chevron-down chevron-left chevron-right chevron-up home circle comment double-caret-left double-caret-right like like2 twitter epale-arrow-up text-bubble cloud stop caret-down caret-up caret-left caret-right file-text

EPALE

E-Plattform für Erwachsenenbildung in Europa

 
 

Blog

Was bedeutet demokratische Teilhabe oder wie wird man aktive/r Bürger*in?

20/05/2019
by Monika Gromadzka
Sprache: DE
Document available also in: PL

Lesedauer circa 7 Minuten - Lesen, liken und kommentieren!

Originalsprache: Polnisch


Gehen Sie zur Wahl? Interessieren Sie sich für Politik? Bedeutet das, dass Sie eine aktive Bürgerin oder ein aktiver Bürger sind?

Vielleicht liegen Sie da falsch…: Ein Einblick aus Polen.

In Polen herrscht die Annahme, dass man als Bürger*in nur durch die Stimmabgabe bei der Wahl aktiv werden kann. Abgesehen von der Kommunalwahl 2018, die eine positive Ausnahme darstellt, deutet die Wahlbeteiligung der letzten Jahre jedoch darauf hin, dass—basierend auf dieser Annahme—in Polen sehr viele INaktive Bürger*innen leben. Auf der anderen Seite berichten unsere traditionellen und sozialen Medien immer häufiger von interessanten Bürgerinitiativen: Einerorts beschließt eine Gruppe von Freund*innen, gemeinsam benachteiligten Senior*innen in ihrem Bekanntenkreis zu helfen, woanders wiederum befreien die Nachbar*innen auf eigene Faust die heruntergekommene Umgebung in ihrer Siedlung vom Müll. Handelt es sich dabei um demokratische Teilhabe?

  

/epale/de/file/glosowaniejpgglosowanie.jpg

 

         

Im wissenschaftlichen und politischen Diskurs hat der Begriff demokratische Teilhabe viele unterschiedliche Definitionen. Diese werden meistens mittels verschiedener Berichte, Diagnosen und Analysen in Zusammenhang mit der Arbeit der Europäischen Kommission erläutert. Ich persönlich halte die von Bryony Hoskins und ihrem Team formulierte Definition für besonders einleuchtend:

„Die Teilnahme an der Zivilgesellschaft, der Gemeinde und/oder dem politischen Leben, die sich durch gegenseitigen Respekt und Verzicht auf Gewalt im Einklang mit den Menschenrechten und der Demokratie auszeichnet. (…)Dies schließt Aktivitäten im politischen und kulturellen bis hin zum umweltbezogenen Sektor auf regionaler, nationaler, europäischer und internationaler Ebene mit ein. Sie umfasst sowohl neue und weniger konventionelle Formen der aktiven Bürgerschaft wie etwa einmaliges politisches Engagement und verantwortungsbewussten Konsum, als auch etwas traditionellere Formen wie das Wählen und die Mitgliedschaft in Parteien und NGOs“ (Hoskins et al. 2006, S. 10–11).

Ein aktiver Bürger zu sein bedeutet demnach also in erster Linie Engagement, und zwar in allen Bereichen - von Tätigkeiten auf Landesebene bis hin zur Nachbarschaftshilfe. Es kann die Teilnahme an der Aktion „Die Welt Aufräumen“ anlässlich des jährlichen Earth Days sein, oder ein informelles Treffen mit Freund*innen, um im Wald einige Säcke Müll aufzusammeln. Es könnte auch das Wegräumen der Hinterlassenschaften des eigenen Hundes sein. Wichtig ist dabei vor allem, dass wir uns fragen: Warum tun wir das? Welchen Einfluss hat es auf mich und auf meine Umwelt? Wie man sieht, kann demokratische Teilhabe auf unterschiedliche Art und Weise praktiziert werden.

