Środowisko

Ambitna strategia UE ma pomóc zamienić plastik w dobre tworzywo

16/03/2018

Jednym ze środków, jakimi Europa walczy z problemem odpadów z tworzyw sztucznych, jest nowa ambitna strategia, w której zaproponowano, aby do 2030 r. wszystkie plastikowe opakowania nadawały się do recyklingu bądź ponownego użycia. Jest ona jednym z elementów procesu przechodzenia Europy na gospodarkę o bardziej zamkniętym obiegu. Zakłada zmniejszenie poziomu zanieczyszczenia, a jednocześnie oferuje wsparcie dla wzrostu gospodarczego i innowacji. Wiceprzewodniczący Komisji Europejskiej Jyrki Katainen określił ją jako „rozwiązanie korzystne dla wszystkich stron”.

Pierwsza w historii ogólnoeuropejska strategia w dziedzinie tworzyw sztucznych, przyjęta 16 stycznia 2018 r., kładzie podwaliny pod nową i zrównoważoną gospodarkę tworzywami sztucznymi. Zgodnie z jej założeniami do 2030 r. wszystkie opakowania z tworzyw sztucznych na rynku UE będą nadawać się do recyklingu, zmniejszy się zużycie tworzyw sztucznych jednorazowego użytku, a ponadto zostaną wprowadzone ograniczenia dotyczące celowego stosowania mikrodrobin plastiku. Wprowadzając zmiany w projektowaniu, wytwarzaniu i stosowaniu produktów z tworzyw sztucznych oraz ich recyklingu, Europa staje na czele w walce z problemem plastikowych odpadów, a tym samym przykłada się do tworzenia nowych możliwości inwestycyjnych i miejsc pracy.

Jeżeli nie zmienimy metod produkcji i sposobów wykorzystywania tworzyw sztucznych, do 2050 r. w oceanach będzie więcej plastiku niż ryb. Jest to wyzwanie, któremu obywatele, przemysł i rządy muszą wspólnie stawić czoło.

Pierwszy wiceprzewodniczący Frans Timmermans, odpowiedzialny za zrównoważony rozwój

Frans Timmermans, pierwszy wiceprzewodniczący Komisji Europejskiej, odpowiedzialny za zrównoważony rozwój, powiedział: „Jeżeli nie zmienimy metod produkcji i sposobów wykorzystywania tworzyw sztucznych, do 2050 r. w oceanach będzie więcej plastiku niż ryb. Musimy powstrzymać przedostawanie się tworzyw sztucznych do wody, żywności, a nawet do ludzkiego organizmu. Jedynym długoterminowym rozwiązaniem jest ograniczenie ilości odpadów z tworzyw sztucznych za pomocą szerszego stosowania technologii recyklingu i ponownego użycia. Jest to wyzwanie, któremu obywatele, przemysł i rządy muszą wspólnie stawić czoło”.

Strategia w dziedzinie tworzyw sztucznych jest odpowiedzią UE na niepokoje europejskich obywateli. Jak wynika z ostatniego badania Eurobarometru, zdecydowana większość obywateli jest zaniepokojona negatywnym wpływem produktów codziennego użytku wykonanych z plastiku na ich zdrowie (74%) oraz środowisko (87%).

Korzyści gospodarcze

Nowa strategia obiecuje, że recykling stanie się opłacalnym rozwiązaniem dla przedsiębiorstw, a to za sprawą nowych przepisów dotyczących pakowania, mających na celu zwiększenie możliwości recyklingu tworzyw sztucznych i podniesienie zapotrzebowania na zawartość tworzyw sztucznych z recyklingu w opakowaniach. Szacuje się, że modernizacja punktów zbiórki plastikowych odpadów i zwiększenie skali recyklingu pozwoli na oszczędność rzędu 100 euro na tonę zebranych odpadów. Działania te przyniosą także większą wartość dodaną branży tworzyw sztucznych, która zyska na konkurencyjności i będzie bardziej odporna na zmiany.

Ponadto w większym stopniu wspierane będą innowacje, na co z unijnego programu „Horyzont 2020” przeznaczone zostanie dodatkowo 100 mln euro na projekty badawczo-rozwojowe. Dotychczas zainwestowano już kwotę w wysokości ponad 250 mln euro, a dodatkowe środki zostaną przeznaczone na finansowanie opracowywania materiałów bardziej inteligentnych i nadających się w większym stopniu do recyklingu (dzięki czemu proces recyklingu będzie skuteczniejszy) oraz śledzenie i usuwanie substancji niebezpiecznych i zanieczyszczeń z tworzyw sztucznych poddawanych recyklingowi.

Ponadto, aby móc odpowiednio pokierować inwestycjami i podnosić świadomość na temat możliwości finansowania, Komisja Europejska we współpracy z Europejskim Bankiem Inwestycyjnym stworzyła platformę wsparcia finansowego dla gospodarki o obiegu zamkniętym.

