Αποτελεσματική και αποδοτική τριτοβάθμια εκπαίδευση

Η αποτελεσματικότητα και η αποδοτικότητα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης σχετίζεται με τη διακυβέρνηση και τη χρηματοδότηση των συστημάτων και των ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, καθώς και με την καλλιέργεια μιας νοοτροπίας υπέρ της ποιότητας σε αυτά.

Περί τίνος πρόκειται;

Η αποτελεσματικότητα και η αποδοτικότητα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης σχετίζεται με τη διακυβέρνηση και τη χρηματοδότηση των συστημάτων και των ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, καθώς και με την καλλιέργεια μιας νοοτροπίας υπέρ της ποιότητας σε αυτά. Ο τρόπος οργάνωσης και χρηματοδότησης των συστημάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης έχει άμεσο αντίκτυπο στη συνολική αποτελεσματικότητά τους.

Όπως τονίζεται στη στρατηγική της ΕΕ Ευρώπη 2020:

  • Η τριτοβάθμια εκπαίδευση χρειάζεται επαρκή χρηματοδότηση και, δεδομένου ότι προωθεί την ανάπτυξη, οι δημόσιες επενδύσεις στον κλάδο αυτό πρέπει να προστατεύονται·
  • Οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει η τριτοβάθμια εκπαίδευση απαιτούν πιο ευέλικτα συστήματα διακυβέρνησης και χρηματοδότησης, τα οποία θα εξισορροπούν μεταξύ μιας μεγαλύτερης αυτονομίας των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων και της λογοδοσίας όλων των ενδιαφερόμενων μερών.

Στο πλαίσιο της διαδικασίας της Μπολόνιας, τα κράτη μέλη συνεργάζονται επίσης στενά για την ανάπτυξη μιας νοοτροπίας υπέρ της ποιότητας. Η διασφάλιση της ποιότητας αυξάνει την εμπιστοσύνη προς την τριτοβάθμια εκπαίδευση. Κάθε ανώτατο εκπαιδευτικό ίδρυμα θα πρέπει να διαθέτει ένα αυστηρό εσωτερικό σύστημα διασφάλισης της ποιότητας, το οποίο θα αξιολογείται από ειδικευμένους ανεξάρτητους οργανισμούς επιφορτισμένους με τη διενέργεια εξωτερικών ελέγχων.

Γιατί χρειάζεται;

Αν και το επίπεδο των δαπανών για την τριτοβάθμια εκπαίδευση διαφέρει σημαντικά μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ, οι συνολικές επενδύσεις στην τριτοβάθμια εκπαίδευση στην Ευρώπη είναι εξαιρετικά χαμηλές, ασκώντας επιπλέον πίεση στις δημόσιες επενδύσεις. Είναι σημαντικό να διαφοροποιηθούν οι πηγές χρηματοδότησης της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και να μεγιστοποιηθεί η προστιθέμενη αξία που προκύπτει από τους επενδυόμενους πόρους.

Η μεταρρύθμιση και ο εκσυγχρονισμός της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στην Ευρώπη εξαρτώνται από τις ικανότητες και τον βαθμό αφοσίωσης των εκπαιδευτικών και των ερευνητών. Ωστόσο, τα επίπεδα στελέχωσης δεν συμβαδίζουν πάντα με την αύξηση του αριθμού των φοιτητών, ασκώντας έτσι επιπλέον πίεση στις ήδη περιορισμένες δυνατότητες.

Καλύτερες συνθήκες εργασίας, όπως διαφανείς και δίκαιες διαδικασίες προσλήψεων, καλύτερη αρχική και συνεχής επαγγελματική εξέλιξη, καθώς και αναγνώριση και επιβράβευση της διδακτικής και ερευνητικής αριστείας, είναι ουσιώδους σημασίας για να διασφαλιστεί ότι η Ευρώπη παράγει, προσελκύει και διατηρεί το ακαδημαϊκό προσωπικό υψηλού επιπέδου που χρειάζεται.

