chevron-down chevron-left chevron-right chevron-up home circle comment double-caret-left double-caret-right like like2 twitter epale-arrow-up text-bubble cloud stop caret-down caret-up caret-left caret-right file-text

EPALE

Elektroniczna platforma na rzecz uczenia się dorosłych w Europie

 
 

Blog

Czy debaty oksfordzkie są dobrym narzędziem do prowadzenia konsultacji społecznych

18/05/2017
by Krzysztof Mączka
Język: PL

Tekst bazuje na materiale: Mączka, K. 2017. Debata oksfordzka a konsultacje społeczne. W: Materiały konferencyjne Konferencji Programowej Narodowego Kongresu Nauki w Lublinie, ss. 115-122

Debaty oksfordzkie są powszechnie uznawane za szlachetną formę dyskutowania oraz rozwijające ćwiczenie intelektualne. Zarówno obserwatorzy jak i uczestnicy debat wskazują, że są one: efektywnym narzędziem edukacyjnym w odniesieniu do różnych tematów, rozwijają umiejętność zajmowania stanowisk oraz dobierania argumentów, uczą krytycznego i logicznego myślenia, wykształcają umiejętność wchodzenia w merytoryczny dialog, uczą retoryki itd. (Pankowski et al. 2012; Pacut 2007).

Już tych kilka cech skłania mnie do postawienia pewnej (być może śmiałej) hipotezy, że debaty oksfordzkie mogą okazać się bardzo obiecującym narzędziem partycypacyjnym do prowadzenia konsultacji społecznych. Tekst ten stanowić będzie zaś próbę (póki co teoretycznego) udowodnienia tej hipotezy i przedstawię w nim: 1) czym są konsultacje społeczne, 2) czym jest debata oksfordzka i jak korzystać z niej w konsultacjach społecznych oraz 3) porównanie wybranych technik konsultacji społecznych z debatą oksfordzką.

 

Czym są konsultacje społeczne?

Począwszy od klasycznej koncepcji drabiny partycypacyjnej (Arstein 1969) istnieje wiele definicji partycypacji. Dotyczą one zarówno wyborów powszechnych, udziału w stowarzyszeniach jak i prowadzonych przez samorządy konsultacji społecznych (Frieske 2014; Olko and Sadura 2014; Ganuza i Baiocchi 2012; Kwiatkowska 2013). Termin: "konsultacje społeczne", jest węższy niż partycypacja (konsultacje to tylko jeden z typów partycypacji, jako pewnej ogólnej koncepcji). Jednak samorządy lokalne często pod postacią konsultacji rozumieją także inne typy partycypacji (np. informowanie obywateli o podjętych decyzjach czy współdecydowanie z obywatelami). Nie będzie więc znaczącym nadużyciem, jeśli dla naszych potrzeb posłużymy się wyłącznie terminem „konsultacje społeczne”.

Narzędzi do prowadzenia konsultacji jest wiele, jednak żadne z nich nie jest idealne ani uniwersalne. Dobór właściwego zawsze zależy od tematu i powinien być poprzedzony dokładną diagnozą potencjalnego problemu. Wymieńmy przykłady kilku technik, pokrótce je charakteryzując:

  • Otwarte spotkanie konsultacyjne - służy wymianie opinii pomiędzy mieszkańcami i przedstawicielami władz oraz ekspertami. Prowadzone jest przez moderatora.
  • Fokus/Zogniskowany wywiad grupowy - służy poznaniu potrzeb i opinii określonej grupy osób (zarówno homogenicznej, jak i heterogenicznej), oparty na scenariuszu i prowadzony przez moderatora.
  • Badanie ankietowe - służące poznaniu potrzeb, opinii, postaw reprezentatywnej lub zdefiniowanej grupy mieszkańców na zadany temat z obszaru planowania przestrzennego
  • Sondaż Deliberatywny - złożona technika partycypacyjna oparta na takich elementach jak badanie sondażowe, przygotowanie materiałów informacyjnych, dyskusje grupowe, panel ekspercki i finalne głosowanie uczestników. Jest formą współdecydowania i silnej rekomendacji dla władz lokalnych.
  • Sąd obywatelski - to technika konsultacji społecznych inspirowana instytucją ławników ugruntowaną w sądownictwie Stanów Zjednoczonych. Technika ta świetnie sprawdza się w sytuacjach silnego, spolaryzowanego konfliktu społecznego, w którym rozwiązania forsowane przez obydwie strony są akceptowalne z punktu prawnego, jednak nie są akceptowalne przez drugą stronę sporu.

