ΑΧΩΡΙΣΤΟΙ
Αγοράζουμε, πουλάμε και τρώμε ψάρια βιώσιμης αλιείας

MEDFISH4EVER - Q&A - EL

MEDFISH4EVER - Q&A - EL

  1. Ποιο είναι το πρόβλημα;

Τα αποθέματα ιχθύων της Μεσογείου έχουν μειωθεί δραματικά. Πάνω από το 90% των αποθεμάτων ιχθύων που αξιολογήθηκαν υφίσταται υπερεκμετάλλευση, ορισμένα εκ των οποίων στα πρόθυρα της εξάντλησης. Για πολλά από τα αποθέματα, δεν έχει καταστεί δυνατή μέχρι τώρα η λήψη επαρκών στοιχείων: το 50% των αλιευμάτων δεν έχει καταχωριστεί νομίμως[i] και το 80% των εκφορτώσεων προέρχεται από αποθέματα για τα οποία υπάρχουν ανεπαρκή στοιχεία[ii]. Αυτό έχει οδηγήσει σε μια σταθερή ροή χαμένων θέσεων εργασίας και εισοδημάτων σε συνδυασμό με έντονο περιβαλλοντικό αντίκτυπο, αφήνοντας την κοινωνία να υποστεί το κόστος της κακής διαχείρισης. Το κόστος είναι ιδιαίτερα υψηλό για παραδοσιακά σκάφη που αντιπροσωπεύουν το 83% του μεσογειακού στόλου.

Η συνεχής μη βιώσιμη αλιεία των κοινών πόρων θα προκαλέσει την ευρεία κατάρρευση των αλιευτικών αποθεμάτων, μαζί με τους αλιείς και τις κοινότητες που εξαρτώνται από αυτούς, τα θαλάσσια οικοσυστήματα, και τις πολιτιστικές παραδόσεις. Οι προσπάθειες, όπως ελάχιστα μεγέθη και συνολικά επιτρεπόμενα αλιεύματα για τα ψάρια, τεχνικοί κανονισμοί για τα αλιευτικά εργαλεία και πρακτικές, καθώς και μέτρα για τον περιορισμό της προσπάθειας και ικανότητας, υπήρξαν σημαντικές, αλλά δεν έχουν καταφέρει μέχρι στιγμής να παράγουν επαρκή αποτελέσματα.

Αυτή η κρίσιμη κατάσταση μαρτυρείται σε όλο το φάσμα των παραγόντων, συμπεριλαμβανομένων των αλιέων, των βιομηχανικών ηγετών, των επιστημόνων και των περιβαλλοντολόγων και επηρεάζει το σύνολο της λεκάνης της Μεσογείου. Οι κανονισμοί έχουν εγκριθεί, αλλά δεν εφαρμόζονται επαρκώς, ή η εφαρμογή έχει καθυστερήσει και ως εκ τούτου τα αποτελέσματα δεν είναι ακόμη απτά. Απαιτούνται επείγουσες και τολμηρές ενέργειες για να αντιστραφεί αυτή η κατάσταση, και είμαστε όλοι συνυπεύθυνοι.

  1. Ποιες λύσεις προτείνονται;

Το πρώτο βήμα είναι να αναγνωρίσουμε επαρκώς την κατάσταση, καθώς και την κοινή και επιμέρους ευθύνη μας, σε όλα τα επίπεδα.

Το δεύτερο βήμα είναι να εξασφαλίσουμε ισχυρή πολιτική ηγεσία που θα κινητοποιήσει τις επείγουσες δράσεις που απαιτούνται για την ανοικοδόμηση ενός βιώσιμου τομέα της αλιείας. Αυτή η δέσμευση θα πρέπει να υλοποιηθεί με μια ισχυρή πολιτική υπουργική δήλωση έως το 2017 και να διασφαλίσει αποτελεσματικές και συντονισμένες πρωτοβουλίες σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο, στην Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς και σε τρίτες χώρες της Μεσογείου, στην ICCAT[1] και στη ΓΕΑΜ[2].

Τρίτον, χρειαζόμαστε την εμπλοκή και την ισχυρή δέσμευση όλων των ενδιαφερομένων μερών - από τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής και λήψης αποφάσεων έως τους αλιείς, τους επιστήμονες, τις ΜΚΟ, τους διαχειριστές της εφοδιαστικής αλυσίδας και την κοινωνία των πολιτών γενικότερα - να συμβάλει με ολοκληρωμένες λύσεις προς την κατεύθυνση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας.