Δεδομένου ότι οι προκλήσεις αυτές απαιτούν μεγαλύτερη ευελιξία, τα αυτόνομα εκπαιδευτικά ιδρύματα μπορούν να εξειδικεύονται πιο εύκολα, επιδιώκοντας υψηλότερες εκπαιδευτικές και ερευνητικές επιδόσεις και, παράλληλα, προωθώντας την αριστεία εντός των συστημάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Όμως, νομικοί, οικονομικοί και διοικητικοί περιορισμοί θέτουν συχνά φραγμούς στην ελευθερία των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων ως προς το να καθορίζουν τις στρατηγικές και τις δομές τους και να διαφοροποιούνται από τους ανταγωνιστές τους.

Τι έχει γίνει μέχρι σήμερα;

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στηρίζοντας τη συνεργασία για την έρευνα και τη χάραξη πολιτικής, βοηθά τις χώρες της ΕΕ να αναπτύξουν αποτελεσματικά πρότυπα διακυβέρνησης και χρηματοδότησης της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνεργάζεται με τον ΟΟΣΑ για την επανεξέταση των δομών της χρηματοδότησης, των κινήτρων και της ανταμοιβής στο πλαίσιο των συστημάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επίσης προωθεί την ανταλλαγή, μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ, ορθών πρακτικών σχετικά με τη διακυβέρνηση και τη χρηματοδότηση, μέσω του μηχανισμού συμβουλευτικής από ομοτίμους.

Την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020,17 κράτη μέλη της ΕΕ διέθεσαν ευρωπαϊκά διαρθρωτικά και επενδυτικά κονδύλια στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Συνολικά, ποσό 5,2 δισ. ευρώ από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο δαπανήθηκε για την κατάρτιση ατόμων, για προγράμματα μεταρρύθμισης και για ευθυγράμμιση της εκπαίδευσης με την αγορά εργασίας.

Συμπληρωματικό ποσό 1,5 δισ. ευρώ από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης διατέθηκε για την ανακαίνιση ή την κατασκευή νέων υποδομών εκπαίδευσης (ξενώνες φοιτητών, εργαστήρια, κ.λπ.). Ένα μέρος βοήθειας μέσω δανείων διατίθεται μέσω της ομάδας της ΕΤΕπ για τα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης με σκοπό την αναβάθμιση των εγκαταστάσεών τους ή την ανάπτυξη καινοτόμων χρηματοδοτικών λύσεων.

Όσον αφορά την καλλιέργεια μιας ευρωπαϊκής νοοτροπίας υπέρ της ποιότητας, τα πρότυπα και οι κατευθυντήριες γραμμές για τη διασφάλιση της ποιότητας στον Ευρωπαϊκό Χώρο Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης (όπως αναθεωρήθηκαν και εγκρίθηκαν το 2015 από τα κράτη μέλη και άλλες χώρες της διαδικασίας της Μπολόνιας) καθορίζουν ένα κοινό πλαίσιο για τα συστήματα διασφάλισης της ποιότητας σε ευρωπαϊκό, εθνικό και θεσμικό επίπεδο ώστε να εξασφαλίζεται η λογοδοσία.

Το ευρωπαϊκό μητρώο οργανισμών διασφάλισης της ποιότητας (EQAR) για την τριτοβάθμια εκπαίδευση συμβάλλει στην ανάπτυξη μιας ευρωπαϊκής διάστασης όσον αφορά τη διασφάλιση της ποιότητας. Αυτοί οι οργανισμοί διασφάλισης της ποιότητας πρέπει να συμμορφώνονται με τις αρχές των ευρωπαϊκών προτύπων και κατευθυντήριων γραμμών για τη διασφάλιση της ποιότητας (ESG) ώστε να μπορούν να εγγραφούν στο EQAR. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσιεύει εκθέσεις προόδου για τις εξελίξεις όσον αφορά τη διασφάλιση της ποιότητας σε ευρωπαϊκό επίπεδο.