Αρχάριοι:Πληθυσμός

Logo wide.png

Το άρθρο αυτό αποτελεί μέρος της ενότητας Στατιστικές για αρχάριους του Statistics Explained, όπου εξηγούνται με απλό τρόπο κάποιοι στατιστικοί δείκτες και βασικές στατιστικές έννοιες έτσι ώστε ο κόσμος των στατιστικών να γίνει κάπως ευκολότερος στην κατανόηση όχι μόνο για τους μαθητές και τους φοιτητές, αλλά και για όλους όσοι ενδιαφέρονται για τις στατιστικές.

Γιατί χρειάζονται οι πληροφορίες σχετικά με τον αριθμό των ατόμων που ζουν σε μια χώρα, περιφέρεια ή πόλη;

Οι κυβερνήσεις, για παράδειγμα, πρέπει να γνωρίζουν πόσοι κάτοικοι ζουν στη χώρα σήμερα και πόσοι προβλέπεται να ζουν στο μέλλον. Με βάση την πληροφορία αυτή μπορούν να προγραμματίζουν και να παίρνουν καλύτερες αποφάσεις για την κατασκευή δρόμων, σχολείων, νοσοκομείων κλπ. Οι κυβερνήσεις πρέπει, επίσης, να γνωρίζουν την ηλικία του πληθυσμού αλλά και την εξέλιξή της κατά τα επόμενα έτη, προκειμένου να κάνουν έναν προγραμματισμό για τις συντάξεις, την υγειονομική περίθαλψη κλπ.

Δείτε το βίντεο που εξηγεί τη μεταβολή του πληθυσμού

Πώς υπολογίζεται ο πληθυσμός σε μια χώρα ή σε μια δεδομένη περιοχή;?

Ο πληθυσμός μιας συγκεκριμένης περιοχής ορίζεται ως ο αριθμός των ανθρώπων που συνήθως ζουν στην περιοχή αυτή, όπως καταμετρήθηκε την 1η Ιανουαρίου ενός συγκεκριμένου έτους. Πηγή των στοιχείων αυτών μπορεί να είναι η πιο πρόσφατη απογραφή πληθυσμού (απογραφή πληθυσμού είναι η καταμέτρηση του πληθυσμού μιας χώρας). Δεδομένου ότι μια απογραφή διενεργείται κανονικά κάθε 10 έτη, θα πρέπει να γίνει μια ετήσια προσαρμογή προκειμένου να έχουμε τον πληθυσμό για ένα συγκεκριμένο έτος. Η προσαρμογή αυτή περιλαμβάνει τη φυσική μεταβολή του πληθυσμού και την καθαρή μετανάστευση. Η φυσική μεταβολή του πληθυσμού υπολογίζεται αν από τις γεννήσεις αφαιρέσουμε τους θανάτους. Η καθαρή μετανάστευση είναι ο αριθμός των εισερχομένων μεταναστών στη χώρα μείον τον αριθμό των εξερχόμενων από τη χώρα μεταναστών — βλ. το παράδειγμα παρακάτω. Σε ορισμένες χώρες, αντί της παραπάνω μεθόδου χρησιμοποιούνται μητρώα πληθυσμού.

Παράδειγμα

Την 1η Ιανουαρίου 2016, ο πληθυσμός της ΕΕ εκτιμήθηκε σε 510 εκατομμύρια, έναντι 508 εκατομμυρίων την 1η Ιανουαρίου 2015. Αυτό σημαίνει ότι ο πληθυσμός αυξήθηκε κατά 2 εκατομύρια άτομα κατά τη διάρκεια του 2015. Η αύξηση αυτή οφείλεται στη φυσική μεταβολή του πληθυσμού ή στην καθαρή μετανάστευση; Καθώς γεννήθηκαν 5,1 εκατομμύρια βρέφη και απεβίωσαν 5,2 εκατομμύρια άτομα, η φυσική μεταβολή του πληθυσμού είχε αρνητικό πρόσημο (-0,1 εκατομμύρια). Επομένως, η αύξηση του πληθυσμού οφείλεται στην καθαρή μετανάστευση.

Ποιοι άλλοι σημαντικοί δείκτες χρησιμοποιούνται για τον πληθυσμό;=

Παρακάτω παρατίθενται ορισμένα παραδείγματα.:

Ο δείκτης γονιμότητας είναι ο μέσος αριθμός ζωντανών παιδιών που γεννά μια γυναίκα λαμβάνοντας υπόψη τα τρέχοντα ποσοστά γονιμότητας. Ως γέννηση νοείται η έναρξη της ζωής ενός παιδιού, καθώς αυτό βγαίνει από το σώμα της μητέρας του. Το ακαθάριστο ποσοστό γεννήσεων ορίζεται ως ο αριθμός των γεννήσεων κατά τη διάρκεια του έτους διαιρούμενος με τον πληθυσμό κατά το εν λόγω έτος. Η τιμή αυτή εκφράζεται ανά 1.000 άτομα.

Παράδειγμα

Το έτος 2014 γεννήθηκαν 5,1 εκατομμύρια παιδιά στην ΕΕ, αριθμός που αντιστοιχεί σε καθαρό ποσοστό γεννήσεων της τάξεως των 10,1 γεννήσεων ανά 1.000 άτομα. Το εν λόγω ποσοστό έχει μειωθεί: από 16,4 το έτος 1970 σε 12,8 το 1985 και σε 10,6 το 2000. Μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ, στη Γαλλία καταγράφηκε το υψηλότερο ποσοστό γονιμότητας το 2014 με 2,01 γεννήσεις ζώντων ανά γυναίκα και στην Πορτογαλία σημειώθηκε το χαμηλότερο ποσοστό γονιμότητας (1,23 γεννήσεις ζώντων ανά γυναίκα).

