Środowisko

Coraz wyższe wymagania dla recyklingu

12/08/2014

W ramach szeregu propozycji mających na celu przyspieszenie przejścia Europy na gospodarkę obiegową, której założeniem jest maksymalizacja wartości zużywanych przez nas zasobów, 2 lipca 2014 r. Komisja Europejska zaproponowała przegląd celów w dziedzinie recyklingu i gospodarki odpadami. Działania te mają wyznaczyć bardziej ambitne cele, aby zmniejszyć ilość odpadów i zintensyfikować recykling, dzięki czemu raz użyte zasoby będą wracać do gospodarki i będą ponownie wykorzystywane, poprawiając w ten sposób konkurencyjność Europy.

Proponowane przez nas cele na rok 2030 mają spowodować podjęcie działań już teraz na rzecz przyspieszenia przejścia Europy na gospodarkę obiegową oraz wykorzystanie oferowanych przez nią możliwości biznesowych i związanych z tworzeniem miejsc pracyˮ.

Wielokrotne wykorzystywanie i recykling były czymś naturalnym dla poprzednich pokoleń, jednak wiele społeczeństw wyzbyło się tego nawyku. Wzrasta globalna świadomość tego problemu, a wizje opuszczonej i pokrytej śmieciami Ziemi przebiły się do kultury masowej, m.in. w animowanym filmie wytwórni Pixar pt. „WALL-Eˮ.

Wyniki najnowszej ankiety Eurobarometru potwierdziły, że kwestia odpadów niepokoi większość obywateli i że chcą oni coś w tej sprawie zmienić. Nowy przegląd celów UE dotyczących odpadów, wraz z wnioskami o ustanowienie praw umożliwiających ich wdrożenie i monitorowanie postępów, ma pomóc w rozwiązaniu tego problemu.

„Istotą tych posunięć jest uczynienie Europy społeczeństwem bezodpadowymˮ – powiedział komisarz ds. środowiska Janez Potočnik podczas przedstawiania propozycji. „Chcemy przetworzyć 600 mln ton surowców zawartych w naszych odpadach, aby mogły zostać z powrotem wykorzystane w gospodarceˮ.

Poza zmniejszeniem zanieczyszczenia i zredukowaniem zapotrzebowania na coraz trudniej dostępne surowce nowe cele dla odpadów dostarczą także solidnych korzyści ekonomicznych. Mają one ułatwić Europie przejście na gospodarkę obiegową poprzez intensyfikowanie recyklingu, co pozwoli na zabezpieczenie dostępności surowców niezbędnych dla przemysłu i stworzenie nowych miejsc pracy oraz poprawę wzrostu gospodarczego.

„W ciągu ostatniej dekady zdążyliśmy poczynić spore postępy w kierunku propagowania recyklingu i ograniczenia składowania odpadów, co było możliwe dzięki naszym głównym dyrektywom w sprawie odpadówˮ – powiedział komisarz Potočnik. „Teraz naszym celem jest dalszy postęp, zintensyfikowany recykling i redukcja zapotrzebowania na trudno dostępne surowceˮ.

Nowe propozycje zakładają przegląd i weryfikację celów dyrektywy ramowej w sprawie odpadów (2008/98/WE), dyrektywy w sprawie składowania odpadów (1999/31/WE) oraz dyrektywy dotyczącej opakowań i odpadów opakowaniowych (94/62/WE).

Nowe cele

„Obecnie przetwarzamy około 42% odpadów komunalnych, a naszym celem jest podnieść ten poziom do 50% do roku 2020ˮ – powiedział komisarz Potočnik. „Proponujemy podniesienie wskaźnika recyklingu do 70% przed rokiem 2030. Wnosimy także o to, by do roku 2025 wprowadzić zakaz składowania na wysypiskach materiałów biodegradowalnych i nadających się do przetwarzania (takich jak papier, szkło, metal i plastik), a do roku 2030 całkowicie wyeliminować składowanie odpadów odzyskiwalnychˮ.

ˮEuropejska polityka w zakresie gospodarki odpadami to polityka docelowo bezodpadowaˮ.

Oprócz docelowego 70-procentowego progu dla recyklingu i przygotowania infrastruktury do przetwarzania odpadów komunalnych powyższe wnioski obejmują także stopniowy wzrost poziomu recyklingu indywidualnego, tak aby do roku 2025 osiągnął on 90% dla papieru, a do roku 2030 – odpowiednio 60% dla plastiku, 80% dla drewna oraz 90% dla metali żelaznych, aluminium i szkła. Komisja kieruje także do państw członkowskich wniosek o zredukowanie ilości odpadów spożywczych o 30% do roku 2025.

„Liczby te wyglądają bardzo ambitnieˮ – skomentował komisarz Potočnik - „lecz z obserwacji wydajności państw członkowskich, w których wskaźnik recyklingu osiągnął niemal 70%, wiemy, że jest to wykonalneˮ. Komisarz wskazał w szczególności na niektóre skuteczne instrumenty pozostające do dyspozycji wszystkich krajów, takich jak selektywna zbiórka odpadów, opłaty za składowanie, programy typu Pay-As-You-Throw („płać, gdy wyrzucaszˮ) oraz rozszerzona odpowiedzialność producenta.

