chevron-down chevron-left chevron-right chevron-up home circle comment double-caret-left double-caret-right like like2 twitter epale-arrow-up text-bubble cloud stop caret-down caret-up caret-left caret-right file-text

EPALE

Elektronisch platform voor volwasseneneducatie in Europa

 
 

Blogs

Wat is gezondheidsgeletterdheid?

26/04/2016
by Gáby VAN VUGT
Taal: NL
Document available also in: EN LV

 

Geletterdheid - meer dan alleen lezen en schrijven
De definitie van het woord ‘geletterdheid’ is simpel: het vermogen om te lezen en te schrijven – en toch leidt de exacte betekenis ervan steeds weer tot discussie. Van zo’n discussie is vaak sprake bij Europese projecten, aangezien ‘geletterdheid’, als vertaling van het Engelse ‘literacy’, niet in alle talen hetzelfde inhoudt. Dit geldt ook voor andere vormen van het woord, zoals ‘geletterd’, vandaar dat in het Nederlands ook wel de term ‘gezondheidsvaardigheden’ wordt gebruikt.

Een complicerende factor voor vertalers is bovendien het feit dat ‘literacy’ in het Engels nog een andere betekenis heeft. Geletterdheid wordt niet alleen gebruikt om het vermogen tot lezen en schrijven uit te drukken, het wordt ook vaak voorafgegaan door een term die betrekking heeft op een bepaald vakgebied. Zo wordt er gesproken van computergeletterdheid, financiële geletterdheid, kwantitatieve geletterdheid, emotionele geletterdheid enzovoort. Voor elk van deze gebieden speelt het gebruik van informatie die via tekst, vaak specialistische tekst, wordt overgedragen een belangrijke rol, al is de betekenis van ‘geletterdheid’ in deze gevallen niet ‘lezen en schrijven’, maar ‘competentie’ – in staat zijn om kundig te handelen op dat gebied. Dat is ook het geval bij gezondheidsgeletterdheid.


Wat is gezondheidsgeletterdheid?
Gezondheidsgeletterdheid wordt doorgaans omschreven als de mate waarin mensen beschikken over het vermogen om fundamentele diensten en informatie op het gebied van gezondheid te verkrijgen, te verwerken en te begrijpen, zodat ze beslissingen kunnen nemen die hun gezondheid ten goede komen. Simpel gezegd betekent dit in staat zijn om te zorgen voor je eigen gezondheid. Dat heeft betrekking op algemene gezondheidszorg, ziektepreventie en gezondheidsbevordering: het gaat om manieren waarop volwassenen informatie die van belang is voor hun gezondheid verkrijgen van zorgverleners, medische instellingen, medische producten en overige bronnen en hoe ze deze informatie vernemen, beoordelen en toepassen.

Overigens is gezondheidsgeletterdheid niet uitsluitend van toepassing op individuen. Het verbeteren van het maatschappelijk niveau van gezondheidsgeletterdheid gaat ook over het begrijpen en het verlagen van barrières die worden veroorzaakt door zorgverleners en zorgstelsels. Het maatschappelijk niveau van gezondheidsgeletterdheid kan worden verbeterd als bij het ontwerpen van documenten en processen die in gezondheidssituaties worden toegepast rekening wordt gehouden met iedereen die erbij is betrokken. Professionals in de gezondheidszorg moeten goed kunnen communiceren en beseffen dat ze patiënten en verzorgers moeten helpen hun weg te vinden in de berg informatie die onze gezondheid voortbrengt.

De belangrijke rol van opleiders van volwassenen bij het vergroten van het bewustzijn van het concept gezondheidsgeletterdheid en bij het verbeteren van de manieren waarop het zorgstelsel communiceerde met zijn gebruikers stond centraal in The Calgary Charter on Health Literacy, het Canadese handvest voor gezondheidsgeletterdheid:
 

De vaardigheden en vermogens van individuen op het gebied van gezondheidsgeletterdheid dragen bij aan de gezondheidsgeletterdheid van een zorgstelsel of -organisatie. Zo kan één iemand met een hoog niveau van gezondheidsgeletterdheid de resultaten van een heel systeem verbeteren. Toch kan een stelsel of een organisatie met een lage gezondheidsgeletterdheid een individu dat wél vaardig is op dit gebied overweldigen of het effect van een goed geschreven document teniet doen.

 

Gegevens op individueel niveau of op het niveau van zorgstelsels over de gezondheidsgeletterdheid van Europese samenlevingen zijn nauwelijks beschikbaar. HLS-EU, het Europese onderzoek naar gezondheidsgeletterdheid, was een van de resultaten van het European Health Literacy Project [Europees gezondheidsgeletterdheidsproject], dat tussen 2009 en 2012 door de Universiteit Maastricht werd geleid. Uit het onderzoek, waarbij gezondheidsgeletterdheid in acht landen werd gemeten, bleek dat een lage gezondheidsgeletterdheid overal in Europa veel voorkwam, maar dat er aanmerkelijke verschillen bestonden tussen de afzonderlijke landen. Ook werden “subgroepen per land met sociaaleconomische factoren zoals economische status, werkgelegenheid en opleiding in verband gebracht met lage gezondheidsgeletterdheid, hetgeen duidt op de aanwezigheid van het type sociale gradiënt dat bekend is uit onderzoeken naar andere, gerelateerde onderwerpen, zoals geletterdheid zelf”.

