Środowisko

Bodziec we właściwym kierunku

11/07/2014

Wywieranie wpływu na sposób postępowania ludzi w celu zmniejszenia ich oddziaływania na środowisko to skomplikowana sprawa. Pieniądze mają znaczenie, ale nie jest to jedyny bodziec.

Podczas sesji w ramach Zielonego Tygodnia zatytułowanej „Zmiana postępowania i ekologiczne decyzje ludzi” Ysé Serret z Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju w Paryżu przedstawiła najnowsze badanie OEDC obejmujące 12 tys. gospodarstw domowych w 11 krajach, którego temat brzmi Więcej ekologii w gospodarstwie domowym. Badanie potwierdziło, że ekologiczna postawa – podobnie jak bodźce finansowe – odgrywa ważną, lecz subtelną rolę, i dowiodło, jak łatwo jest to zmienić.

Wywoływanie pożądanych zmian w postępowaniu wymaga ostatecznie szeregu instrumentów politycznych.

Na przykład podczas zakupu samochodu najczęściej uwzględniane czynnikami to: bezpieczeństwo, cena i niezawodność. Wiele osób chciałoby kupić samochód z napędem elektrycznym, nawet w wyższej cenie, lecz tendencja ta jest zróżnicowana na terenie Europy – od 38% respondentów w Holandii do zaledwie 13% we Francji. Jako główny czynnik zniechęcający do zakupu podawano brak stacji do ładowania pojazdów elektrycznych. Dlatego, jak zauważyła Ysé Serret, „ważne jest, by rządy sprzyjały podaży. Wywoływanie pożądanych zmian w postępowaniu wymaga ostatecznie szeregu instrumentów politycznych”.

Akceptacja racjonalnych decyzji

„Teoria bodźca” polega na stymulowaniu zmian postępowania przez stosowanie zachęt, nie zaś przez eliminowanie innych rozwiązań. Choć ekonomiści przyjmują, że świadomi obywatele podejmują racjonalne decyzje, „rzeczywistość jest bardziej złożona”, jak powiedziała Stephen White z Dyrekcji Generalnej ds. Środowiska. „Na ludzi wpływa wiele czynników, np. nawyki i przyzwyczajenia, czas i wygoda, dlatego nawet bardzo drobne zmiany w zakresie informacji lub przepisów mogą coś zmienić”, zauważył.

Psychologowie badają „taktykę bodźca”, a rząd brytyjski powołał nawet wyspecjalizowaną jednostkę zajmującą się tym zagadnieniem. Eksperci poszukują innowacyjnych metod wywierania wpływu zarówno na gospodarstwa domowe, jak i na przedsiębiorstwa. „Jaki będzie nasz kolejny krok?”, dopytywał słuchaczy Stephen White. Czy stosowanie bodźców społecznych jest prostsze na poziomie europejskim czy lokalnym? I w jaki sposób można je połączyć z bodźcami cenowymi?

Strategie cenowe

Dominic Hogg z firmy Eunomia Research & Consulting skoncentrował się na wielu instrumentach gospodarczych dostępnych decydentom, m.in. na podatkach, zamówieniach, karach za nieprzestrzeganie przepisów, zwrotach depozytów, dotacjach i opłatach.
Gospodarka obiegowa cieszy się coraz większym zainteresowaniem w dużych korporacjach, odkąd mniej więcej w  2000 r. ceny towarów zaczęły rosnąć. Jednak sto lat temu koszty produkcji były jeszcze wyższe, dlatego mogą znów ulec obniżeniu. Dr Hogg ostrzegł, że „przyszła strategia nie powinna opierać się na założeniu, że ceny towarów nadal będą rosnąć”.

Mimo że podatki środowiskowe w mniejszym stopniu odbijają się na gospodarce niż podatek od wykonanej pracy czy podatek dochodowy, stanowią jedynie 6% wszystkich podatków w UE, co odpowiada zaledwie 2,8% PKB. Niewiele krajów nakłada opłaty na surowce, jednak takie działania (podjęte choćby w Wielkiej Brytanii) z powodzeniem zmniejszyły ilość kruszywa w budownictwie. Dzięki temu w Wielkiej Brytanii zużywa się obecnie największe ilości kruszywa wtórnego (29%) spośród krajów Unii Europejskiej.
Innymi słowy, „cena odgrywa rolę”, podsumował Dominic Hogg, pytając jednocześnie, czy strategie cenowe w UE nie powinny być ambitniejsze i lepiej skoordynowane.

 

Ekonomia, strategia i informacje
Green Week — Zielony Tydzień