Środowisko

Misja: Morze Egejskie bez plastikowych odpadów

03/07/2018

 

Magazyn „Przyroda dla Europejczyków” rozmawia z liderem greckiego projektu LIFE DEBAG, prof. George’em Papatheodorou. W kontekście zmiany przepisów zespół projektu prowadzi kampanię uświadamiającą, która ma pomóc w powstrzymaniu zjawiska zaśmiecania mórz odpadami w postaci plastikowych toreb na zakupy.

Co było inspiracją dla projektu LIFE DEBAG?

Pod koniec lat 90. ubiegłego wieku Laboratorium Geologii Morskiej i Oceanografii Fizycznej przy Uniwersytecie w Patras rozpoczęło badania nad odpadami zaśmiecającymi morze i plaże. Były to pierwsze badania zajmujące się tematyką odpadów w Morzu Egejskim i na Wyspach Jońskich.

Morze Egejskie to zachwycający obszar z bogactwem wysp – wysp o charakterze turystycznym. Dzięki współpracy możemy przekształcić go w archipelag wolny od tworzyw sztucznych.


Liderem greckiego projektu LIFE DEBAG,
prof. George’em Papatheodorou


 

Problem w tym, że Grecja jest „królestwem” plastikowych toreb. Jest ona jednym z państw członkowskich UE o najwyższym wskaźniku zużycia jednorazowych plastikowych toreb na zakupy na mieszkańca. Właśnie takie torby to najczęściej spotykany typ odpadów zaśmiecających nasze półzamknięte zatoki. Zainspirowały nas także europejskie przepisy przyjęte w kwietniu 2015 r. w sprawie zmniejszenia zużycia lekkich plastikowych toreb na zakupy.

Jakie cele zrealizowano w ramach projektu?

/environment/efe/file/lifestoryfromgreecev2jpg_enlife_story_from_greece_v2.jpg

Projekt okazał się wielkim sukcesem. Opracowaliśmy i wdrożyliśmy kampanię na poziomie krajowym i lokalnym na rzecz zapobiegania zanieczyszczaniu środowiska morskiego Grecji plastikowymi torbami i zmniejszania go. Kampania krajowa koncentruje się na przekazach telewizyjnych, radiowych i prasowych, a także na rozpowszechnianiu informacji w ramach imprez i warsztatów.

Do przeprowadzenia kampanii o bardziej intensywnym charakterze na szczeblu lokalnym wybraliśmy wyspę Siros. Wpływ na tę decyzję miało kilka czynników.

Siros jest wyspą stołeczną w archipelagu Cyklad na Morzu Egejskim i ośrodkiem turystycznym. Mieszkańcy tej wyspy są świadomi problemu, a burmistrz mocno popiera inicjatywę.

Najistotniejszą – a zarazem stanowiącą największe wyzwanie – kwestią jest to, że po raz pierwszy, o ile nam wiadomo, intensywna kampania uświadamiająca i informacyjna w sprawie odpadów morskich jest przedmiotem systematycznych obserwacji pod kątem jej oddziaływania na środowisko naturalne. W ramach kampanii prowadzone są ankiety wśród klientów supermarketów, monitorowana jest ilość odpadów w postaci plastikowych toreb przez ekipy akcji oczyszczania plaż, prowadzone są obserwacje przy użyciu dronów, a także podwodnych kamer.

Na Siros zorganizowaliśmy także akcje agitacyjne, w ramach których w 2016 r. pukaliśmy do drzwi prywatnych mieszkań i sklepów, a w 2017 r. odwiedzaliśmy hotele i inne obiekty zakwaterowania turystycznego. Rozdaliśmy mnóstwo materiałów informacyjnych oraz ponad 10 tys. bawełnianych toreb z logo projektu i naszym motto: „Miejsce plastikowych toreb jest w przeszłości… nie w naszych morzach”. Do dziś można zobaczyć wiele osób na Siros korzystających z naszych toreb podczas codziennych zakupów. Widziałem je nawet w Atenach!

Jednym z pozytywnych rezultatów kampanii jest to, że ponad 200 właścicieli sklepów podpisało dobrowolne zobowiązanie na rzecz ograniczenia korzystania z jednorazowych toreb plastikowych.

Trzykrotnie zorganizowaliśmy na wyspie „tydzień bez plastikowej torby”. W ramach tej inicjatywy odbyły się liczne koncerty, imprezy, warsztaty, działały punkty informacyjne. Udało nam się zaangażować również szkoły.