  1. Τι θα συμβεί αν δεν αναλάβουμε δράση; Και στην αντίθετη περίπτωση;

Εάν τα αποθέματα εξαντληθούν σε σημείο μη επιστροφής, οι συνέπειες θα μπορούσαν να είναι καταστροφικές και μη αναστρέψιμες: απρόβλεπτες αλλαγές στα θαλάσσια οικοσυστήματα, εκτεταμένη οικονομική καταστροφή για εξαρτώμενες από την αλιεία κοινότητες και βαθιά κοινωνική δυσφορία. Ενώ εξακολουθούν να έχουν μεγάλη σημασία, το οικονομικό κόστος και οι κοινωνικές επιπτώσεις της δράσης των παραγόντων θα είναι πολύ κατώτερων διαστάσεων σε σχέση με αυτές που προβλέπονται, αν παραλείψουμε να ενεργήσουμε τώρα. 

Η επιστήμη μας λέει ότι το δυναμικό για την ανάκαμψη εξακολουθεί να παραμένει ισχυρό, όπως στην περίπτωση του ερυθρού τόνου του Ατλαντικού, αλλά πρέπει να βεβαιωθούμε ότι οι πληθυσμοί των ψαριών θα αναβιώσουν το συντομότερο δυνατό. Αυτό θα έχει εκτενή οφέλη, συμπεριλαμβανομένων των υψηλότερων και πιο προβλέψιμων αποδόσεων, της μεγαλύτερης κερδοφορίας, της εργασίας και της επισιτιστικής ασφάλειας, της βελτίωσης της περιβαλλοντικής κατάστασης και των υπηρεσιών. Όλα αυτά θα οδηγήσουν σε καθολική και βιώσιμη ευημερία.

Αν οι πολιτικοί και βιομηχανικοί φορείς δεν καταφέρουν να διαφυλάξουν τη βιωσιμότητα των κοινών θαλάσσιων βιολογικών πόρων, κατά παράβαση της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής και της σύμβασης της Βαρκελώνης, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα αναγκαστεί να υιοθετήσει δραστικά μέτρα έκτακτης ανάγκης, όπως κλείσιμο και οικονομικές κυρώσεις (Άρθρο 12 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1380/2013). Για ορισμένα αποθέματα, μπορεί να είναι ήδη πολύ αργά.

  1. Πού στοχεύουμε;

Ο πιο άμεσος στόχος πρέπει να είναι να αποφευχθεί η κατάρρευση των κρίσιμων αποθεμάτων ψαριών, όπως ο μπακαλιάρος ή ο ξιφίας, υιοθετώντας μια κοινωνικοοικονομική προσέγγιση που βασίζεται στην περιβαλλοντική επιστήμη και τη διασφάλιση της εφαρμογής της υπάρχουσας νομοθεσίας. Μεσοπρόθεσμα, ο στόχος είναι η ανάπτυξη και εφαρμογή αποτελεσματικών μέτρων που θα εξασφαλίσουν παντοτινή κερδοφόρα και βιώσιμη αλιεία σε μια υγιή Μεσόγειο.

Οι βασικές απαραίτητες βελτιώσεις (από περιφερειακό σε εθνικό επίπεδο) πρέπει να ξεκινούν με τη διάγνωση θεμάτων υψηλής προτεραιότητας, που ακολουθείται από την εφαρμογή συγκεκριμένων σχεδίων δράσης, με αξιόπιστα εργαλεία και δεσμευτικές προθεσμίες.

Παρόλο που πρέπει να καθοριστούν ακριβή μέτρα, η τυπολογία τους και τα αναμενόμενα αποτελέσματα είναι σαφή:

  1. Καλύτερη αξιολόγηση των αποθεμάτων: συλλογή δεδομένων, διαθεσιμότητα και ανάλυση
  2. Καλύτερη επιβολή, έλεγχος και επιτήρηση
  3. Περιφερειοποίηση και από κοινού διακυβέρνηση
  4. Μείωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων
  5. Πολυετή σχέδια διαχείρισης με βάση την προσέγγιση του οικοσυστήματος
  6. Περισσότερη καινοτομία και καλύτερη τεχνολογία, περισσότερη επιλεκτικότητα και καθόλου απορρίψεις
  7. Βελτιωμένη συνεργασία μεταξύ των μεσογειακών χωρών (εντός και εκτός ΕΕ), ιδιαίτερα στον έλεγχο και την επιβολή, καθώς και την επιστημονική έρευνα.