Bei der aktiven Bürgerschaft geht es immer auch um Kompetenzen und Unterstützung bei der Entwicklung dieser Kompetenzen. Jede/r aktive Bürger*in muss gewisse Kompetenzen mitbringen, meist in Form von Wissen, Fähigkeiten und Haltung. Der Großteil dieser Kompetenzen wird in der Literatur zum Thema zwar umfassend beschrieben und analysiert (z. B. Pietrusińska 2016), doch die Frage nach ihrer Entwicklung bei Erwachsenen bleibt problematisch. In Polen gibt es – ähnlich wie in vielen anderen Ländern – Einrichtungen, an denen Projekte durchgeführt werden, die direkt oder indirekt Demokratiebildung unterstützen. Doch bei diesen Projekten handelt es sich um voneinander unabhängige Einzelfälle. Etwas anders hingegen sieht die Sache mit der Demokratiebildung bei Kindern und Jugendlichen aus – für sie werden unterschiedliche Projekte entwickelt und Programme erstellt. Nicht nur NGOs befassen sich mit dieser Thematik, sondern auch die Verwaltung auf lokaler und Landesebene. Man könnte argumentieren, dass doch das reguläre Bildungssystem für die Demokratiebildung von Kindern und Jugendlichen zuständig ist, im Gegensatz zu Erwachsenen, bei denen es recht schwierig ist, sich Zugang zu ihnen zu verschaffen und sie systematisch zu bilden. Da stellt sich die Frage, ob eine gute Lösung überhaupt gefunden werden kann. Wo könnten Erwachsene ihre eigenen Kompetenzen entwickeln und fördern? Auf diese Frage würde ich gerne gemeinsam mit Experten bei dem kommenden Webinar EPALE eingehen. (PL)

Um jedoch auf das Thema aktive Bürgerschaft und Demokratiebildung für Erwachsene zurückzukommen, muss verdeutlicht werden, dass diese Art der Bildung sich notwendigerweise von der Bildung von Kindern und Jugendlichen unterscheidet. Während die Demokratiebildung bei jüngeren Menschen vor allem die Vorbereitung auf die vollständige Teilhabe an der vorhandenen politischen und sozialen Gesellschaft zum Ziel hat, sollte Demokratiebildung für Erwachsene einen stark transformierenden Charakter haben und zu einem breit definierten Wandel führen(Boryczko 2014). Die transformierende Funktion kann in Veränderungen an der Einzelperson, der Gruppe, dem System sowie auf globaler Ebene in Erscheinung treten. Der Wandel kann natürlich auf mehreren Ebenen gleichzeitig stattfinden. Wird beispielsweise in einer Kleinstadt ein Treffen zum Thema Mülltrennung und dem Problem der globalen „Müllkrise“ organisiert, so könnten wir damit rechnen, dass auf der Ebene:

- der Einzelperson einige Einwohner*innen damit anfangen, Müll zu trennen (Änderung der Betrachtung der Bedeutung des Problems der Mülltrennung);

- der Gruppe einige Einwohner*innen gemeinsame Maßnahmen unternehmen, z.B. Container zur Mülltrennung bestellen;

- des Systems die Einwohner*innen beginnen, Lobbyarbeit für umweltfreundlichere Gesetze zu leisten;

- des globalen Kontexts - einige Einwohner*innen anfangen, Produkte zu kaufen, die nicht in den Ländern des Globalen Südens recycelt werden (das Beispiel stammt aus einem Text, den ich mitverfasst habe: Pietrusińska, Gromadzka 2018).

                  

Die Vorbereitung dieser Projekte - Systemprojekte, die sich gezielt an Erwachsene richten, unter Berücksichtigung gewisser Regeln der Erwachsenenbildung - erfordert allerdings weitere Überlegungen sowie die vereinigten Kräfte von Praktikern (z.B. NGOs) und Theoretikern, die sich mit Lernprozessen und Erwachsenenbildung befassen.      

                

PS Zum Schluss würde ich gerne hinzufügen, dass sich die EU nicht nur theoretischen Überlegungen und Untersuchungen der aktiven Bürgerschaft widmet. Seit Jahren engagiert sie sich auch bei vielen sozialen Kampagnen. Im Rahmen der bevorstehenden Europawahl wirbt sie auch für die Informationskampagne: diesmalwaehleich.eu (thistimeimvoting.eu), welche das Ziel hat, die Bürger*innen der Europäischen Union zur aktiven Teilnahme an der Wahl zum Europaparlament zu bewegen.