 

Czym jest debata oksfordzka i jak korzystać z niej w konsultacjach społecznych?

Debata oksfordzka jest formą dyskutowania nad określoną tezą (nie pytaniem!) podczas której spierają się jej zwolennicy (propozycja) oraz przeciwnicy (propozycja), według ściśle określonych reguł (zabronione jest obrażanie i wyśmiewanie innych  mówców, ściśle określone są ramy czasowe, podczas wystąpień musi panować absolutna cisza itd.). Przykładami tez mogą być: „Kraków nie powinien organizować zimowych igrzysk olimpijskich”; „W Poznaniu warto wybudować stadion żużlowy” itd. Role propozycji i opozycji tradycyjnie losowane są tuż przed samą debatą – debata jest wówczas przede wszystkim ćwiczeniem intelektualnym. W skład obydwu zespołów wchodzi po 4 mówców: (1) wprowadzający, (2) rozwijający argumentację, (3) krytykujący argumenty adwersarzy oraz (4) podsumowujący. Nad przebiegiem debaty czuwają Marszałek (udzielający głosu i w razie potrzeby dyscyplinujący mówców) oraz sekretarz (skrzętnie notujący przewinienia mówców oraz pilnujący czasu).

W debacie istotną rolę pełni także publiczność, której można przypisać różne role: zadawanie pytań, głosowanie nad tezą przed i/lub po debacie czy decydowanie o wyniku debaty.

Jeśli jednak przełożyć formułę debatę debaty oksfordzkiej na grunt konsultacji społecznych, można jej użyć jako sposobu do rzeczowej ilustracji istniejącego sporu lub nawet próby jego rozwiązania. Przykładem może być dyskutowana ostatnio kwestia tworzenia w Polsce obszarów metropolitarnych w oparciu o dedykowane ustawy sejmowe. Nie od dziś wiadomo, że rozwiązania zawarte w ustawach budzą kontrowersje. Z jednej strony mogą nieść ryzyko dla gmin pozbawienia ich części suwerenności (przerzucenie kompetencji na inny szczebel, być może docelowe włączenie w granice administracyjne dużego miasta), z drugiej zaś dają konkretną zachętę finansową w wysokości 5% wpływów z podatku PiT, co w przypadku Poznania wynosiłoby 140 mln zł.

Ponieważ dyskusja toczy się głównie na płaszczyźnie samorządowo-eksperckiej można skorzystać z potencjału debaty, by przybliżyć go innym i zaprosić zwolenników oraz przeciwników do wspólnej dyskusji, by mogli przedstawić argumenty w syntetyczny i zdyscyplinowany sposób w ramach debaty oksfordzkiej:

1. Na otwartym spotkaniu transmitowanym w lokalnych mediach, aby przybliżyć wszystkim mieszkańcom argumentację za danym rozwiązaniem lub przeciwko niemu.

lub

2. Przed reprezentatywną grupą mieszkańców pełniącą rolę publiczności, która zagłosowałaby po debacie jaką decyzję należy podjąć.

Na tym przykładzie jasno widać, że debata oksfordzka może być kompleksową techniką konsultacji społecznych szczególnie efektywną, jeśli chodzi o atrakcyjne informowanie lub rozwiązywanie złożonych problemów.