 

  1. Ποιος πρέπει να ηγηθεί της διαδικασίας;

Η σοβαρότητα και ο επείγων χαρακτήρας του θέματος απαιτεί αποφασιστική πολιτική ηγεσία στο υψηλότερο επίπεδο, συμπεριλαμβάνοντας όλες τις χώρες που αλιεύουν στη Μεσόγειο. Εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα οκτώ κράτη μέλη που έχουν ακτές στη Μεσόγειο (Ισπανία, Γαλλία, Ιταλία, Μάλτα, Σλοβενία, Κροατία, Ελλάδα, Κύπρος), τα οποία υποστηρίζονται από την ΕΕ και το MEDAC[3], πρέπει να δώσουν το παράδειγμα, ιδίως στις περιοχές εκείνες που γίνονται αντικείμενο εκμετάλλευσης από τα εν λόγω κράτη.

Οι δύο περιφερειακές οργανώσεις διαχείρισης της αλιείας, η ΓΕΑΜ και η ICCAT πρέπει να συντονίσουν τις κοινές προσπάθειες και να εξασφαλίσουν διεθνή συντονισμό και ουσιαστικά αποτελέσματα σε όλη τη λεκάνη.

Οι βιομηχανικές ενώσεις, οι ερευνητές και οι ΜΚΟ πρέπει, επίσης να διαδραματίσουν ζωτικό ρόλο, εμπλέκοντας και προετοιμάζοντας όλους τους παράγοντες (συμπεριλαμβανομένων των καταναλωτών, ερασιτεχνών αλιέων και άλλων θαλάσσιων χρηστών), ώστε να επαναφέρουν την αλιεία στη Μεσόγειο στην πορεία της βιωσιμότητας.

  1. Υπάρχουν άλλα σχετικά ζητήματα;

Η υπεραλίευση, η κακή διαχείριση και τα κενά στην εφαρμογή της ισχύουσας νομοθεσίας, που ισχύουν σε περιφερειακό, εθνικό, ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο, είναι αποδεδειγμένα οι κύριες αιτίες της τρέχουσας κατάστασης των ιχθυαποθεμάτων της Μεσογείου και του σχετικού οικονομικού προβλήματος.

Ωστόσο, η ρύπανση, η ναυσιπλοΐα και άλλες πηγές περιβαλλοντικού στρες, όπως η αλλαγή του κλίματος και των χωροκατακτητικών ειδών, έχουν επίσης άμεσο αντίκτυπο στην αφθονία και την ανθεκτικότητα των πληθυσμών των ψαριών, και πρέπει να αντιμετωπιστούν παράλληλα.

Άλλα συμπληρωματικά μέτρα για την προώθηση της χρηστής διακυβέρνησης (π.χ. μεγαλύτερη διαφάνεια και προστατευόμενες περιοχές) και μηχανισμοί της αγοράς (π.χ. ιχνηλασιμότητα και ελάχιστα μεγέθη) αποτελούν, επίσης, απαραίτητες πτυχές.

Τέλος, οι εξαρτώμενες από την αλιεία κοινότητες έχουν ανάγκη από καινοτόμες και διαφοροποιημένες στρατηγικές για τη διαχείριση της αλιείας και της βιώσιμης ανάπτυξης, με σκοπό την προστασία όχι μόνο των ψαριών και του θαλάσσιου περιβάλλοντος, αλλά της χιλιετούς πολιτιστικής κληρονομιάς που συνδέεται με αυτά. Προγράμματα όπως το pescatourism (αλιευτικός τουρισμός), οι βραχείες αλυσίδες εφοδιασμού και άλλες εγκάρσιες πρωτοβουλίες έχουν ήδη στεφθεί με επιτυχία.

  1. Τι κάνει η ΕΕ;

Η ΕΕ καταβάλλει μεγάλη προσπάθεια για να βελτιωθεί η βιωσιμότητα της αλιείας στην ΕΕ και σε παγκόσμιο επίπεδο. Η Κοινή Αλιευτική Πολιτική της ΕΕ καλεί να αξιοποιηθούν όλα τα αποθέματα της ΕΕ σε μέγιστη βιώσιμη απόδοση μέχρι το 2020 και όλα τα σκάφη της ΕΕ να συμμορφωθούν με την ΚΑΠ, ανεξαρτήτως της περιοχής στην οποία αλιεύουν.