Über die Autorin: Dr. Monika Gromadzka - Hochschullehrerin und Tutorin, Trainerin, Beraterin. Sie arbeitet an der Universität Warschau am Lehrstuhl für Lebenslanges Lernen und Erwachsenenbildung. Sie hat zahlreiche Forschungs- und Bildungsprojekte umgesetzt und arbeitet mit NGOs und Wirtschaftseinrichtungen zusammen. Ständig erweitert Sie ihre Kompetenzen durch die Teilnahme an Kursen und Programmen zur beruflichen und persönlichen Entwicklung. Sie ist u.a. Absolventin der Schule für Business-Coaching am Zentrum für Psychologische Hilfe und Bildung INTRA, sie verfügt außerdem über das internationale Zertifikat (Certified Behavioral Consultant) des Institute for Motivational Living, das zur Nutzung des Kompetenztests D3™ (DISC/TEAMS/VALUES) berechtigt. Sie ist Mitglied der ATA (Akademickie Towarzystwo Andragogiczne – Akademische Andragogikgesellschaft) und der ESREA (European Society of Research on the Education of Adults) sowie Autorin zahlreicher Publikationen aus dem Bereich Erwachsenenbildung.


Lesen Sie hierzu auch die anderen Beiträge der EPALE Themenwoche: Europawahl 2019 - Europa gemeinsam gestalten!


Quellen:

Boryczko M. (2014), Od analizy potoczności do organizowania działania kolektywnego – o teoretycznych założeniach krytycznej animacji społecznej [Von der Analyse der Kolloquialität bis zur Organisation der kollektiven Aktivität - über theoretische Vorsätze der kritischen sozialen Animation]. In: Boryczko M. u.a. (Hg.), Aktywna biografia w przestrzeni społecznej [Aktive Biografie im sozialen Raum], Kwidzyn S. 49–62.

Hoskins B. (2006), Draft Framework for Indicators on Active Citizenship, Konferenz: Working towards Indicators on Active Citizenship, Ispra.

Hoskins B. et al. (2006), Measuring Active Citizenship in Europe, European Commission Institute for the Protection and Security of the Citizen, Ispra.

Pietrusińska (2016), Czy muzułmanin może być dobrym obywatelem? Postawy obywatelskie młodych muzułmanów z Polski, Turcji i Wielkiej Brytanii [Kann ein Moslem ein guter Bürger sein? Bürgerliche Haltung der jungen Muslime aus Polen, der Türkei und Großbritannien], Warszawa.

Pietrusińska M.J., Gromadzka M. (2018), Edukacja obywatelska dorosłych w Warszawie – w stronę lokalności i aktywności [Bürgerbildung der Erwachsenen in Warschau - in Richtung Loyalität und Aktivität]. In: „Rocznik Andragogiczny“ 2018 (25), S. 115–125.


Share on Facebook Share on Twitter Epale SoundCloud Share on LinkedIn
Refresh comments Enable auto refresh

1 - 4 von 4 anzeigen
  • Bild des Benutzers Anna Kławsiuć-Zduńczyk
    Bycie aktywnym obywatelem to z jednej strony indywidualne zaangażowanie każdego z nas w przestrzeganie naszych praw, ale i wywiązywanie się z obowiązków, a często wykraczanie poza podstawowe prawa i obowiązki, włączanie się w akcje społeczne, jednak z drugiej strony również edukowanie innych. Postawienie się w roli obywatelskiego edukatora dorosłych nie musi wiązać się ze spektakularnymi akcjami, projektami, szkoleniami, a tym samym z dużym nakładem finansowym i czasowym. Oczywistą formą edukacji jest dawanie przykładu innym swoim działaniem, a im większa popularność danej osoby, tym większe oddziaływanie społeczne. Jednak niesienie kaganka oświaty… obywatelskiej, to również zwracanie uwagi na zachowania rodziców, sąsiadów, znajomych, studentów rozmowa z nimi, dyskusja, która jeśli nie przeradza się w atak i krytykę, może prowadzić do zwiększenia świadomości, zastanowienia się na swoimi przyzwyczajeniami, a w efekcie zastąpienia ich takimi, które działają na rzecz dobra wspólnego. Przy tej okazji warto nie tylko pokazywać konsekwencje np. konsumpcyjnego stylu życia, ale również korzyści np. finansowe, wynikające ze zmiany konkretnych przyzwyczajeń. Edukacja obywatelska przekazywana oddolnie, w sposób nieformalny, czasami przypadkowy, często okazuje się bardzo skuteczna i nie musi prowadzić do konfliktów, bo przecież babcia prędzej zastanowi się niż obrazi na wnuka, który zapyta ją dlaczego nie segreguje śmieci…
  • Bild des Benutzers Monika Schmeichel-Zarzeczna
    Fajnym przykładem aktywności obywatelskiej (chociaż często nietrwałej) są tzw. Ruchy miejskie. Składają się z różnego rodzaju aktywistów,pełniących rolę tzw. pusherów - czyli osób popychających innych do działania. Prowadzą akcje informujące o kontrowersyjnych decyzjach, mających wpływ na życie miasta etc... Czasami na prawdę to fajnie działa i jest zaczątkiem większej zmiany.
    Co do nadchodzących wyborów to również Fundacja Batorego przygotowała kampanię "lepiej wybierz". Można od nich dostać materiały informacyjne i gadżety.
  • Bild des Benutzers Nina Woderska
    Ależ wspaniały tekst! 
    Z pewnością będę uczestniczyć w webinarium, żeby poznać te sposoby. Choć już teraz chciałabym podzielić się moją dobrą praktyką z lokalnego "podwórka".

