Doeltreffende en efficiënte stelsels voor hoger onderwijs

Doeltreffendheid en efficiëntie in het hoger onderwijs hebben te maken met governance en financiering, en met de kwaliteitscultuur in de stelsels en instellingen voor hoger onderwijs.

Waar gaat het om?

Doeltreffendheid en efficiëntie in het hoger onderwijs hebben te maken met governance en financiering, en met de kwaliteitscultuur in de stelsels en instellingen voor hoger onderwijs. De wijze waarop het hoger onderwijs wordt georganiseerd en gefinancierd, is belangrijk voor de doeltreffendheid ervan.

De Europa 2020-strategie van de EU benadrukt dat:

  • er voldoende geld moet komen voor hoger onderwijs omdat het onmisbaar is voor groei
  • het hoger onderwijs voor grote uitdagingen staat en daarom flexibel moet worden bestuurd en gefinancierd om de zelfstandigheid en verantwoordingsplicht van de betrokken partijen met elkaar in evenwicht te brengen

In het kader van het Bolognaproces werken de lidstaten bovendien nauw samen aan de ontwikkeling van een kwaliteitscultuur. Kwaliteitsborging wekt vertrouwen in het hoger onderwijs. Elke instelling voor hoger onderwijs moet een strikt systeem van interne kwaliteitsborging hebben, en dat laten controleren door gespecialiseerde externe organisaties.

Waarom is dat nodig?

Er zijn grote verschillen van land tot land, maar er gaat in Europa over het algemeen te weinig geld naar het hoger onderwijs, zeker nu de begrotingen zwaar onder druk staan. Er moeten alternatieve financieringsbronnen voor het hoger onderwijs worden gevonden en er moet voor worden gezorgd dat de investeringen zoveel mogelijk resultaat opleveren

Het hoger onderwijs in Europa kan niet worden hervormd of gemoderniseerd zonder goede en gemotiveerde docenten en onderzoekers, maar het aantal docenten heeft geen gelijke tred gehouden met het steeds hogere aantal studenten, waardoor de toch al beperkte capaciteit steeds meer onder druk komt te staan.

Betere arbeidsomstandigheden, waaronder ook transparante en eerlijke sollicitatieprocedures, betere initiële en voortgezette beroepsontwikkeling, en betere erkenning en beloning van kwalitatief hoogstaand onderwijs en onderzoek zijn essentieel om Europa in staat te stellen het nodige academisch personeel van hoge kwaliteit op te leiden, aan te trekken en te behouden.

Dat betekent dat er meer flexibiliteit nodig is. Als instellingen zelfstandiger zijn, kunnen ze zich namelijk makkelijker specialiseren. Dat is goed voor de kwaliteit van onderwijs en onderzoek en het zorgt ervoor dat het hoger onderwijs in de EU aan de top blijft. Door juridische, financiële en bestuurlijke beperkingen hebben de instellingen echter niet genoeg vrijheid om hun eigen koers en structuur te bepalen en zich van de concurrenten te onderscheiden.

Wat is er al gedaan?

Door de samenwerking op het gebied van onderzoek en beleid te steunen, helpt de Europese Commissie de EU-lidstaten goede bestuurs- en financieringsmodellen te ontwikkelen. De Europese Commissie werkt samen met de OESO aan een herziening van de financierings-, stimulerings- en beloningsregelingen van de stelsels voor hoger onderwijs.

De Europese Commissie bevordert ook de wederzijdse uitwisseling van goede praktijken op het gebied van bestuur en financiering tussen de EU-lidstaten via collegiaal advies.

In de programmeringsperiode 2014-2020 hebben 17 EU-lidstaten met behulp van de Europese structuur- en investeringsfondsen geïnvesteerd in het hoger onderwijs. In totaal is 5,2 miljard euro uit het Europees Sociaal Fonds besteed aan opleidingen, de hervorming van programma’s en de afstemming van het onderwijs op de arbeidsmarkt.

Bovendien is 1,5 miljard euro uit het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling besteed aan herstel of bouw van nieuwe onderwijsinfrastructuur (studentenhuisvesting, laboratoria enz.). Via de EIB-groep is er ook op leningen gebaseerde steun beschikbaar voor instellingen voor hoger onderwijs om hun faciliteiten te verbeteren of innovatieve financieringsmogelijkheden te ontwikkelen.

Wat de Europese kwaliteitscultuur betreft, scheppen de normen en richtsnoeren voor kwaliteitsborging in de Europese ruimte voor hoger onderwijs (zoals herzien en aangenomen in 2015 door de EU-lidstaten en andere Bolognalanden) een gemeenschappelijk kader voor systemen voor kwaliteitsborging op Europees, nationaal en institutioneel niveau dat ervoor zorgt dat er verantwoording wordt afgelegd.

Het Europees register voor kwaliteitsborging (EQAR) in het hoger onderwijs draagt bij tot de ontwikkeling van een Europese dimensie van kwaliteitsborging. Organisaties moeten voldoen aan de Europese standaarden en richtsnoeren voor kwaliteitsborging om in het EQAR te kunnen worden opgenomen. Tot slot publiceert de Europese Commissie voortgangsverslagen over de ontwikkelingen inzake kwaliteitsborging op Europees niveau.