru ich flot do wielkości dostępnych zasobów.

Przedstawiciele przemysłu: Organizacje, takie jak Europêche i LIFE[10], reprezentują rybaków bezpośrednio zaangażowanych w wykorzystanie zasobów biologicznych i posiadają szczegółową wiedzę na temat obecnej sytuacji. Odgrywają zatem kluczową rolę w promowaniu współzarządzania i angażowaniu zainteresowanych stron w poszukiwanie rozwiązań.

  • Zakończone sukcesem wspólne inicjatywy, takie jak plan odbudowy populacji tuńczyka błękitnopłetwego, mogą inspirować dalsze wspólne działania.
  • Dobre praktyki, zastosowane w innych regionach i projektach, również mogą pomóc w zapewnieniu dochodowego i zrównoważonego rybołówstwa na Morzu Śródziemnym.
  • Zaangażowanie podmiotów w całym łańcuchu dostaw oraz społeczeństwa obywatelskiego może stanowić cenne wsparcie dla wymaganych działań naprawczych. Sprzedawcy hurtowi i detaliczni powinni promować zrównoważone produkty i odrzucać te, które nie zostały złowione zgodnie z przepisami.
  • Spotkania na szczeblu międzynarodowym, takie jak spotkanie organizacji GFCM (30 maja 2016 r.) oraz ICCAT (listopad 2016 r.), mogą stanowić forum do uzgadniania wkładu wszystkich zaangażowanych stron.

Instytucje naukowe i organy egzekwujące: Organizacje badawcze, nadzorujące i kontrolujące również ogrywają bardzo ważną rolę — zapewniają wiedzę potrzebną do prawidłowego zarządzania, a także dbają o przejrzyste i uczciwe zasady funkcjonowania rynku. Ich wkład może obejmować m.in.:

  • zwiększenie liczby ocenianych zasobów, w razie potrzeby za pomocą technik oceny przy niewystarczających danych;
  • współpracę nad rozszerzeniem przestrzennego i czasowego zakresu badań naukowych;
  • opracowanie strategii współpracy w zakresie kontroli i egzekwowania prawa na szczeblu regionalnym i subregionalnym pomiędzy krajami śródziemnomorskimi (należącymi do UE i spoza UE);
  • pomaganie podmiotom zarządzającym w zrozumieniu złożoności problemu i wzmocnieniu współpracy z zainteresowanymi stronami w celu opracowania innowacyjnych technik umożliwiających poprawę selektywności, ograniczenie niepożądanych przyłowów oraz skuteczną ochronę zagrożonych gatunków i siedlisk.

Organizacje pozarządowe i stowarzyszenia obywatelskie: Poprzez zwiększanie wiedzy i świadomości, ochronę środowiska i reprezentowanie społeczności organizacje te mogą wzmacniać współpracę i wspólne zarządzanie. Ostatnim, ale największym ogniwem łańcucha, są mieszkańcy obszarów przybrzeżnych i konsumenci — oni również muszą zaangażować się w ten proces w celu zapewnienia, że ich wybory rynkowe wspierają przejście w kierunku bardziej zrównoważonych modeli i przyczyniają się do innowacji społecznych oraz ochrony dziedzictwa obszarów zależnych od rybołówstwa.

  • Sprawdzanie etykiet: rozporządzenie UE zapewnia odpowiednie informacje i identyfikowalność, a to z kolei przyczynia się do spójnego stosowania wspólnych zasad i standardów rynkowych dla produktów pochodzących z Morza Śródziemnego.
  • Promowanie zdrowych i odpowiedzialnych zachowań konsumenckich.
  • Kampanie edukacyjne i uświadamiające na temat stanu zasobów rybnych oparte na danych naukowych, wynikach sektora, informacjach księgowych dotyczących środowiska oraz zintegrowanym zarządzaniu mogą dodatkowo przyczynić się do ogólnego sukcesu.

[1] Międzynarodowa Komisja Ochrony Tuńczyka Atlantyckiego

[2] Generalna Komisja Rybołówstwa Morza Śródziemnego

[3] Regionalny Komitet Doradczy ds. Morza Śródziemnego

[4] Europejski Fundusz Morski i Rybacki

[5] Instrument pomocy technicznej i wymiany informacji

[6] Wspólnotowa Agencja Kontroli Rybołówstwa

[7] Organizacja ds. Wyżywienia i Rolnictwa

[8] Unia dla Śródziemnomorza

[9] Regionalne organizacje ds. rybołówstwa

[10] Low Impact Fishers of Europe