Για πόσο διάστημα αναμένεται να ζήσει ένα άτομο; Αυτό μετράται μέσω του δείκτη για το προσδόκιμο ζωής. Αυτός ο δείκτης μπορεί να εκφράζεται και ως προσδόκιμο ζωής κατά τη γέννηση, που ισοδυναμεί με τον αριθμό των ετών που αναμένεται να ζήσει ένα νεογέννητο. Ο υπολογισμός του προσδόκιμου ζωής λαμβάνει υπόψη τις τρέχουσες συνθήκες θνησιμότητας και δείχνει πόσο πιθανό είναι να πεθάνει κάποιος σε κάθε ηλικία. Το προσδόκιμο ζωής, συνήθως, υπολογίζεται για το σύνολο του πληθυσμού αλλά και ξεχωριστά για τις γυναίκες και τους άντρες. Το προσδόκιμο ζωής για τις γυναίκες είναι γενικά υψηλότερο από αυτό των ανδρών.

Παράδειγμα

Κατά τη διάρκεια των τελευταίων 50 ετών, το προσδόκιμο ζωής κατά τη γέννηση στην ΕΕ αυξήθηκε κατά 10 έτη, περίπου, τόσο για τους άνδρες όσο και για τις γυναίκες. Αυτό σημαίνει ότι ένα βρέφος που γεννήθηκε το 2014 αναμένεται να ζήσει 80,9 έτη, φθάνοντας στην ηλικία των 83,6 χρονών αν είναι κοριτσάκι και στην ηλικία των 78,1 χρονών αν είναι αγοράκι, ενώ το αντίστοιχο όριο ήταν, περίπου, 10 έτη χαμηλότερο το 1960.

Το ακαθάριστο ποσοστό θνησιμότητας ορίζεται ως ο αριθμός των θανάτων κατά τη διάρκεια ενός έτους διαιρούμενος με τον πληθυσμό κατά το εν λόγω έτος. Ο λόγος αυτός εκφράζεται ανά 1.000 άτομα. Βρεφική θνησιμότητα είναι ο θάνατος ενός βρέφους (παιδιού ηλικίας μικρότερης του ενός έτους). Το ποσοστό βρεφικής θνησιμότητας ορίζεται ως ο λόγος του αριθμού των βρεφών που πέθαναν κατά τη διάρκεια του έτους προς τον αριθμό των γεννήσεων ζώντων τέκνων κατά το εν λόγω έτος· ο λόγος που προκύπτει εκφράζεται ανά 1.000 γεννήσεις ζώντων.

Παράδειγμα

Το 2014, πέθαναν περίπου 4,9 εκατ. άτομα στην ΕΕ, γεγονός που αντιστοιχεί σε ακαθάριστο ποσοστό θνησιμότητας 9,7 ανά 1.000 άτομα. Το ποσοστό αυτό παρέμεινε, λίγο-πολύ, το ίδιο κατά τα τελευταία 40 έτη, λαμβάνοντας τη μέγιστη τιμή του το 1993 με 5 εκατομμύρια θανάτους, κάτι που αντιστοιχεί σε ακαθάριστο ποσοστό θνησιμότητας 10,5 ανά χίλια άτομα.

Πληθυσμιακή πυραμίδα είναι μια γραφική απεικόνιση που βοηθά στο να οπτικοποιήσουμε τον αριθμό των ατόμων κατά ομάδες ηλικιών, για ένα συγκεκριμένο έτος. Μπορεί να έχει την ακόλουθη μορφή:

Πυραμίδες πληθυσμού, ΕΕ-28, 2001 και 2015
(% Του συνολικού πληθυσμού)

Πηγή: Eurostat (demo_pjangroup)

Population-pyramid.gif

Βλ. ανωτέρω τo βίντεο, καθώς και το κείμενο παρακάτω για επεξήγηση


Οι ομάδες των μεγαλύτερων ηλικιών βρίσκονται στην κορυφή της πυραμίδας και οι τάξεις των μικρότερων ηλικιών στη βάση της πυραμίδας. Συνήθως, στην αριστερή πλευρά απεικονίζονται οι άνδρες και στη δεξιά οι γυναίκες. Στην ανωτέρω απεικόνιση συγκρίνεται το έτος 2001 (με περίγραμμα) με το έτος 2015 (γέμισμα με χρώμα). Διαπιστώνουμε ότι το 2015 η ηλικιακή ομάδα που συγκέντρωνε το υψηλότερο ποσοστό του πληθυσμού ήταν η ομάδα ηλικιών 45-49 ετών, ενώ το 2001 οι ομάδες ηλικιών 30-34 και 35-39 ετών. Από το σχήμα της πυραμίδας, διαπιστώνουμε ότι ο πληθυσμός γερνάει, καθώς ο πληθυσμός των ομάδων των μικρότερων ηλικιών μειώνεται ενώ αυτός των ομάδων των μεγαλύτερων ηλικιών αυξάνεται. Αυτό προκύπτει, επίσης, και από τη διάμεση ηλικία του πληθυσμού: το 2015 ήταν 42,4 έτη, ενώ το 2001 38,3 έτη.

Βλέπε επίσης


Λήμματα στο Γλωσσάριο του Statistics Explained:

Στατιστικά στοιχεία

(μόνο στα αγγλικά)

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

(μόνο στα αγγλικά)

  • Βίντεο της Στατιστικής Υπηρεσίας της Ισπανίας για το Προσδόκιμο ζωής Life expectancy
  • Βίντεο της Στατιστικής Υπηρεσίας της Ισπανίας για τις Πληθυσμιακές πυραμίδες Population pyramid
  • Βίντεο της Στατιστικής Υπηρεσίας της Ισπανίας για την Καθαρή Μετανάστευση Net migration