 

Porównanie wybranych technik konsultacji społecznych z debatą oksfordzkiej

Warto pójść jednak jeszcze o krok dalej i porównać debatę oksfordzką oraz 3 zbliżone do niej pod kątem funkcji oraz formuły techniki konsultacyjne (Tab. 1): sąd obywatelski, sondaż deliberatywny oraz otwarte spotkanie dyskusyjne. Porównanie dotyczyło 7 wymiarów, ze względu na które opisana została każda z technik. Wszystkim technikom w ramach poszczególnych wymiarów przyznane zostały oceny symbolizowane kolorami: bardzo dobrze - zielony, średnio - żółty, bardzo słabo - czerwony

 

Tab. 1 Debata oksfordzka a konsultacje społeczne - porównanie

 

Sąd obywatelski

Sondaż deliberatywny

Otwarte spotkania dyskusyjne

Debata oksfordzka zaadaptowana na potrzeby konsultacji społecznych

Selekcja

Członkowie ławy przysięgłych są wybierani losowo względem całej populacji. Świadkowie reprezentują poglądy poszczególnych stron.

Uczestnicy sondażu są wybierani losowo względem całej populacji

W spotkaniu uczestniczą wszyscy zainteresowani

Publiczność jest dobierana losowo. Mówcy mogą być wskazywani przez strony sporu w liczbie 4 na stronę.

Informowanie

Świadkowie zapewniają ławie przysięgłych informacje na temat kluczowych aspektów sprawy. Prezentowane są różne opinie i perspektywy.

Osoby biorące udział w sondażu otrzymują zapewnione przez organizatorów materiały informacyjne. Wyjaśniają one słabe i mocne strony poszczególnych rozwiązań a w ich przygotowaniu biorą udział eksperci np. z organizacji pozarządowych, naukowcy itd.

Organizatorzy konsultacji oraz eksperci zaangażowani w dany problem zazwyczaj przedstawiają prezentacje dotyczące dyskutowanej sprawy, następnie odbywa się sesja pytań ze strony zainteresowanych osób

Mówcy reprezentujący stanowiska poszczególnych stron sporu, mają za zadania zaprezentować argumenty tak aby publiczność przychyliła się do ich stanowiska.

Bezstronność

Wypowiedzi są zbalansowane, tak aby zapewnić równe traktowanie wszystkim stronom zaangażowanym w sprawę.

Materiały zapewnianą jednakowe traktowanie wszystkich propozycji. Uczestnicy dyskusji wyrażać swoje zdanie z namysłem, sumiennie zgodnie z przekonaniami i stanem wiedzy.

Trudna do zapewnienia ze względu na brak reprezentatywności publiczności

Wypowiedzi są zbalansowane ze względu na równe reprezentowanie wszystkich stron sporu.

Sposób dyskusji

Ława przysięgłych dyskutuje nad opiniami wszystkich ławników na temat stanowisk zaprezentowanych przez strony sporu.

Jedna lub kilka sesji dyskusyjnych. Zazwyczaj przed pierwszą i po ostatniej sesji jest przeprowadzanie badanie ankietowe

Odbywa się spotkanie dyskusyjne, do wyczerpania pytań lub czasu.

Dyskusja dotyczy określonej tezy nad której dyskutują się propozycja i opozycja. Po debacie publiczność zadaje pytania oraz głosuje nad wynikiem.

Czas

Zazwyczaj od 5-6 godzin do 2-3 dni

Zazwyczaj 2-3 dni

Zazwyczaj  ok. 2 godzin

1,5- 2 godziny.

Koszt finansowy

15-20 tys. złotych

Powyżej 100 tys. złotych

ok. 2 tys. zł

10-20 tys. złotych

Atrakcyjność medialna

Ze względu na długi czas trwania wydarzenie jest trudne do transmisji w lokalnej tv, ponadto jego część jest niejawna (obrady ławników). Wyniki w postaci rekomendacji można jasno przedstawić w mediach

Długość spotkania oraz jego skala utrudnia jego relacjonowanie. Do publicznej wiadomości może zostać podany jedynie jego niewielki skrót.