Przemyślmy ponownie kwestię łańcucha wartości

Przeprowadzenie gruntownej analizy i udoskonalenie funkcjonowania łańcucha wartości o tak złożonej strukturze wymaga od głównych zainteresowanych stron wzmożonego wysiłku i zacieśnienia współpracy. Wzrasta zaangażowanie podmiotów z branży, czego dowodzi fakt, że wraz z przyjęciem strategii w dziedzinie tworzyw sztucznych ogłoszono także dobrowolne zobowiązania powzięte przez zainteresowane strony działające w branży tworzyw sztucznych.

Komisja Europejska oraz sześć europejskich organizacji – stowarzyszenie Plastics Recyclers Europe (PRE), stowarzyszenie Petcore Europe, Europejskie Stowarzyszenie Producentów Wykładzin i Dywanów (ECRA), inicjatywa Polyolefin Circular Economy Platform (PCEP Europe), Europejskie Stowarzyszenie Przetwórców Tworzyw Sztucznych (EuPC) oraz fundacja VinylPlus® – porozumiały się w sprawie dobrowolnych zobowiązań w celu kontynuowania i poszerzenia działań w zakresie recyklingu odpadów z tworzyw sztucznych. Celem ogólnym tej inicjatywy jest osiągnięcie 50% recyklingu odpadów z tworzyw sztucznych do 2040 r.  

Ponadto Stowarzyszenie Producentów Tworzyw Sztucznych PlasticsEurope opublikowało własne dobrowolne zobowiązanie dotyczące tworzyw sztucznych „Pl astics 2030”, w którym skupiono się na kwestii zwiększenia skali recyklingu, zapobiegania przenikaniu plastiku do środowiska naturalnego i zwiększenia wydajności zasobów.

Aby zwiększyć wykorzystanie tworzyw sztucznych pochodzących z recyklingu, Komisja uruchamia właśnie kampanię dotyczącą zobowiązań skierowaną do przemysłu europejskiego, której celem na 2025 r. jest osiągnięcie 10 mln ton przetworzonych tworzyw sztucznych, które zostały wykorzystane w nowych produktach obecnych na rynku UE.

Przepisy dotyczące odpadów morskich

W strategii uwzględniono także rosnący problem zaśmiecenia mórz (80% odpadów morskich stanowią tworzywa sztuczne), a ponadto przewidziano specjalne działania oraz wytyczne dotyczące tego, jak zminimalizować ilość odpadów z tworzyw sztucznych u źródła.

Dzięki zmianom w przepisach zużycie plastikowych toreb w Europie już się zmniejszyło. Obecnie, zgodnie ze strategią w dziedzinie tworzyw sztucznych, nowe unijne przepisy opracowane w oparciu o konsultacje ze stronami zainteresowanymi oraz materiał dowodowy będą ukierunkowane przede wszystkim na ograniczenie odpadów pochodzących z innych tworzyw sztucznych jednorazowego użytku oraz sieci rybackich. Komisja podejmie również środki w celu ograniczenia stosowania mikrodrobin plastiku w produktach oraz zaproponuje zasady definiowania i etykietowania tworzyw sztucznych, które są biodegradowalne i nadają się do kompostowania, aby pomóc konsumentom w dokonywaniu świadomych wyborów.

Co najmniej 20% odpadów morskich pochodzi ze źródeł zlokalizowanych na morzu. Dlatego też oprócz strategii w dziedzinie tworzyw sztucznych opracowano także propozycje dotyczące nowej dyrektywy w sprawie portowych urządzeń do odbioru odpadów, której celem ma być walka z zaśmieceniem mórz. Posłużą temu przepisy stanowiące, że odpadów wytwarzanych na statkach lub zebranych na morzu nie można porzucać, ale należy je przywozić na ląd, gdzie powinny zostać odpowiednio zagospodarowane. W przepisach tych uwzględniono również środki ograniczające obciążenie administracyjne portów, statków i właściwych organów.

Każdego roku do oceanów trafia nawet 13 mln ton plastiku. Walka z odpadami morskimi wymaga kompleksowej, skoordynowanej i globalnej akcji. Dlatego też strategia w dziedzinie tworzyw sztucznych zakłada wzmocnienie działań UE przez współpracę z międzynarodowymi instytucjami oraz krajami spoza UE.

Strategia ta jest nie tylko odpowiedzią na rosnące obawy obywateli dotyczące odpadów z tworzyw sztucznych, ale stanowi też podstawowy element europejskiego procesu przechodzenia na niskoemisyjną gospodarkę o obiegu zamkniętym. Ponadto istotnie przyczynia się do osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju na 2030 r. oraz porozumienia paryskiego.

Odpady