Μετά την ενθαρρυντική επιτυχία στον βορειοανατολικό Ατλαντικό, όπου αυξάνεται η αφθονία των ψαριών και τα βιομηχανικά κέρδη, η ΕΕ είναι αποφασισμένη να θέσει τέλος στην υπεραλίευση στη Μεσόγειο, συγκεντρώνοντας τους φορείς σε όλα τα επίπεδα και στηρίζοντας την προσαρμογή με προσβάσιμα ταμεία όπως το ΕΤΘΑ[4] και το μηχανισμόTAIEX[5] της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Γειτονίας. Τα εν λόγω ταμεία είναι διαθέσιμα για άμεσα μέτρα, καθώς και για συμπληρωματικές δράσεις, όπως κοινωνικοοικονομικά προγράμματα, έρευνα, συνεργασία και ανάπτυξη ικανοτήτων.

  1. Πώς μπορώ να βοηθήσω;

Είμαστε όλοι εν μέρει υπεύθυνοι για την κατάσταση αυτή, και ως εκ τούτου, όλοι πρέπει να συμβάλουμε ανάλογα με τις ικανότητές μας στην αντιμετώπισή της.

Υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής και λήψης αποφάσεων: Είναι υψίστης σημασίας να κατανοήσουμε τι διακυβεύεται και να κινητοποιήσουμε τους κατάλληλους πόρους και την ηγεσία προκειμένου να βρεθούν επειγόντως λύσεις.

  • Τα κράτη μέλη της ΕΕ: αναγνωρίζουν τα είδη και τις περιοχές με προτεραιότητα, καθορίζουν τα ακριβή μέτρα για την επίτευξη των στόχων (συμπεριλαμβανομένης της επικαιροποίησης των εθνικών σχεδίων διαχείρισης τους) και εγγυώνται την τήρησή τους.
  • Η ΓΕΑΜ, η ICCAT, το MEDAC, η ΕΥΕΑ[6] και άλλοι σημαίνοντες ενδιαφερόμενοι φορείς, διεθνή φόρα (π.χ. ο FAO[7], η ΕγΜ[8]) και χρηματοδοτικοί οργανισμοί (π.χ. η Παγκόσμια Τράπεζα): βοηθούν στον καθορισμό των προτεραιοτήτων και δράσεων, συνεργάζονται με συντονισμένο τρόπο και δεσμεύονται για την επίτευξη κοινών στόχων ως προς την εφαρμογή και τη συμμόρφωση.
  • Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα άλλα θεσμικά όργανα της ΕΕ: καθορίζουν την πολιτική και έναν χάρτη πορείας για τη σταδιακή επίτευξη του διττού στόχου της βιώσιμης εκμετάλλευσης των αλιευτικών αποθεμάτων και τη βελτίωση των οικονομικών επιδόσεων των στόλων.
  • Τρίτες χώρες: συνεργάζονται με τις ΠΟΔΑ[9] (την την ICCAT και τη ΓΕΑΜ) και προσαρμόζουν τη δομή και το μέγεθος των στόλων τους στους διαθέσιμους πόρους.

Ενδιαφερόμενοι του βιομηχανικού τομέα: Όσον αφορά την εκπροσώπηση των αλιέων που εμπλέκονται άμεσα στην εκμετάλλευση των βιολογικών πόρων, καθώς και με λεπτομερή γνώση της πραγματικής κατάστασης, οργανώσεις όπως η Europêche ή η LIFE[10] διαδραματίζουν ζωτικό ρόλο, προωθώντας τη συνδιαχείριση και την εμπλοκή των ενδιαφερόμενων φορέων στον καθορισμό λύσεων.

  • Υφιστάμενες ιστορίες συνεταιριστικής επιτυχίας, όπως το σχέδιο αποκατάστασης του τόνου του Ατλαντικού, μπορούν να εμπνεύσουν περαιτέρω κοινές δράσεις.
  • Οι ορθές πρακτικές, που διατίθενται από άλλες περιοχές και έργα, μπορούν επίσης να βοηθήσουν να ανοίξει ο δρόμος για κερδοφόρα και βιώσιμη αλιεία στη Μεσόγειο.
  • Η εμπλοκή σε ολόκληρη την αλυσίδα εφοδιασμού, καθώς και η κοινωνία των πολιτών, μπορούν να προσφέρουν πολύτιμη υποστήριξη σε απαραίτητες προσαρμογές. Οι χονδρέμποροι και οι λιανοπωλητές θα πρέπει να προωθούν βιώσιμα προϊόντα και να απορρίπτουν εκείνα που δεν έχουν αλιευθεί σύμφωνα με τους κανόνες.
  • Οι διεθνείς συναντήσεις, όπως αυτή της ΓΕΑΜ (στις 30 Μαΐου 2016) και της ICCAT (Νοέμβριος 2016), μπορούν να χρησιμεύσουν στην ευθυγράμμιση της συμβολής όλων.