Dotychczas przeprowadziliśmy 15 akcji oczyszczania plaż (organizowanych co dwa miesiące), podczas których korzystaliśmy z protokołów zbiórki odpadów morskich określonych w dyrektywie ramowej w sprawie strategii morskiej. Fotografujemy wszystkie znalezione odpady i używamy bardzo precyzyjnego systemu kodowania zdjęć. Zebraliśmy i zarejestrowaliśmy ponad 57 tys. przedmiotów.

Do wykrywania i monitorowania odpadów na odległych plażach posłużyliśmy się dronami, natomiast do monitorowania zaśmiecenia dna morskiego użyliśmy podwodnych kamer holowanych przez niewielkie łodzie. Oba działania można powielać przy zachowaniu niskich kosztów, co będziemy wspierać przez udostępnianie naszego oprogramowania oraz dzielenie się doświadczeniem na rzecz nauki obywatelskiej.

Jakie są skutki przeprowadzonych działań?

Zmiana ludzkich zachowań oddziałujących na środowisko stanowi niewątpliwie największe wyzwanie tego projektu. Z zadowoleniem obserwujemy, że od czasu rozpoczęcia kampanii w 2015 r. poziom świadomości mieszkańców Siros wzrósł znacząco. Ponad połowa ankietowanych wybiera się obecnie na zakupy z torbą wielokrotnego użytku (przynajmniej od czasu do czasu) oraz zgadza się z propozycją wprowadzenia opłat za torby plastikowe, mającą na celu zniechęcenie do korzystania z nich. Dla porównania – z chwilą rozpoczęcia projektu było to zaledwie około 30 proc. mieszkańców.

W ciągu pierwszych dwóch lat realizacji projektu zaobserwowaliśmy zmniejszenie ilości toreb plastikowych na plażach Siros o 70 proc., a także zmniejszenie ilości toreb plastikowych zaśmiecających dno morskie w zatoce Ermoupolis o 30 proc. Wierzymy, że jest to bezpośredni skutek naszej kampanii uświadamiającej przeprowadzonej na wyspie.

W jaki sposób przyczyniliście się do wprowadzenia opłaty za jednorazowe torby na zakupy w Grecji?

Pod auspicjami Ministerstwa ds. Środowiska i Energii zorganizowaliśmy serię konsultacji krajowych z udziałem wszystkich zaangażowanych stron – począwszy od producentów tworzyw sztucznych po supermarkety – aby uzgodnić porozumienia w dziedzinie polityki dotyczące jednorazowych toreb plastikowych. Następnie przedstawiliśmy owe zalecenia w sprawie zmian ustawodawczych dotyczących lekkich plastikowych toreb na zakupy Specjalnemu Stałemu Komitetowi Ochrony Środowiska Parlamentu Grecji. Wiele z tych zaleceń zostało przyjętych w prawodawstwie, które weszło w życie na początku 2018 r. W jego ramach przyjęto opłatę środowiskową w wysokości 4 centów za plastikową torbę. Od momentu wejścia prawodawstwa w życie, odnotowano 50-procentowy spadek ilości jednorazowych toreb plastikowych na terenie Grecji, a spodziewamy się, że odsetek ten wzrośnie, gdy opłata środowiskowa zostanie podwyższona do 10 centów za torbę od stycznia przyszłego roku.

Jak projekt LIFE DEBAG wpłynął na inne greckie wyspy?

Obecnie w całym obszarze Morza Egejskiego prowadzonych jest wiele kampanii mających na celu zmniejszenie ilości plastikowych toreb. Jesteśmy przekonani, że nasz projekt był bezpośrednim czynnikiem, który zapoczątkował te inicjatywy. Udostępniliśmy nasze narzędzia edukacyjne i monitorujące – nasze metody i rozwiązania są stosowane we wszystkich projektach.

Jakie są dalsze kroki?

Myślę, że w następnej kolejności należy podjąć próbę utworzenia stowarzyszenia lub sieci, połączyć działania i ustalić pewne priorytety w zakresie zmniejszenia ilości artykułów plastikowych jednorazowego użytku. Morze Egejskie to zachwycający obszar z bogactwem wysp – wysp o charakterze turystycznym. Dzięki współpracy możemy przekształcić go w archipelag wolny od tworzyw sztucznych. A ponieważ Morze Egejskie jest powszechnie znane w całej Europie, istnieje duża szansa, że nasze działania zainspirują innych do przystąpienia do kampanii przeciw odpadom z tworzyw sztucznych.

Woda, zasoby morskie i wybrzeża
Finansowanie ze środków programu LIFE
Odpady