Często chaotyczna i pozbawiona jasnej formuły dyskusja, która jest nieatrakcyjna do transmisji, utrudnia też odbiór ewentualnych nagrań oraz transkrypcji.

Wysoka atrakcyjność medialna, przebieg debaty może być transmitowany lub retransmitowany ze względu na czas zbliżony np. do debat politycznych oraz jasny, dynamiczny przebieg

 

 

Tabela wyraźnie pokazuje, że debata oksfordzka ma ogromny potencjał konsultacyjny. W porównaniu z pozostałymi technikami uzyskała 7 ocen bardzo dobrych i 1 średnią. Pozostawiła tym samym daleko w tyle klasyczne spotkania dyskusyjne (2 oceny bardzo dobre, 1 średnia oraz 5 bardzo słabych), znacząco góruje też nad sondażem delibearatywnym (4 oceny bardzo dobre, 1 średnia oraz 3 bardzo słabe). Stosunkowo najmniej traci do niej sąd obywatelski (4 oceny bardzo dobre oraz 4 średnie), jednakże debata oksfordzka znacząco góruje nad nim atrakcyjnością medialną, która zwłaszcza w kontekście informowania mieszkańców jest sprawą kluczową.

 

Podsumowanie

Argumentacja, którą przedstawiłem jasno pokazuje, że z debaty oksfordzkiej można w konsultacjach społecznych korzystać, a przynajmniej warto podejmować takie próby. Osobiście wykorzystywałem to narzędzie wielokrotnie podczas zajęć dydaktycznych ze studentami, miałem okazję być jurorem podczas mistrzostw debatanckich, a także brałem udział w dwóch publicznych debatach oksfordzkich, jako członek jednego z zespołów. Za każdym razem byłem zachwycony potencjałem debat, który mimo ogólnoświatowej ich popularności moim zdaniem jest ciągle nie w pełni odkryty. W sferze konsultacji społecznych wydaje się on być szczególnie obiecujący, dlatego też z pewnością będę sięgał po debaty oksfordzkie realizując kolejne projekty dla samorządów w Polsce.

 

Arnstein, S. R. (1969). A Ladder Of Citizen Participation. Journal of the American Institute of Planners, 35(4), 216–224. http://doi.org/10.1080/01944366908977225

Ganuza, E., & Baiocchi, G. (2012). The power of ambiguity: How participatory budgeting travels the globe. Journal of Public Deliberation. Retrieved from http://search.proquest.com/openview/c1a0851a512acca55ddbacad9bba0b1c/1?p...

Matczak, P., Jeran, A., Mączka, K., Nowak, M., & Śliwa, P. (2015). Aktywizacja społeczna wspólnot terytorialnych w Polsce z perspektywy ćwierćwiecza samorządu terytorialnego. Ruch Prawniczy,. Retrieved from http://pressto.amu.edu.pl/index.php/rpeis/article/view/3142

Mączka, K., & Matczak, P. (2014). Sąd obywatelski-aplikacja w warunkach polskich. Przypadek ulicy Umultowskiej w Poznaniu. Samorząd Terytorialny. Retrieved from http://bazekon.icm.edu.pl/bazekon/element/bwmeta1.element.ekon-element-0...

Pacut, A. (2007). Debata oksfordzka jako forma edukacji w dziedzinie ekonomii społecznej. Ekonomia Społeczna, (nr 1), 70–72.

Pankowski, R., Pawlicki, A., Pełczyński, Z. A., & Radwan-Röhrenschef, P. (2012). W teatrze debaty oksfordzkiej. Warszawa.

Sadura, P. (1977-). R., & Erbel, J. R. (2012). Partycypacja. Wydawnictwo Krytyki Politycznej.

Share on Facebook Share on Twitter Share on Google+ Share on LinkedIn