Τριτοβάθμια εκπαίδευση χωρίς αποκλεισμούς και συνδεδεμένη με την κοινωνία

Η τριτοβάθμια εκπαίδευση πρέπει να συμβάλλει στην αντιμετώπιση των κοινωνικών και δημοκρατικών προκλήσεων της Ευρώπης. Αυτό σημαίνει ότι δεν θα πρέπει να υπάρχουν αποκλεισμοί και ότι θα είναι ανοιχτή σε ταλαντούχα άτομα προερχόμενα από όλα τα κοινωνικά στρώματα, καθώς και ότι τα ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα θα είναι κοινωνικού χαρακτήρα μαθησιακά δίκτυα που συνδέονται με τις τοπικές κοινωνίες.

Περί τίνος πρόκειται;

Για να μην υπάρχουν αποκλεισμοί στα συστήματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και αυτά να συνδέονται με την κοινωνία, πρέπει να υπάρχουν οι σωστές συνθήκες επιτυχίας για σπουδαστές με διαφορετικό υπόβαθρο . Αυτό δεν αφορά μόνο την οικονομική στήριξη για μειονεκτούσες ομάδες, μολονότι η στήριξη αυτή είναι ζωτικής σημασίας για εκείνους που προέρχονται από χαμηλά εισοδηματικά στρώματα.

Για να προωθήσουν την επιτυχή ολοκλήρωση των σπουδών, οι φορείς παροχής τριτοβάθμιας εκπαίδευσης θα πρέπει:

  • να υιοθετήσουν μια ολιστική θεώρηση όσον αφορά τον τρόπο οργάνωσης της εισαγωγής, της διδασκαλίας και της αξιολόγησης,
  • να εφαρμόζουν μέτρα για την καθοδήγηση των φοιτητών και
  • να παρέχουν ακαδημαϊκή και μη ακαδημαϊκή υποστήριξη.

Οι στρατηγικές στήριξης, για να μπορούν οι μειονεκτούντες φοιτητές να έχουν πρόσβαση σε σπουδές τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και να τις ολοκληρώνουν, αποτελούν ένα πολλά υποσχόμενο τρόπο για την επίτευξη αυτών των στόχων. Οι ευέλικτες επιλογές σπουδών (μερικού χρόνου ή μέσω του διαδικτύου) και η ευρύτερη αναγνώριση προηγούμενων γνώσεων είναι επίσης αναγκαία στοιχεία για να καταστεί η τριτοβάθμια εκπαίδευση πιο προσιτή, ιδίως για ενήλικες εκπαιδευόμενους.

Γιατί χρειάζεται;

Η τριτοβάθμια εκπαίδευση πρέπει να συμβάλλει στην αντιμετώπιση των κοινωνικών και δημοκρατικών προκλήσεων της Ευρώπης. Αυτό σημαίνει ότι δεν θα πρέπει να υπάρχουν αποκλεισμοί και ότι θα είναι ανοιχτή σε ταλαντούχα άτομα προερχόμενα από όλα τα κοινωνικά στρώματα, και ότι τα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης θα είναι κοινωνικού χαρακτήρα μαθησιακά δίκτυα που συνδέονται με τις τοπικές κοινωνίες. Τα χαρακτηριστικά του πληθυσμού των σπουδαστών που εισέρχονται στην τριτοβάθμια εκπαίδευση και την ολοκληρώνουν θα πρέπει να αντικατοπτρίζουν την ευρύτερη κοινωνία.

Οι κοινωνικές ομάδες που εκπροσωπούνται λιγότερο στην τριτοβάθμια εκπαίδευση είναι πιο πιθανό να μη διαθέτουν βασικές δεξιότητες (γραμματισμού, αριθμητισμού, ψηφιακού γραμματισμού), εμπειρία ανεξάρτητης μάθησης και σαφή εικόνα του τι συνεπάγεται η τριτοβάθμια εκπαίδευση. Τα άτομα που προέρχονται από ασθενέστερα κοινωνικοοικονομικά στρώματα και από οικογένειες μεταναστών εξακολουθούν να έχουν πολύ μικρότερες πιθανότητες να εισέλθουν στην τριτοβάθμια εκπαίδευση και να ολοκληρώσουν τις σπουδές τους. Οι επιστήμονες και οι απόφοιτοι πανεπιστημίων θεωρούνται πολύ συχνά αποκομμένοι από την υπόλοιπη κοινωνία. Ο διαχωρισμός των φύλων ανά τομέα σπουδών εξακολουθεί να είναι διάχυτος.

Τι έχει γίνει μέχρι σήμερα;

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρακολουθεί τις εξελίξεις σχετικά με τη βελτίωση του επιπέδου της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στις χώρες της ΕΕ, καθώς και την πρόοδο που σημειώνεται όσον αφορά την επίτευξη των σχετικών στόχων. Η ενίσχυση της κοινωνικής διάστασης της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης αποτελεί επίσης σημαντικό πυλώνα της διαδικασίας της Μπολόνιας, όπως επιβεβαιώθηκε εκ νέου το 2018 στο Ανακοινωθέν του Παρισιού.