 

Επιστήμονες και αρχές επιβολής του νόμου: Οι οργανισμοί έρευνας, εποπτείας και ελέγχου αποτελούν, επίσης θεμελιώδεις παράγοντες που επιτρέπουν να τεθεί η διαχείριση σε μια βάση βελτιωμένης γνώσης και να διασφαλιστεί υψηλό επίπεδο διαφάνειας και υγιούς ανταγωνισμού. Μεταξύ άλλων, θα μπορούσαν:

  • να αυξήσουν τον αριθμό των αποθεμάτων που αξιολογούνται, να καταφεύγουν σε τεχνικές αξιολόγησης των ελλιπών δεδομένων, όταν είναι απαραίτητο,
  • να εργαστούν από κοινού για την αύξηση της χωρικής και χρονικής κάλυψης των επιστημονικών ερευνών,
  • να αναπτύξουν συνεταιριστικές στρατηγικές σχετικά με τον έλεγχο και την επιβολή σε περιφερειακό και υποπεριφερειακό επίπεδο, μεταξύ των μεσογειακών χωρών (εντός και εκτός ΕΕ),
  • να βοηθήσουν τους υπεύθυνους να κατανοήσουν την πολυπλοκότητα και να εντατικοποιήσουν τη συνεργασία τους με τους ενδιαφερόμενους φορείς, ώστε να σχεδιάσουν από κοινού καινοτόμες τεχνικές για τη βελτίωση της επιλεκτικότητας, τη μείωση των ανεπιθύμητων παρεμπιπτόντων αλιευμάτων και την αποτελεσματική προστασία των ευπαθών ειδών και οικοτόπων.

ΜΚΟ και ενώσεις πολιτών: Συμβάλλουν στην αύξηση της γνώσης και της ευαισθητοποίησης, την προστασία του περιβάλλοντος και την εκπροσώπηση των κοινοτήτων, μπορούν να ενισχύσουν τη συνεργασία και την από κοινού διαχείριση. Ως ο τελευταίος, αλλά μεγαλύτερος κρίκος της αλυσίδας, οι πολίτες και οι καταναλωτές των παράκτιων περιοχών γενικότερα πρέπει να συμμετέχουν, ώστε να διασφαλίσουν ότι οι επιλογές της αγοράς στηρίζουν τη μετάβαση προς πιο βιώσιμα μοντέλα, συμβάλλοντας στην κοινωνική καινοτομία και την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς στις περιοχές που εξαρτώνται από την αλιεία.

  • Ελέγξτε τις ετικέτες: Κανονισμός της ΕΕ διασφαλίζει την ορθή ενημέρωση και την ανιχνευσιμότητα, γεγονός το οποίο με τη σειρά του βοηθά στη στήριξη των κανόνων της κοινής αγοράς και των προτύπων για τα προϊόντα της αγοράς που προέρχονται από τη Μεσόγειο Θάλασσα.
  • Προώθηση υγιών και υπεύθυνων πρακτικών των καταναλωτών.
  • Οι εκπαιδευτικές εκστρατείες, καθώς και οι εκστρατείες ευαισθητοποίησης σχετικά με την κατάσταση των αλιευτικών αποθεμάτων βάσει της επιστήμης, των επιδόσεων του τομέα, της περιβαλλοντικής λογιστικής και της ολοκληρωμένης διακυβέρνησης μπορούν να συμβάλουν περαιτέρω στη συνολική επιτυχία.

[1] Διεθνής Επιτροπή για τη Διατήρηση των Θυννοειδών του Ατλαντικού

[2] Γενική Επιτροπή Αλιείας της Μεσογείου

[3] Γνωμοδοτικό Συμβούλιο για τη Μεσόγειο

[4] Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας

[5] Τεχνική Βοήθεια και Ανταλλαγή Πληροφοριών

[6] Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Ελέγχου της Αλιείας

[7] Οργανισμός Επισιτισμού και Γεωργίας

[8] Ένωση για τη Μεσόγειο

[9] Περιφερειακές οργανώσεις διαχείρισης αλιείας

[10] Αλιείς ήπιων επιπτώσεων στην Ευρώπη