Skuteczne i efektywne szkolnictwo wyższe

Skuteczność i efektywność w szkolnictwie wyższym odnosi się do zarządzania i finansowania, a także do propagowania kultury jakości w systemach i instytucjach szkolnictwa wyższego.

Na czym to polega?

Skuteczność i efektywność w szkolnictwie wyższym odnosi się do zarządzania i finansowania, a także do propagowania kultury jakości w systemach i instytucjach szkolnictwa wyższego. Sposób, w jaki systemy szkolnictwa wyższego są zorganizowane i finansowane, wywiera istotny wpływ na ich ogólnie rozumianą skuteczność.

W unijnej strategii „Europa 2020” podkreśla się, że:

  • systemy szkolnictwa wyższego wymagają odpowiednich funduszy, a ponieważ jest to obszar wydatków przyczyniający się do zwiększania wzrostu gospodarczego, inwestycje publiczne w systemy szkolnictwa wyższego powinny zostać objęte ochroną,
  • wyzwania stojące przed szkolnictwem wyższym wymagają bardziej elastycznych systemów zarządzania i finansowania, w ramach których większa autonomia instytucji edukacyjnych zostanie zrównoważona ich większą odpowiedzialnością wobec wszystkich zainteresowanych stron.

W ramach procesu bolońskiego państwa członkowskie prowadzą również ze sobą ścisłą współpracę na rzecz wypracowania kultury jakości. Zapewnienie jakości podnosi poziom zaufania do szkolnictwa wyższego. Każda instytucja szkolnictwa wyższego powinna dysponować rygorystycznym wewnętrznym systemem zapewniania jakości ocenianym przez agencje ds. zapewniania jakości odpowiedzialne za przeprowadzanie kontroli zewnętrznych.

Dlaczego jest to potrzebne?

Choć poziom wydatków w poszczególnych państwach członkowskich UE znacznie się różni, ogółem w Europie inwestycje w szkolnictwo wyższe są zbyt małe, co wywiera dodatkową presję na inwestycje publiczne. W tym kontekście istotne znaczenie ma dywersyfikacja źródeł finansowania szkolnictwa wyższego i maksymalizowanie wartości uzyskiwanej z inwestowanych środków.

Reforma i modernizacja szkolnictwa wyższego w Europie zależy od kompetencji i motywacji wykładowców oraz naukowców. Poziom zatrudnienia wykładowców często jednak nie wzrasta proporcjonalnie do rosnącej liczby studentów, co wywiera dodatkową presję na już i tak ponad miarę eksploatowany system nauczania.

Aby Europa była w stanie kształcić, przyciągać i zatrzymywać pracowników naukowych wysokiej klasy, którzy są jej potrzebni, konieczne jest zapewnienie im lepszych warunków pracy, w tym przejrzystych i sprawiedliwych procedur rekrutacyjnych, a także polepszenie jakości wstępnego i ustawicznego doskonalenia zawodowego oraz skuteczniejsze uznawanie i wynagradzanie wysokiej jakości nauczania i badań naukowych.

Takie wyzwania wymagają większej elastyczności, zaś autonomiczne instytucje powinny móc łatwiej obierać specjalizacje, popularyzując w ten sposób większą wydajność edukacyjną i badawczą, przy równoczesnym wzmacnianiu dążenia do doskonałości w systemach kształcenia wyższego. Swobodę instytucji w definiowaniu swoich strategii i struktur oraz podejmowaniu działań mających na celu odróżnienie się od konkurentów ograniczają jednak często restrykcje o charakterze prawnym, finansowym i administracyjnym.

Co udało się osiągnąć do tej pory?

Poprzez wspieranie badań naukowych i współpracę polityczną Komisja Europejska pomaga państwom UE w tworzeniu skutecznych modeli zarządzania i finansowania szkolnictwa wyższego. Komisja Europejska współpracuje z OECD przy dokonywaniu przeglądu struktur finansowania systemów szkolnictwa wyższego oraz struktur zachęt i nagród stosowanych w ramach tych systemów.

Komisja Europejska wspiera również proces wzajemnego uczenia się w odniesieniu do dobrych praktyk w zakresie zarządzania i finansowania między państwami członkowskimi UE za pośrednictwem instrumentu wzajemnego doradztwa.

W okresie programowania 2014–2020 17 państw członkowskich UE zainwestowało w szkolnictwo wyższe środki z europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych. Na szkolenie osób, reformy programów i dostosowanie systemu kształcenia do potrzeb rynku pracy przeznaczono łącznie 5,2 mld euro z Europejskiego Funduszu Społecznego.

Dodatkowe 1,5 mld euro z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego wydano na rewitalizację dotychczasowej lub budowę nowej infrastruktury edukacyjnej (akademiki dla studentów, laboratoria itp.). Grupa EBI ds. instytucji szkolnictwa wyższego udziela określonego wsparcia w formie kredytów na modernizację obiektów lub opracowywanie innowacyjnych możliwości finansowania.

Nawiązując do europejskiej kultury jakości, w normach i wytycznych w zakresie zapewniania jakości w europejskim obszarze szkolnictwa wyższego (zmienionych i przyjętych w 2015 r. przez państwa członkowskie i inne państwa objęte procesem bolońskim) ustanowiono wspólne ramy dla systemów zapewniania jakości na szczeblu europejskim krajowym i instytucjonalnym, aby zapewnić rozliczalność.

Europejski rejestr agencji ds. zapewniania jakości wnosi wkład w działania mające na celu nadanie procesowi zapewniania jakości europejskiego wymiaru. Wspomniane agencje ds. zapewniania jakości muszą przestrzegać zasad ustanowionych w europejskich normach i wytycznych zapewniania jakości (ESGQA), aby mogły zostać zarejestrowane w europejskim rejestrze agencji ds. zapewniania jakości. Komisja Europejska publikuje sprawozdania z postępów w zapewnianiu jakości na szczeblu europejskim.