Zbieraj nagrody

„Aspekt biznesowy jest zupełnie przejrzysty – w śmieciach kryje się złoto... dosłownieˮ – powiedział komisarz Potočnik. „Potrzeba tony rudy, by uzyskać gram złota. Ale tę samą ilość złota można otrzymać poprzez recykling materiałów z zaledwie 41 telefonów komórkowychˮ.

Korzyści dla środowiska płynące z naprawy, ponownego wykorzystania i recyklingu są równie wyraziste – osiągnięcie nowych celów UE dla gospodarki odpadami pozwoliłoby na ograniczenie emisji gazów cieplarnianych o dodatkowe 443 mln ton oraz na ograniczenie powodowanych zaśmieceniem szkód wrażliwych siedlisk naturalnych (w tym oceanów) oraz ich bioróżnorodności. Przykładowo redukcja odpadów spożywczych o 30% umożliwiłaby obniżenie zapotrzebowania rolnictwa na ziemię, energię i wodę oraz ograniczenie zanieczyszczenia związanego z nawozami i azotanami.

Mniejsze ilości odpadów przekładają się na wzrost naszej produktywności pod względem zużywanych przez nas zasobów, co oznacza zmniejszenie zależności od kosztownego importu i pozwala na utworzenie nowych, ekologicznych miejsc pracy w gospodarce obiegowej.

„Nasze szacunki wskazują, że skuteczne wdrożenie istniejącego ustawodawstwa dotyczącego odpadów doprowadziłoby do powstania  400 tys. miejsc pracy, a omawiany obecnie przegląd poszerzyłby tę pulę o kolejne 180 tys.ˮ – dodał komisarz. „Jednak potencjał tworzenia miejsc pracy w szerszej, prężniejszej gospodarce o ulepszonym przepływie surowców jest dużo większy. 20-procentowa redukcja całkowitego zapotrzebowania na surowce przemysłowe doprowadziłaby do 3% wzrostu PKB i 2 mln dodatkowych miejsc pracyˮ.

Lepszy monitoring

„Mimo że główne cele dla gospodarki odpadami są prawnie wiążące, nie chcemy po prostu usunąć się w cień i czekać aż do roku 2030, by nagle powrócić i przekonać się, że niektóre państwa członkowskie nie były w stanie ich osiągnąćˮ – zaznaczył komisarz Potočnik. „W naszych propozycjach uwzględniliśmy także mechanizmy monitoringu i wczesnego ostrzeganiaˮ.

Postępy w realizacji tych celów w każdym państwie członkowskim będą podlegały ocenie co pięć lat. Jeśli dane państwo członkowskie będzie mieć problemy z dotrzymaniem terminów, opracowany zostanie „plan zgodności“, mający za zadanie mu to ułatwić.

Zrewidowane cele uwzględniają także bardziej klarowne definicje  (aby zapewnić pomiary faktycznych wskaźników recyklingu ), a także zharmonizowane metody kalkulacji (aby wyniki z wszystkich zakątków Europy były względem siebie porównywalne).

Wspieranie wdrożenia

Przedstawione propozycje pokazują, w jaki sposób dobrze zorganizowana selektywna zbiórka odpadów może obniżyć koszty gospodarowania odpadami, tym samym ułatwiając gminom odsprzedaż zasobów odzyskiwalnych i zmniejszenie podatków. Uczynienie producentów odpowiedzialnymi za wpływ ich produktów na środowisko może zwiększyć zasobooszczędność całego łańcucha wartości, redukując zapotrzebowanie na surowce i zapewniając recykling produktu u kresu jego użyteczności.

W zakresie rozszerzonej odpowiedzialności producentów Komisja proponuje normy minimalne dotyczące przejrzystości, kontroli i aspektów finansowych. Producenci mieliby pokrywać wszelkie koszty zarządzania swoimi produktami po ich przekształceniu w odpady, przyczyniając się do poprawy ich zbiórki, sortowania i recyklingu, co dodatkowo wsparłoby kampanie na rzecz sprzątania i zapobiegania śmieceniu.

Ustalenie jasnych celów jest sposobem na to, by Europa myślała o tym problemie w perspektywie długoterminowej. Powinno to także pomóc uniknąć sytuacji, w których Europa związana będzie inwestycjami w przestarzałą infrastrukturę zarządzania odpadami. Lepsza implementacja i monitoring pomogą UE osiągnąć te cele i przywrócić do gospodarki odpady jako wartościowe zasoby, zamiast grzebać je dla przyszłych archeologów.

W podsumowaniu komisarz Potočnik stwierdził: „Europejska polityka w zakresie gospodarki odpadami to polityka docelowo bezodpadowaˮ.

 

Odpady