Στο ανανεωμένο ευρωπαϊκό θεματολόγιο για την τριτοβάθμια εκπαίδευση, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεσμεύτηκε:

  • να χρησιμοποιήσει τη στήριξη του Erasmus+ για να βοηθήσει τα ΑΕΙ στην ανάπτυξη και εφαρμογή ολοκληρωμένων θεσμικών στρατηγικών ένταξης, ισότητας των φύλων και επιτυχίας των σπουδών από την εισαγωγή έως την αποφοίτηση, συμπεριλαμβανομένης της συνεργασίας με σχολεία και παρόχους ΕΕΚ·
  • να προωθήσει την ανάπτυξη και τη δοκιμή ευέλικτων και σπονδυλωτών κύκλων μαθημάτων για την υποστήριξη της πρόσβασης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση μέσω των ειδικών προτεραιοτήτων για στρατηγικές συμπράξεις Erasmus+.
  • να στηρίξει τα ΑΕΙ που επιθυμούν να χορηγήσουν μονάδες ECTS σε φοιτητές για εθελοντικές και κοινοτικές δραστηριότητες, με βάση υφιστάμενα θετικά παραδείγματα·
  • να στηρίξει την αναγνώριση προσόντων προσφύγων, για να διευκολυνθεί η πρόσβασή τους στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συγχρηματοδοτεί το έργο Eurostudent προκειμένου να τεκμηριωθεί η κοινωνική διάσταση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Το έργο αυτό αποσκοπεί στη συγκέντρωση στοιχείων για τις κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες της φοιτητικής ζωής στην Ευρώπη. Το Eurostudent διεξάγει τακτικές έρευνες σε περισσότερους από 320.000 φοιτητές σε 28 συμμετέχουσες χώρες του Ευρωπαϊκού Χώρου Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης.

Τα στοιχεία του Eurostudent καλύπτουν όλες τις πτυχές της ζωής των φοιτητών: την πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, τις σπουδές, τη ζωή και τις συνθήκες εργασίας κατά τη διάρκεια των σπουδών, τις εμπειρίες κινητικότητας (συμπεριλαμβανομένων πληροφοριών σχετικά με τα εμπόδια στην κινητικότητα), καθώς και τις εκτιμήσεις των σπουδαστών για την κατάστασή τους. Τα αποτελέσματα δημοσιεύτηκαν στον ιστότοπο: eurostudent.eu.

Μια άλλη μελέτη εξέτασε τον αντίκτυπο των συστημάτων εισαγωγής στα αποτελέσματα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και ιδίως τον τρόπο με τον οποίο τα σχολεία, τα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και οι σπουδαστές επιλέγουν οι ίδιοι το πρόγραμμα σπουδών. Με βάση τις πολιτικές και στρατηγικές των χωρών σχετικά με τον σχηματισμό ομάδων βάσει ικανοτήτων στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση και με την αυτονομία των ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, πραγματοποιήθηκε χαρτογράφηση των κλειστών, ανοικτών ή μικτών συστημάτων εισαγωγής.

Αναλυτικές περιπτωσιολογικές μελέτες σε 8 χώρες είχαν ως αποτέλεσμα να διατυπωθούν 10 συστάσεις πολιτικής για τη στήριξη των σχολείων στην επιλογή των δυνητικών μαθητών, για τη στήριξη των σπουδαστών στην επιλογή ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και προγραμμάτων σπουδών, καθώς και για τη στήριξη των ΑΕΙ στην επιλογή των κατάλληλων σπουδαστών. Οι μισές από αυτές τις συστάσεις μπορούν να εγκριθούν στις περισσότερες χώρες, ενώ οι υπόλοιπες μπορούν να οδηγήσουν σε πιλοτικές πρωτοβουλίες με συμπληρωματικές έρευνες.

Πώς οι σπουδαστές επιλέγουν τα ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα και τα προγράμματα σπουδών;

  • να βελτιωθούν η ενημέρωση, η παροχή συμβουλών και η καθοδήγηση για την τριτοβάθμια εκπαίδευση
  • να βελτιωθεί η αρχιτεκτονική των επιλογών που προσφέρονται στους σπουδαστές

Πώς τα σχολεία επιλέγουν άτομα που μπορούν να γίνουν σπουδαστές;

  • να ελεγχθούν οι αλλαγές στον τρόπο οργάνωσης του σχηματισμού ομάδων βάσει ικανοτήτων, τόσο στην ανώτερη δευτεροβάθμια όσο και στην τριτοβάθμια εκπαίδευση
  • να ελεγχθούν οι αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο διεξάγεται το τελευταίο έτος της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης
  • να δοθεί προτεραιότητα στη συνεργασία μεταξύ σχολείων και τριτοβάθμιας εκπαίδευσης

Πώς τα ΑΕΙ επιλέγουν τους σπουδαστές τους;

  • να συνδεθεί η πολιτική εισαγωγής με τη ζήτηση από τους σπουδαστές και την αγορά εργασίας
  • να δοθούν κίνητρα στα ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα ώστε να δεσμευτούν υπέρ της κοινωνικής ένταξης στο πλαίσιο των συστημάτων χρηματοδότησης
  • να χρησιμοποιηθούν τα εργαλεία της Μπολόνιας για να διευκολυνθεί η μετάβαση προς τα ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα
  • να ελεγχθεί η εφαρμογή ενός ευρύτερου φάσματος μεθόδων για τον προσδιορισμό των δυνατοτήτων των σπουδαστών οι οποίες προσφέρουν μεγαλύτερη αυτονομία στα ΑΕΙ