Volwasseneneducatie en gezondheidsgeletterdheid
Volwasseneneducatie kan een centrale rol spelen bij het verbeteren van het maatschappelijk niveau van gezondheidsgeletterdheid en daarmee van de gezondheid van de Europese bevolking. Gezondheidsgeletterdheid, op individueel niveau (in staat zijn je eigen gezondheid te beheren) en op maatschappelijk niveau (zorgen dat een bevolking in staat is zijn eigen gezondheid te beheren), is een nuttig concept dat terecht de aandacht van beleidsmakers trekt. Behalve om volwassenen te helpen met het succesvol beheren van hun eigen gezondheid moet overheidsbeleid opleiders van volwassenen stimuleren om met zorgverleners, en de organisaties waarbinnen zij werken, in gesprek te gaan over de manier waarop gezondheidsinformatie wordt overgebracht.


David Mallows heeft als docent, docentenopleider, manager en onderzoeker meer dan 25 jaar ervaring in de volwasseneneducatie. Momenteel is hij Director of Research van het National Research and Development Centre for adult literacy and numeracy (NRDC) aan het Institute of Education van de Londense UCL en leidt hij de afdeling volwasseneneducatie van ELINET, het netwerk voor geletterdheid van de Europese Commissie.

Share on Facebook Share on Twitter Share on Google+ Share on LinkedIn
Refresh comments Enable auto refresh

1 - 7 van 7 weergegeven
  • afbeelding van Beāte Bernedīne Konstanta
    It is very hard to educate someone who thinks that the health system takes responsibility for his health.  We should focus on/start with scholars- educate them about health management at teen/young adult age, when they already can make decisions about their lifestyle, not when they have already been living like that their whole life.  People should be educated that they are responsible for managing their own health and that health care professionals can give advice on how to do that, but they need to manage it for themselves. 
  • afbeelding van Laura Austen-Gray
    Hi Beāte, 

    I agree with your point that there needs to be an emphasis on teaching basic health management and health literacy skills to young people. However, I think that efforts to increase health literacy should target adult learners as well as younger people (alongside training medical professionals to use techniques to aid those with lower literacy skills). 

    There appears to be a negative correlation between health literacy and age (as you probably see first hand as a nurse). Health literacy also appears to be correlated with levels of educational attainment, with socio-economic status and with health outcomes. Unfortunately efforts to improve health literacy among younger people may miss out some individuals, such as early school leavers. Therefore, I think it is also very important to offer adult learners an opportunity to improve their health literacy, particularly adult learners with lower socio-economic status and lower levels of educational attainment. 

    Laura 
  • afbeelding van Beāte Bernedīne Konstanta
    Hello Laura, thank You for Your comment and I can only agree with You, this is the real situation- as you described and it is important to get societies attention and offer them possibilities to understand this information in a variety of ways that all people can understand why it is important to improve their own health literacy. And yes- we should target adults, but it is harder than it looks- it takes many skills to manage the right ways on how to do that on each of individual. From my experience- the older people are more organized and educated than those in the middle age because they are starting to get some ageing related issues and that motivates them to learn "why it is happening" and they start to understand how they "are functioning", but most of the people don`t pay attention to these things as long as their health is good, and yes- this needs to change. We should pay more attention to ourselves, our relatives, colleagues and talk more about these things- this is a good informal way on how to learn something new and exchange our experience and maybe even help someone to understand the importance on the need to improve his own health literacy. Thank You again for Your view on this topic!
  • afbeelding van MEHMET KAYA
    Sağlık okur Yazarlığında Yetişkinin Hastalık öncesi önleyici tedbirler konusundaki yeterliliği ile Hastalık anında ve sonrasında Tedavi yol ve yöntemleri ne ulaşmadaki yeterliliği olarak netleşmeli.
  • afbeelding van David Mallows

    Hi Rumen,

    There are actually two separate groups of words within the list. In one group literacy just means reading and writing with the words that precede it describing a type, or a level, of reading and writing (1, 6, 9, 13, 20, 24, 25). The others use the second meaning of literacy - competence. So, if you know when the Byzantine Empire ended and the Ottoman Empire began, then you are historically literate. 

    I'm sure there are others that we have not mentioned yet.

    David

     

  • afbeelding van Rumen HALACHEV

    Hi David,

    This is in fact a very interesting list!

    Following my instinct I'd put visual literacy in the same category as 9, 24, 25 and 26, as it is the ability to interpret information presented as an image. Although I wouldn't limit this set only to survey assessment.

    I came across this list of 26 types of literacy. In spite of some repititions, there are some new ones like historical and legal literacy.

  • afbeelding van David Mallows

    I've listed below the 33 types of literacy that I mentioned in the text above. Can you add any more? And also, how would you categorise the 33? For example, 9, 24, 25 and 26 are from large scale survey assessments of literacy. What other 'sets' are there?

    Literacy

    Specialised or developed knowledge in a particular area or field, competency in a specified skill.

    1. Basic (Baseline)
    2. Bible (Biblical)
    3. Civic
    4. Computer
    5. Consumer
    6. Critical
    7. Cultural
    8. Digital
    9. Document
    10. Emotional
    11. Environmental (enviro)
    12. Financial
    13. Functional
    14. Geographic(al)
    15. Health
    16. Intercultural
    17. Media
    18. Medical
    19. Multimodal
    20. Multiple
    21. Musical
    22. Ocean
    23. Political
    24. Print
    25. Prose
    26. Quantitative
    27. Research
    28. Scientific
    29. Social
    30. Statistical
    31. Technological
    32. Workplace
    33. Visual