    Ostatnio miałam ogromną przyjemność pracować z młodzieżą w ramach projektu, w którym jako liderzy będą działać w swoich szkołach i społecznościach na rzecz zwiększenia frekwencji głosujących w wyborach do Parlamentu Europejskiego. Jednym z ćwiczeń w trakcie warsztatów było przeprowadzenie sondy. W trakcie 30 minut zapytali ponad 80 dorosłych osób o ich deklaracje! Dzwonili do znajomych i rodziny, zatrzymywali przechodniów na ulicy czy poszli na pobliski targ. Deklaracje były różne - większość zadeklarowała, że 26 maja pójdzie na wybory.  Ostatnio głosujących obywateli w Polsce było mniej niż 24%, więc pomimo deklaracji chęci udziału, mocniej skupiliśmy się na analizie tych odmownych. I tak - pojawiały się głosy dorosłych mówiących - "To jest już z góry ukartowane", "Wybory? A kiedy są?" czy "Mój głos nie ma znaczenia".

    Bardzo obrazowo pokazałaś Moniko, że ten głos ma znaczenie i może mieć wiele wymiarów. Już niedługo młodzież, z którą pracowałam, będzie realizować autorskie kampanie profrekwencyjne oparte na inwersji - to młodzi będą zachęcać starszych (dorosłych obywateli). Już teraz jestem ciekawa ich pomysłów i działań. 

    Może pójdą w ślady Miquela Garau Ginard, który od pół roku mieszka w Poznaniu i kontynuuje zapoczątkowaną przez siebie w Barcelonie akcję sprzątania świata. Codziennie poświęca 10 minut swojego czasu, by posprzątać śmieci rozrzucone w różnych fyrtlach Poznania. Przy górze zebranych śmieci zostawia kartkę z  pytaniem - "Is this yours?". Swoją postawą zachęcił już wielu Poznaniaków do pójścia w jego ślady.

    Bo jeden głos ma znaczenie :)  
  • Bild des Benutzers Monika Gromadzka
    Tak, to 10 minutowe sprzątania już widać coraz częściej na Facebooku. Miquel zapoczątkował świetną akcję i naprawdę zupełnie mi nie przeszkadza, że ludzie potem sobie z tym słoikiem czy workiem robią zdjęcia i wrzucają na portale społecznościowe. Pod jednym z postów niedawno widziałam istną burzę! Znajomi pewnej osoby, zaczęli jej zarzucać, że sprząta pod publiczkę  a sama pali papierosy (zebrała słoik małych śmieci, m.in. bardzo dużo petów). A ja sobie tak myślę: niech pali, to jej wybór (póki nie truję innych...), to przecież nie znaczy, że nie wyrzuca petów do kosza, ponadto to chyba świetnie, że zebrała ten słoiki śmieci, bo nie leżą one już na trawnikach i placach zabaw w jednym z parków...
    Niesamowicie, że robisz takie projekty z młodymi osobami! One też za chwilę zaczną głosować! Właśnie w taki sposób uczymy młodych ludzi, że WARTO, i że ich głos TEŻ MA ZNACZENIE!